Skip to main content

Full text of "De pictura, plastice, statuaria libri duo ..."

See other formats 


"RA Eueget nS i nara ES 


VA 


no zs 


, 


(cS c ΨΚ 
PITCTVRA. 
STATVARIA T 
LIBRI “Ὁ F0. 


Ad fllufiziffimum δὲ Porenriif. Heroém; 
IvsrvM HexR1cv M Turnonium 
Comitem Roflilionzum. 


cá ore» 
.$VLIO ΘΕ 5 ΑΒΕ. ATLEN GRO: 


Societatis 1 P's V PRUNUS: 

E 7 
ul s n" 3 
d "... 
ER P * 
- pn 
e wá Pu 


LFGD VN I, 
Sumptibus LV DOVICI pai 
Hzredis Rov1rrE. 


ur e Cs τες 
ες αν rct. "n 
CVM PRIVILEGIÍO. 


i 


Neid. di 3 
, 


ἘΝ 


"A 


Tu Mat 


| 


sc Pere ac 
IVSTO Hj RICO 

TVRNON jo COMITI 
τῶ ILION AO. 


ΡΠ Ἢ 
-V.o maxime artium. m peherà 


"€. tes iam olim fuerunt, Ἢ ε- 


sU v) ROS ILLVSTRISSIME, | 


PARORIRS S quarum alix in fola. con-. 
templatione pofita: effent , alix contem-- 
plationem- & manum. requirerent ,  vtrx- 
que imperiis & ciuitatibus maxime fru- 
&vofz.. Sed ex iis quxdam homine ánge- 
nuo, & liberali fupra. ceteras digna: funt, 
inter quas non vltimum locum Plaftice, & 
Pi&ura obtinuit, qux feruilibus ingeniis 
interdi&a iure gentium folis i ingenuis ad- 
iudicata eft. In ea Romz Fabij viri princi- 
pes principi loco ac numero fuerunt, in 


Gracia M Apelles , Phidias, Ly- 
TT z fippus, 


in prctio : apud omnes gen- 


Ἂ 


minus og Jlaftices ac eg cmt) quàm li- 
terarum bene Ἢ icio ad. os tranfmitti 
pofle exiftima : . Adde quód ea quz in 
liters mi itis innoteícunt , at 
imagines pidz , fcu ue in oculos om- 
nium incurrunt , à 1 Pm ἜΣ Ὑρίγαητοςβ vi- 

i reca vultus , animofque reprz- 
iun Vi cas pueros , fcemir as in hoc 
fpcctacul ülo hzrere gulis. iPong if 

1 ς miraculo rerum ,a | 
e manufactz veluti mut. 
ftatuas mutaffe homines v vid cà xa 
quifque peritior artis eft, & iudicij i lir 
tioris., eo magis ddndiabileth operis 
dduüeiam;; & folertiam opificis. ura 
Vidi equidem plures qui belle de. nobi- 
lium artificum operibus iudicarent , caque 
fuis. momentis zítimarent. neminem vi- 
dere me memini , qui fabtiliüs fingula re- 
rumi-momenta rimaretur ;qui minutias 
quafque , lineamenta , neruos , articulos, 
4 habitus,geítus te vno acutilis licis & ani- 
mo fequeretur. Si quid eft vitij, fi quid 
artis,& induftriz,ftatim tibi occurrit, nihil 


ab 


. te vno po 
fingulare eft , ; : riis : 
- Ípicax,tam oculatus,vt Ly Ere 
res ,tam S eciétlaribus a ec: indis au- 
ibus vt nihil eorum P cet eros fugiunt 


non tibi ftatim. al io. In Philofophi- 


cis, in eis aturz arcanis , in 


iis quae nar ram { 7 Meis A magnis, in 
paruis , in imis;:  fublimibus, tantum ha- 
bes foler c, vtomnia aurmatura tibi infi-. 


ra (int, aut perientia a contrita, aut ipfe tu - 
omnibus es tus, ac infitus effe. videaris. - 


Quinetiam linguas peregrinas in promptu 
habes, Latinam,Gracam, Hebraicam, Ita- 
licam , Hifpanicam. cetera talia in quibus 
alij atatem conterunt , tu aliud agens bo- 
nitate naturz, ingenij celeritate fine labo- 
re conquififti. Verüm id genti tuz quz vt 
nobilitate & gloria, ita & ingenio & ítu- 
dio nemini concedit, domefticum eft vc 
alta omnia nullo negotio capeffat. In his 
talibus quz omiibus nota funt multus effe 
nolo, ne €oràm in os laudare te videar, 
quum ipfa fibi virtus pretium fit , & ex- 
trinfecis ornamentis non egeat. Quodi igi- 
tur inftituti mei eft, id vnum hoc tempore 


TT ἢ vrgeo, 


je 


5΄ 


* 


Y 


Logan 
A3 
Ἐν 
T 


1S τῇ E Y εὐ ανάχι ᾿ 
BUE ABL ΕΝ ο΄ 

1. C. B YVLENGE 
TR SUME ier RES ^k r 


P 


rios PN 


2253 3. 


Ἦν X: T. 
2. EJ. pe pii A piturs. in £t 


"trt. 
Rurfus de pictura. 


De coloribus. 


Rur[nm de coloribus. 

De ceris inurenda. 

Rur[am de ceri ápurendis. 

De muf[iuargs. 

De pictoribus c flatuargs clari. 


. De picturis | honestis. QN. e 
De pitfuris natiuis, e veluti QS. 
. De picis vestibus, e textilibus. 
. De penicillo ei cestro. 

. De perg ula. 

. De pinacotecha, c tablino. 

. De machinis, gcribante, cinnabo. 
. De picfura ex! Polluce. 

. De imaginibus c femulacris. 


LIB ER -SEC VNDV S. 


Car.1. De origine plut ὁ: iura. IoO 


2. De pitfura, qua vulgo viimi 163 
3... De coloribus. - 109 
4. De pitfura vitri. . Ἢ ἜΘ ΤᾺ 
$. De fmalto, feu encausto. — E. bis 
6. De emcanito, feu fmnalto. | 126 
7. De plaifice, feulptura, ΩΣ Aint 122 
8. De marmoribus. 131 
9. De gemmis d lapillis. "^ τὴς 
10. De lapidibus. 146 
11. De ffátuis ereis fufis. 148 
12. De maltándis , flagnandis e ferruminan- 
dis operibus metallis. —— 150 


1 3.& vlt. De ferramentis fc ipu 160 


DE 


- det vfum. Horatius, 


DE PICTVRA. 
ET STATWVARIA ^7 


"De *P;&ura. 
CAPYT L 


IcrvR4& & Pocfi bene conue- 
We nit, & vtriufque pené idem inge 
$ nium eft; quód in rebus imitandis: 
|) occupentur : Optime igitur à Plu» 
s zw rarcho di&um,;Pocticam effe pi&u- 
Tam loquentem , pi&turam veró Po&fim. mutam, 
quia vtraque multa inuenit , multa fingit , multa 
mentitur , vtraque proxime inuenta fua ad rerum . 
naturam accommoda: ; magis tamen feriunt ani- 
mum quz γἰφοπευο θενὰ qua audiuntur. Etenim 
Segnins irritant affimos demiffa per aurem, 


Quim qu& (nnt oculis fubietla fidelibus, c qna 


* 


SN ως ον 


Jpfe fibi tradet fpettator. Ne 
ait Horatius. .Calamus penicilli , penicillus cala- 
mi zmulus eft , vt alter alteti laboris fui commos 


an "1 


Vt pittura. Poéfis evit , qua fi propius fhes, 
Té capiet magis, quadam fi longis absles. 
Aa Duos 


riperet. Is hodiéque viuit tanta operum & artis 
fama, vt Apelle , & Protogene fuperior putetur. 
Pictura autem figmenta unir à Poéfi, à Geo- 
metria regulam,circinum,lineas, proportiones, ac 
fymmetriam. Nam & Parthafius in laude fuit, 
quód primus fymmetriam pictura dederit , pri- 
mus argutias vultus; elegantiam capilli , venufta- 
tem otis , confeffione artificum in lineis extremis 


tieuri ait Plinius; Ab optica veró pictura fumit 
i$ confiderer-quomodo qua lon- 


giüs abfint j minora appareant ; qu& fupra caput" 


quiz infra minora; quomodo iciem oculorum fal- 
lant. Iteni piétores i opi ca BRI rebels ἴα. 
cem, radios, fumunt, Et'quia mart vtuitur, gra- 
| phis neceffaria cít,qua interdixete Greci feruis,vt 


foli genui pueri diagraphicen ih. buxo 'doce- 


rentür. Irem à Philofophia morali pictores. hoc 
habent vt animum, fenfus oranes;perturbationes, 
mores exprimant,vt hominem iracundum,iuftum, 
inconftantem, clementem , mifericordem ; excel- 

ei "ἢ | fum, 


tuifit;Ionicum,Sicyonium;At- 


- 


tib dos ip T 
fam, glorie anidum, hu T er n, ferocem, fight 
penicillo. delineent., Omnes « qui volunt L- 
tias videri , candicantia faciunt .» coloréque n- 
diunt nigro, magna prorfus in equo extantia 
oftendentes , & in confra&to E. i Con- 
fule Pliniuin /if.5 5. cap.2. «6. 7. Vitruuium ib. 8. 
£1. lib. 7. Qujdam chimzras pingunt, quas vulgo 
vocant grotefques , ineptiffimé, . uare Vitruuius 
lib.7. conqueritur homines qui veré naturam imi- 
tari debuiffent, fabulofa commentos effe,quz na- 
tura- ipfa nequeat efficere. Eofdem ie — 
Horatius, - 

—.- Pitloribur atque. Polti m dd 
Ouidlibet audendi femper fai ΠΡ a poteftas. d) 
Semus,ci banc veniam, petimufif δάμη, viciffim, : 
. Sed non vt placidis Mescmocor mum o 0 
| Serpentes auibus geminentur, Tigribis agni. ^ 

5: Gregorius: Si pictura indoctorum eft liber; ec- l 
quid e falfa hauriecur lucis? Suum igitur. cuique" , 
dandum , vt feruetur decorum, - "Horatius, " 


e" Etaris cuin[que notandi- ΡΣ je 
AMolilibá(aue « decor naturis dandus, c ant 
Intererit milium. Daufne loquatur; E 
Mainrus ne fenex, an adbuc fiore uU 
Feruidui.- ebd fes xci ctn 


Noftra etate in. Tog fa 1 1 i&tores eximij, : 
qui fuum cuique feruarent , au redderent; Ra- 
phael Vrbinas, Michgel Af hot elus Bonarota'Titia- 
nus , Antonius Corrigienfis , ΓΗ Sebaftianus. Vené-^ 
tus, Iulius Romanus , Andreas Sartorius. lam 
olim tes vt erant , füb Imperatoribus Roma-- 
nis , pictores natiuis coloribus ; non per vróbram | 
ac técéifuris fed in clátiifia- luce delinearunt. * 
SUUM Inter 


e^ 


4 De Pictura,ed Statuaria, 
Interdum vmbras addiderunt vt apud Pruden- 
tium, 
Pitla fuper tumulum (fpecies liquides viget umbris, 
Effigians tratti membra cruenta viri. 
ὮΝ i t 
FAN AT. n 
*De Plaáfice e$ Picfura in genere. 


CAPvVT 4L 


Ocrates. dicere folitus etat , γκαφικῦς 22) τίω 
εἰκασι ἂν ὁρωμένων, pitiuram e[fe imitationem, c? re- 
pra[eniationem eorum,qué videntur. ldem dici poteft 
de plaftice , qua ftatuariz , fculprurz , czlaturz,; 
picturz parens eft ; quzque rerum habitum , fta- 
tümque quàm proximé imitatur. Virgilius, 
anro al (pyrantia mollis era, 
Credo equidem ,vinos duceut de marmore vultus. 
Plafte dicuntur marmorarij , & zrarij , & omnes 
marmoris,& zris artifices. Tertulliano Jib, de 7do- 
lolatria : Marmorarius,erarius,qui fignum defcri- 
bit , quanto faciliàs abacum linit, qui de tilia 
Martem exfculpit, quàm citiüs armarium com- 
pingit. Quintilianus ἐδ. 2. cap. vlr. Czlatura eft, 
quz auto, argento, zre, ferro opera efficit. Scul- 
ptura etíam lignum, ebur, marmor,vitrum, gem- 
mas , & meralla comple&itur; excufor vafa facit. 
Signum à Latinis dicitur Simulacrum. Tertul- 
lianus im 24pologet. cap. 12. Quod fimulacrum non 
priüs argilla deformat cruci,& ftipiti fuperftru&ta, 
in patibulo primüm corpus Dei veftri dedicatur. 
In Deos veftros per omnia membra validius in- 
cumbunt aíciz , & runcinz , & Ícobinz. Dicitur 
item 


m na com 


Lr. ΟΡ. 11. 

item ftatua imago,conflarile,effigies, ke ^d 
litudo, fculpt le,tigillum.. À Grecis vocatur &jaA- 
μα , «7E va AA, s j ἀγδριὰς, ἀνδμειχελον ᾽ βρέτας , δείκελον, 
ἐκτύπωμα, "TG εἰκῶν, εἰκόγεον, εἰδωλον; td sid uuo, 
IJaNua y ἕδανον, ὁμοίωμα, φερτοιμὶ, χαρακτὴρ » Wert, 
váy, & alia nomina infra fübijciemus. Primus 
Socrates docuit Parzhafium , & Clitonem fta- 
tuarios , mores , & oculorum brune pi&ura ex- 
primere , vt faribit Xenophon lib. 5. "pomme. 
Quidam pictores fuere ῥὠπαρροράφόι , alij mo- 
dcítiz, & pudoris ftudiofi. Apud /£lianum varia 
Ehflorie lib. 4. cap. 4. Thebis lex vetat aliquid 
obíceeni aut pictura , aut plaftice fingere. Primi 
quorum quidem opera non veruftatis modó gra- 
tia vifenda (int, ait Quintilianus Jib. 12. i a 10. 
Clari pi&ores ( putet aliquis verba. hae deeffe, 
fed etiam artis) fuiffe dicuntur Polygnotus,atque 
Aglaophon , quorum fimplex color tam fui ftu- 
diofos adhuc habet , vc illa propé rudia , ac velut 
faturz mox artis primordia,maximis,qui poft eos 
extiterunt,auctoribus pra ferant;proprio quodam 
intelligendi, vt mca "opinio fert , ambitu. Poft 
 Zcuxis , atque Parrhafius non. ean etate 
diftantes circa Peloponefia ambo tempora: natn 
cum Parrhafio fermo Socratis apud. Xenophon- 
tem inuenitur plurimum arti addiderunt,quorum 
prior luminum , vmbrarámque inueniffe ratio- 
nem , fecundus examinaffe lineas fubtilius, tra- 
Fr Nam Zeuxis plus membris corporis dedir, 
ille ita circum(.ripfit omnia, vt eum legumla- 
torem vocent , quia Deorum ; atque heroum effi- 
gies , quales ab eo tradite , czteri tamquam ita 
neceffe fit, fequuntur. Floruit aucem circa Phi- 

Na 3 lippum, 


» 


:6 — De Pitfura, ed Statuaria, 
lippum,& víque ad fucceffores Alexandri pictura 
przcipué , fed ex diuerfis virtutibus : nam cura 
Protogenes , ratione Pamphilus, atque Mclan- 
thius , facilitate. Antifilus , concipiendis vi- 
fionibus , quas φαντασίας vocant, Theon Samius, 
ingenio, & gratia, quam ipfe in fe maximé iactat, 
Apelles eft przftantiffimus. Euphranorem admi-- 
randum facit;quód & c«teris optimis ftudiis inter 
precipuos, & pingendi , fingendíque idem mirus 
artifex, Similis in ftatuis differentia. Nam & du- 
' tiora,& Tufcanicis prokima Calon,arque Egcfias; 
jam minus frizida Calamis , molliora adhuc fu- 
'pradi&is Myron fecir. Diligentia,ac decor in Po- 
lycleto fupra czteros, cui quamquam à pleriíque 
tribnirur palma, tanien ne nihil detrahatur,deeffe 
pondus. putant. Nam vt humane formz addi— 
derit fupra verum, ita non expleuilfe Deorum 
auctoritatem videtur, quin etatem quoque gra- 
uiorem dicitur refugiífe , nihil aufus vltra lzues 
geras. Át quz Polycleto defuerunt, Phidiz; atque 
Alcameni dantur. Phidias tam Diis , quam homi- 
nibus efficiendis melior artifex traditur, in ebore 
veró longé citra emulum , vel fi.nihil nifi Mi- 
 neruam Athenis , aut Olympium in Elide Iouem 
feciffet , cuius pulcritudo adieci(fe aliquid etiam 
receptz religioni videtur , adeó maieftas operis 
- Deum zquauir. Ad veritatem Lyfippum,& Praxi- 
telem acceffiffe: optimà affirmant. Nam Deme- 
.trius tamquam nimius in ea reprehenditur,& fuit 
fimilitudinis , quàm pulcritudinis amantior. An 
autem ad cultum Dei opus fit. fimulacris , lege 
Maximum Tyrium fev. 58. Hic admoneo , duos 
Práxiteles fuiffe ; vtrumque fculptorem : alterum 


fub 


fub Alexandro Magno;de quo Plinius ἐδ. 3 4.c4p.8. 
alterum fub Pompeio Magno;de quo idem /ij. 3 5. 
. ap. 9. lib. 36. cap. $« Jd eh 


"Rerfus. de "Pidfura. 


pies nihil eft aMud , quàm penicillo lineas 


. ducere , & colores addere ; quibus homines; 
bruta, plante, arbores , alizque res exprimantur. 
Pictura nobilis quondam ars , tum ,cüm expete-- 
retur à Regibus, populí(que, ὃς illos nobilitans, 
quos effet dignata pofteris tradere. Ea eft vita 
memoriz,lux vitz , teflís temporum , nuncia vir- 
tutis, mortuorum à morte reftitutio , fama ; glo- 
rieque immorctalitas , viuorum propagatio ; qua 
facit, vt abfentes praftó fint, & variis; diffiti(que 
locis vno tempore reprafententur. Apud Ro- 
manos ei maturé honos contigit. Siquidem cog- 
nomina ex ea Pi&orum traxerunt Fabij clariffima 
gentis , Princépíque eius cognominis ipfe edem 
Salutis eid dei xin condit 450. Pictuta 
Gracis dicitur γραφὴ, communi cum fcriptura no- 
mine, quam Plutarchus: mutam Poeticem , hanc 
loquentem picturam appellat. Huc refpexit Sta- 
tius lib, 1. Sylu, τ. 
| "Apelles. cuperent 16 fcribere cert, 
Vnde. ftcuti fcripta perlegi dicuntur;ita & picta. 
Virgilius lib. 6. /Eneid. de rebus pictis à Dzdalo, 

᾿ς πα quin protinus omnia 

Perlegerent oculus. 


ΑΔ 4 Vocant 


o» 


ὃ De Pidiura, eg Statuaria, 

Vocant & σκεαρφαφίαν, & oxbueyeapias , ζωγράφον, 
exbueo;&eoy. Dc Picturz autem iniuis incerta quz- 
ftio οἷ Gyges Lydius pr&uram in Z£gypto re- 
perit;au&ore Plinio ἐδ. 7. cap. $6. In Grecia En- 
chir Dzdali cognatus, vt Ari(toreli placet , vt 
Thcophrafto Polygnotus Athenienfis. Zgyptij 
fex millibus annorum apud ipfos inuentam, 
priufquam in Grzciam inferretur affirmant.Gra- 


Ci autem alij Sicyone, E apud Corinthios re-- 


pertam , omnes vmbra hominis lineis ciccum- 
du&a. Marcus Varro feptingentorum virorum 
illuftrium: imagines fuis voluminibus inferuit, 
non paffusántercidere figuras, aut vetuftatem σαὶ 
contra homines valere.Inuentione muneris ctiam 
Diis inuidiofus , ait Plinius lib. 3 f. cap. 2. Οὐ 3. lib. 


34. cap. 4. quando immortalitatem non folàm 


dedir, verüm & in omnes terras mifit , vt przfen- 
tes effe vbique , & claudi potfent. Prima pi&tura 
fuit vmbra hominis lineis circumducta, Verr 
fingulis coloribus , monochromatos dicta , alij 
monogrammon vocant;ab vnica,& cadcm (emper 
linearum fpecie, quomodo Epicurus ἐἶῥ.2. de Na- 
tura Deorum apud Ciceronem , monogrammos 
Deos vocat,coídem femper;qui nec ira mutentur, 
nec letitia Lucillius tamen apud Nonium tenues, 
& decolores homines appellat monogrammos. 
Pi&uram linearem inuentam volunt à Philocle 
&&gyptio, vel Cleanthe Corinthio. Strabo ἐφ. 8. 
In Alphzoniz Dianz templo Cleanthis , & Are- 
gonthis pi&urz vifuntur hominum Corinthio- 
rum. Alterius quidem Troiz excidium , alterius 
Dianz in Cunis deportatio.Linearem primi exer- 
cuere Ardices Corinthius , ὃς Telephanes Sicyo- 

nius, 


. 4D 


" 


"d . b.c abun ug ums 3: 
nius , fine vllo linearum colore , iam tamen fpar- 
gentes lineas intus, Idco & quos pingerent ad- 
Ícribere inftitutum. Poftea eminentiora quedam, 
alia redu&iora fecerunt. Quintilianus. Ab. 11. 
Jastit. cap. 3. Vt qui fingulis pinxerunt coloribus, 
alia tamen eminentiora, alia redu&tiora fecerunt, . 

"fine quo ne membris quidem fuas lineas dedií- 
fent. Per initia adeó rudis pictura fuit; vr ex lineis 
vultus hominis , aut animalis agnofci non poet 
nifi nomen adícriberetur. ZElianus Jib. 10. var. 
biffor. Ver ἄρα ἀτέχνως ἐἰκαζον τὰ ζῶα. ct. ὀξυγρά- 
Q«y αὐτοῖς τὰς γραφίας y Téo βῶς» ὑκέῖγο irTQ-. ;Pe- 
tronius, omnia diligenter cutiofus pictor cum in- 
Ícriptione reddidezat. Primus inuenit lineas co- 
lorare tcfta ttíta Cleophantus Corinthius, Nulla 
ars celerius confummata eft, càm Iliacis tempori- 
bus non fuitfe appareat, inquit Plinius. Imó Mia- 
cis temporibus fuiffeapparet ; ex clypeo Achillis 
apud Homerum lib. 6. Éxcipies Homerum zqua- 
lem non fuiffe lliaco excidio. ἡ | 

gg o DR 
aro dia duae πολλὰ ἰδέησιν ραπί δέου, 
ἐν αὶ jara ἔτώξε, ἐν dV. ἐρανὸν, y) ϑάλαοσαν. 
In ipfo clypeo Vulcanus fecit fcienter ariificiofa 
multa, terram , celum , mare , folem indefeffum, 
lunam orbiculatam. Idem apud Hefiodum ex cly- 
peo Herculis apparet. Si enim erat czlatura , erat 
& pictuta , quz vtrzque pedetentim , & per gra- 
dus , non vno tempore abíolutionem confecutz 
funt. Excipies pi&uram fuiffe etate Hefiodi , non 
Herculis. Sed ante Herculem pictura fuit fub Mo- 
fe, & ante Mofem fub Abrahamo. Canathi figna 
tigidiora funt, quàm vt imitentur veritatem, Ca- 
: Διὰ j lamidis 


laniidis: dura illa quid em ; ud eei ji a 
quàm Canachi, ait icernon Bruto. Nondum: | 
ronis fatis ad veritatem adducta. Pulchriora Poly 
cleti , nondum etiam plané perfecta. In Aéctione, 
Nicomacho;Protogene, Apelle perfecta funt om- 
mia. Zeüxis, Polygnotus, Timanthes,A pelles qua- 
tuor tantüm coloribus vfi funt. A pollodorus 
Athenienfis. pi&or. primus inuenit φϑυορὰν, ἢ ὠπό- 
agmen axa2e y Covruptionem, (θ᾽ colerationem vmbra, ait 
Plutarch. ideo dius eft σχιογεάφ.. ὅτ. 2 X, τᾶλον 
eoi áp32y, καὶ ἐν τοῖς ἔργρις ἐπεγράφετο, amps.) μᾶλ- 
ADF, ἡ svi). Πᾶς pileum ferebat re&um,vt Perfa- 
rum Reges, & in operibus. fuis afcribebat, inuide- 
2» goups aliquis , & reprehendet , quàm imitari 

ks Vt emineret pictura ^ oportuit aliquid cir- 
cie ls quia pictura in qua nihil circum litum 
eft, non eminet; ideóque artifices etiam cüm plu- 
rain vnam tabulam opera contulerunt, fpatiis di- 
ftinguunt, ne vmbra in corpora cadant. Varié au- 
tem colores mifcent , vt lineamenta reddant, Iul. 
Firmicus /ib.3. 4ffrog. Sicut in imaginibus artifex 
pi&or lineamenta membrorum varia mixtura- 
rum diuerfitate perfignat, & temperatis coloribus 
formam mutatione facit fimilitudinis corporalis. 
V mbras pro lineis pofuit Prudentius. 

Pila (uper tumulum (pecies liquidis viget vmbris. 


«| 


Phidias lumen ἃς vmbras cuftodiuit, & vt emine-. 


rent ὁ rabulis pi&urz maximé curauit. Sili Atri- 
co ad lumina vfi , Scyrico ad vmbras , Indici ratio 
ad incifuras in pictura , hoc eft , vmbras diuiden- 
das ab lumine, ait Plinius cap.vlt.. lib. 23. Plerique 
lumen de colore purpureo proprie accipi volunt. 
;Malé. Lumen enim in pi&ura opponitur uis 
Plinius 


pm omm ood 

ras differentia colorum altetna vice fefe exci- 
tante. à»0g- lumen fpe appellatur.Eo eft opus vc 
varij habicus;vultus,ftatus fiant, de quibus Quin- 
tilianus lib. 2.cap.14. Vt in ftatuis atque pi&turis vi- 
demus variari habitus, vultus , ftatus. Nam reti 
quidem corporis vel. minima gratia eft. Quum 
enim aduería fit facies , demilla brachia , iuncti 
pedes, & à fummis ad ima rigens opus, flexus ille, 
eft, vt (ic dixerim, motus dat adum quendam effi- 
&is. Curíum habent quedam & impetum, fedent 
alia , vcl incumbunr, nuda. hzc , illa. velata funt, 
quzdam mifta ex "Um. roi tam diftortum & 
elaboratum quàm ille dyfcolos Myronis ? omnes 
olim marmorarij, & erarij pictores, aut czlatores 
erant , imó &albarij te&tores. Tertullianus lil. de 
Adololatr. Scit albarius te&tÓr , & te&a farcite , & 
téctoria inducere , & cifternam liare, & cymatia 
diítendere, ὃς multa alia parietibus incruftare. 
Vide Tertallianum. Diagraphice dicta eft pictura 
. in buxo, quam Í foli. pier ingenui Hekebaniut,d ait 
Plinius. . . τῶν É 


"De coloribus. ν 


τ ὅπ e APPS I 


* Olores floridi funt, vel aufteri. NALE 
nium, vulgó vermeillon; Atmenium,blen d' 4r- 
menit 5 Cinnabaris; cinmabze ; Chryfocolla, fondue 
dar; Jndjoami: noir 5 Patputiffum, efcarlate. Caeteri 
aulteri, Vide Plinium. ib, 35. cap. ὃ. Sil coloris 
genus 


ἡ 


1, De Picfura,eg Statuaria, Ὁ 
genus eft, proprie Limus, vulgó dicitur iawse mi- 
nera. Optimum Atticum , proximum marmo- 
rofüm.Tertium eft Scyricum ex infula Scyro,quo 
vtuntur ad picture vimbras. Sile pingere infti- 
tuére primi Polygnotus, & Mycon, Attico dum- 
taxat. Ad vmbras Scyrico, & Lydio vfi. Sil In- 
dicum in pictura ad incifuras, hoc eít, ad vmbras 
diuidendas ab lumine. Tandem feipfa ars diftinxit, 
& inaenit lumen , atque vmbras differentia co- 
lorum alterna vice fe excitante, Deinde adiectus 
c(t fplendor. Alius hic , quàm lumen , quem quia 
inter vmnbram,& lumen effet, appellarunt Toga; 
Commiffuras veró colorum, & tranfitus, Armorez. 
Colores, quibus pictores vtuntur, Poéte ifo; 
vocant. Ouidius lib. 4. Fafforum : 
—— ἡ pila coloribus vitis. 
Lib. ;. | 
uique meues calum, tabulafque coloribus vfi. 
Quia vtplurimum certis medicamentis adhibito 
igne fiebant colores. Lucianus i» Zcontbus , εἰκόνα 
ἐκ Emule μόνον » ἀλλὰ ἐς βάθ- δα σοποιοῖς τισι 
Φαρμιόκοις ἐς κόρον χαταβαφῶ σεν 5 imaginem non modo 
celoraram effe , fed in. profundum vwemenzs. quibu(dam 
Sficientibus , quod. fatse. ef , infetlam. Vfti colores 
didi , quia marerig quzdam vrebantur , vt co- 
lores fierent. Theophraftus /sf. de lapidibus (cribit 
ochram in rübricam mutatam incendio taberna. 
Plinius lib. 3$. cap. 6. Nunc omnis ceruffa ex 
plumbo, & aceto fit. Vfta, cafu reperta incendio 
pirzei, ceru(fa in orcis cremata.Hac primüm vfus 
eftNicias Fit & Romz cremato file marmorofo, 
& reftin&o aceto, Sine víta non fiunt vmbra. 
Sandaracha,cuius color proprie fuluus;adulterina 


fic 


MET OE T aU o repr VOR NO MEO 
6 uA. ^ 0n 
fit ex ceruffa in fornace cocta. Hac fi torteatur, 
qua parte rubrica admifta fandicem faciet. Po- 
lygnotus,& Mycon celeberrimi pi&ores Athenis, 
é vinaceis tryginon fecere. Apud Plinium 4. s y. 
cap. 6. Ex fece vini ficcata, excocta, fit aramen- 
tum Indici fpecie. Apelles commentus cft ex 
ebore combultto facere quod elephantinum vo- 
cant. Is color nigerrimus eft. Omnes pene fa&itij 
colores igne fiunt , idcó colores víti ab ingenio- 
fiffimo Poé&a vocantur. Atramentum pi&ores fa- 
ciunt vcl ex fuligine olei nucum , vel ex ebore 
cremato,vel,quod eft przftantiffimum,ex o(fibus 
Perficorum vftis. Melanteriam Diofcorides vocat 
atramentum merallicum;& natiuum.Ex fanguine 
fepiz addiro tantillo aluminis fit optimum atra- 
mentum, Hyfginum primum cocco tingitur, 
deinde purpura Tyria. Hyíginum proprie ar- 
buícula, quam vaccinium Plinius vocat. Vaccinij 
lignüm Interpres Nicandri £ayvy τῷ ouam 1D, 
flauum colove effe aix fru&um nigrum, eee τὸ βαφεν 
&nnidty. Certum eft optimos,& tenaciffimos co- 
lores adhibito igne fieri. Vidi ex hydrargyro , & 
ferr? bra&eolis, ex chalcantho,ex are,ex plumbo 
vi ignis rubrum effici , quo nullus color natiuus. 
effet cenacior , aut penetrabilior. AM 


: "Rurfus de Coria. 
CAPVT Y. 


D ea, que de coloribus diximus , adiungi- 
to, fi lubet , quz Ifidorus habet 4j.1 9. c.17. 
€ 238. 


str wA tu. b M. — 
j 3 '"AtUATÍA, 

d w^ ne Sedi el χρῶμα σιύϑετον Mte 
AdM- αν λένκῷ, ἤχρων piper s fucus. color. muftelinus, 
ex mgro, G albo conflatus, Colorum enim alij funt. 
fimplices, alij contrarij, quidam compofiti, quo- - 
rum alij ad album accedunt, vt flauum; ; alij ad 
nierum,vt cyaneum; ali; ins intermedij, ve ru-. 
μὴ pullus. ὦ ὧν σιγὰ ἡθυτέρω Y T λα κῷ ὡς τὸ ξανϑὸν» 
τὰ 57 T μέλωνθ.» ὡς τὸ κυανοίὼ , τὰ ἢ λοιπαὶ μεταξὺ 
σῴχων οἷον τὸ ἐρυϑρὸν» τὸ φαΐν. Philo ἐς vita Mofis 
hyacinthum, purpuram, byffum;coccinum. ponit, 
& aureum. idv ims κατεσχα άζετο ὑακίνθῳ X, πορ- 
φύρᾳ, Xj βύατω X, κοκκιγῷ 5 συγκαταπλεκομλθα λευσξ. 
Color myrtheus in crinibus medius inter flanum, 
& nigrum , ὑσόκιβῥ Ὁ» » fubrafus. Apud Plinium 
amomi fructis myrteolus. Vct. glof. zvjf , ruf- 
Ícus,tubeus;,rufus. Milefia 2.A pule.Ruffca fafcio- 
la, Petronius, Tunica veftitum τὰ ἔς, Varro Iib. 2. 
de ve vustica: colorem rubrum , heluum , album - 
ponit. Apud Hefychium , ψεκολλυρώωμλώον s pda X&- 
xeu Ar y d ἀρνικὸν. λεώμαὔο. ἄφ.. ἢ 97e ἡμεῖς ἄρστῃ-- 
γεκὸν ᾿λόχρομδν. Pictores, ait Plinius,ex omnibus co- 
loribus Cretulam amant, Purpuriffum , efcarlatin, 
Indicam, feu nigrum; Caruleum, bleu; .Melinum, 
blanc mineral ; Auripigmentum , orpimarit ; Appia- 
num;couleur verde; Cerüffam,blanc. Apelles;sEchion, 
Melanthus;Nicomachus quatuor coloribus Solis 
immortalia opera fecere, ex albis Melitio, ex fila- ' 
ceis ( iaumes) Attico, ex rubris Synopide Pontica, 
ex nigris atramento, Nunc & purpurz in parietes 
migrant , & India confert fluuiotum fuorum li- 
mum , & draconum , & elephantorum faniem. 
Apud Virgiliuta fandix non eft herba, vt vult Pli- 
nius,fed coloris nomen ex ceruffa adufta, 


Sponte 


"agnos. 


de: brorize. Buxeus dilutior eft luteo. Byílinus au- 
reo proximus. Pollux βύοσινον ἃ μφάκινον ; alij by(- 
finum album. Cereus;cerinus, color murinus, οἷ τ 
neraceus. Color citreus, Coracinus, fufcus, Aqui-- 
lus , qàgie  xeXeuvopadie Ariftophani , cio. Impla- 
uiatus;feu Mutinenfis,& fuligineus.Éuridus veró; - 
brun, p | 5, prafinus, rauus, geom , faune, fcutu-- 
latus, pommelé,N enctus,thalaffinus. Ouidius ἐδ.2. 


devis ecce: color , tunc cm fine mabibus: a£ 


- Hit vndás imitatur, babet quoque nomen ab vnda: 


.— Alle crocum [imulat. Ros 
Hic Papbias »nyrtos , bic purpureos ametbystos, 
bentéfve vous , Toraciamá, gruem. Ὁ 

Luteus color , cereus, puniceus , purpureus, pra- 
Íinus, Venetus, cxruleus; Ianthinus ; Xerampeli- 
nus, smethy gus. Plinius : Coccus rofis micat 
in purpuris "yriis,Amethyftus in viola, Conchy- 
lium in heliotropio. Cinnabaris fit € dracone, ἃς 
barro elephante?Puniceus color valdé rubens , vt 
rofeus;fanguineus ; fit ὃ frutice,vnde coccus eft. 


Euftathius : qonzxeuz χρῶμα κατακόρως πυῤῥὸν, οἷον 


jiu» x41 αἱ ιοξαφίς.. ὃκ xapTé axpiye γίρε) oo QoriiXoup. 
χρῶμα, Ex fructu ilicis ft Phoeniceuscolor. Cz-. 
cilius : Carbafina, Molochina, Ampelina: Virgi-- 
lius: - , "m QUI MS : E 

Spadices, glauciz, ,color deterrimus albz, 

Ἐν giluo. Meu .. ῳ 
Vitruuius 7). 7. cap. 7. dé minio , & coloribus : 
Creta viridis dicitur Svimg- , à Theodoto , in 
cuius agto optima nafcitur. Auri pigmentum vo- 

catur 


iter , anthr , furuus , color eneus, 


ia Trucal. Quia tibi in fuafo infecifti pallulam. 
Vatto : Equi colores difpares ita nati;hic badius, 
ifte giluus , ille murinus. Firmicus Jib. 2. 4fftroz. 


ϑαψινὸν τὸ Laser, flaumm. Hefychius * δυο 
Luz ma τὰ ὑπὸ 7. κολύφυς "P. δρυὸς (Caupiva, Ε 4 
tine vestes , qua cortice quercus , vel slicie 


Euftathius : κύαν. χρῶμά Tb μέλαν κἂν » 


μέταλλον μελάνίζον. Cyanus nger color , vel 

nigro inficiens. Alba felicia. Perfius: 
(c qui nigrum in candida vertunt, 

Alba dies Neronis. Appianus /ib.s. Z4lieut. 


κήρυκα ἀργυφίοισιν c εἴμαστ, 


"De cerit inurendi. 


Δ ADUYTCVE 


Ro inurendz cerz hodie nos fugit. Eam 
camen diferté exponit Plinius ἐδ..3 $. cap. 11. 
Encaufto pingendi duo fuiffe antiquitus genera 
conftat: ceia, & in ebore ceftro, id cft, veruculo, 
donec claffes pingi ceepere. Hoc tertium acceffit 
refolutis igne ceris,penicillo vtendi ; quz pictura 
in nauibus nec Sole, nec fale, ventííque corrum- 
pitur. Encauítum igitur , cürn ebur ceftro fcal- 
pitur , & inuritur. Caftrum eft veruculum , feu 

fcalprum 


idam putanc tabulata príüs fuiife fculpra quàm 
'a ob egerentur , & inuretentur ; fed veterum 
torum nemo id fignificar. illsnive lib. 5 5.62.7. 
x omnibus coloribus cretulam amant , ita lege, 
ie. illini recufant ; purp uciffamIndicumca- 
ruleum,melinum, auripigmentum, Appiabum,ce- 
ruffam. Cere tinguntur iifdem his coloribus; ad 
eas pi » quz inuruntur alieno parietibus g ge- 
nere fed claflibus familiari , iam veró ὃς one- 
ratiis nauibus. - Quoniam. & pericula. pingimus 
( meliüs quàm expingimus ) ne. quis mirerur & 
rogos pingi. Ceram affigi tabulatis.,immó etiam 
ipfis tholis , & apfidibus templorum , aut dium 
oftendit. Procopius lib. 1. de edi bfr. Iustiniani : rra 
Cpuss?) 3 γραφαῖς. 5 2d πᾶσα x τὸ κόρῳ Ure TI, 
χαὶ δια χυϑέγτι yii) Sw. πουγῶ σον 9. d. ἀλλ᾽ yog Seien. ψηφ!σι 
λεπτοῖς. Tholus pitluris non cera illiquefatia, e » fua 
ibi affixus, fed: aptatus teffelizu ge uibus trfilembiu, 
Vnde diícas tholum feu! ap 1,8 fornicem 
interdum affixum, ὃς fa&um. illiqu efada, 
& diffafa. Liquefeere eam: porci , veruculo 
 ignito inuftam , quo cera ipfis tabulatis affige- 
returad diuturnitatem. Statius: , ; 
"dpellee: cuperent. te. fcribere cere. 

Plinius 45.5 5. cap. 11. dixit pi&uram inurere;pin- 
Bb gere 


Y adi Ure ied s . 

18 De Pittura,e Statuaria, 
gere ceris,encaufticas picturas.De ceris verficolo- 
ribus Seneca epift. 121. Pictor colores , quos ad 
reddendam (imilitudinem multos,varióíque ante 
fe poíuit , celerrimé denotat, & inter ceram, 
opüíque facili vultu ,ac manu commeat. Varro: 
Loculatas magnas habent arculas, vbi diícolores 
funt cerz. Apud Plutarchum funt fimulacrorum 
inuftores, inauratores , & tin&tores , ἀγαλμάτων 
&yausuj, 3, “χρυσωταὶ, χαὶ βαφῆς. Athenzus,& Scho- 
liaftes Theocriti /4yl. 1. vocant vaía sx»ecosequtéva 
χρώμασε παντοίοις y pila Ctra. ominis generis caloribus. 
|n Cataletiss Virgilius x 

Latus Adtbenagoras natzs feliciter vurs 

—.— De cera fatia dat tbi poma Deus. 
Statius ἐδ. 1. 2Mfcbilleid. 

Qualiter artificis. viclure police cere... 
"capiunt. formas , gnema,, manum, fequuntur. 
Cerz igitur priüs formabantur pollice artificis, 
deinde & ignem, ἃς manum fequebantur , cüm 
inurerentur. Sic fiunt hodie horti cerei penfiles 
cum fructibus iconicis, fed non inuruntur. Pli- 

nius Jib. 2. epiff. 
Ft laus eff. cere vmollzs, cedén[a, (equatur 
δὲ dotlos digitos, inf[ad,, fiat opis. 

Et nunc informet Martem, caffamá, Mineruam. 
Eufebius ; κνρόχυτον 3gatl) vocat in vita Conitan- 
uni Magni , à, οἱ E σκιαγραφίαμς 9 7 MMEcQUTE γραφῆς 
4V3es1 , οἵ ὃ γλυφαῖς ὕλης ἀψύχε αὐδρείχελα odia 
τεκτίωά μῆμοι, o ὃ) κύρξεσι., καὶ τή λαις βαϑείαι γραμμὰς 
ἐΓχαράξαντες. Et. ali pitluris, ci floribus fu[a. cera, ali 
feulpiuris materie inanime figuras bormni fimiles fin- 
gentes, al columnss, (δ᾽ tabulzs altas lineas in[cribentes. 
Statius lib, 3, Syluaram: 

: Te fimilem 


: M rjr dà ἘᾺΝ 
Te fimilem dolia. io Hem linta WHAT, 
Lib. jf kiltieloni par. 311. 
Uo ως yup dV vip 
Wyaslo εἰς geopolo αὖδις, ὁ χαλκο jen 
Nunc te cera deduxit vurfus ad formam prinem fi 


por. Ibidem pAg. a8 d. Medea : 


μητέρα κἀν κηρῶ Texyopt inei. VN roc og 
?Matram ey in. cera adbuc: filios necantem. Aufobius 
Epigramm. 136.de ceris: Celer 
Hos ille (erum veste eontegi ἠδέ Ὁ ROUES 
Hos. celat argento priis i odo oes bois. 
Certs inuvens iannarum limina, FNTHM 
Et atriorum pegmata. 70 007 ine 


Vbi ceras , quibus limina, & atria pida erant, 
inuftas fuiffe ait. Statius Jib. 5. uu 
——Tot. feipro vigtnies limine. ΤΩΣ 

κει ^ p ow 
Igitur affixe cerz vécáGoloves élus &limi- j 
nibus i igne liquefiebant ; & : diffündeUaritur ve- 
ruculo ignito, ac penicillo. Ceris pingere ,. Ἂς 
picturam inurere Ariftides primus inftituit;Praxi- 
teles perfecit,fed aliquanto vetuftiores encaufticz 
pi&urz extitere, Polygnoti, Nicanoris,& Arcefi- 
lai Pariorum, vt fcribit Plinius ἐδ. 34. cap. 11. e 
cAp. 4. & 7. Nicias fcripfit fe inuffiffe.- Paufias 
Sicyonius primus in hoc generc nobilis fuit. De 
cereis veterum imaginibus idem libz3 $. cap. 2. 
Expreffi cera vultus fi ingulis difponcbantur ar- 
mariis,vt effent imagines,que comitarentur gen- 
tilitia funera. Stemmata lineis difcurrebant ad 
imagines pictas. Tablina codicibus implebantur, 
& monumentis rerum in magiftratu  geftarum. 
De Encauíto Martialis ἐφ, 4. np 36. 
Encat 


bi pilus in. bac eff. 
Vnde & Phaétonta vocat Dipyron , & bis vftum. 
Vitruuius Encauftem. vocat pidtorem ,.quód fa- 
cere ab Encaufte didicerat. Plinius Jib. 36. cap. 2 5. 
figlinum opus encaufto pinxit. Zib. 5 5. cap. 11. 
Lyfppus £ginz pi&turz fuz inferipfit , ἐνέχαωσεν: 
Uc ies non feci(fet;nifi encauftica inuen- 
ta. Cera verficolor inutitur , & adhibito ignito 
veruculo liquefcit , & peniculo diffunditur, ac 
pingitur, vt Plinius lib. 3 «. cap. 1 1. Alij apud Pli- 
nium Escautem legunt ἐἰχαύματα, thuat a. Mo- 
numenta ciuitatum Encaufta , & Encauteria, /. 8. 
Ced. de agr. e cenfit. Aliud. eft encauftum facrum 
ex muricis cruore compofitum. /. 6. Ced. de dier. 
re[iript. Nonnulli putant;ceras inurere;nihil aliud 
effe; quàm quod hodie vulgó vfurpatur. Pictores 
in linteo imagines, quas volunt, exprimunt, tum 
veró picem. cum cera mixtam igne admoto li- 
quant , ὃς feruentem fuper linteum in. tabulato 
extenfam effundunt, & extendunt arbitratu. fuo, 
imagines manent integrz , & indclebiles , & lin- 
teum tabulato tam validé affigitur, vt auelli ne- 
queat. Sed aliter veteres ceras. inurebant. Ve- 
ruculum , & vermiculum Gloffz vocant caute- 
rium ., quo cerz inuruntur. 


"Rurfus de Ceris corendit.— 
LAPSI OUNELT 
E pingere , ac picturam inurere qui pri- 
X. 7 mus excogitarit non conftat. Quidam Ari- 


ftidis inuentum putant , poftea confummatum à 
| Praxitele 


Lb νῶν 


| fiunt gin: imagiiies cx cer 
anaglyphi , à demi boffe , ou de plein 
inuruntur.. Audi Philoftratum in Narciffo , Li 
T μιοράκιον ὦ μαφή mre ἐξηπάτησεν, A χρώμασιν, ὃ 
κηρῷ τφοσετῆκας, Te quidem adole(cemulum qu 
pitlura. decepit , nec intabuifli colevibus aut. ceris. Vi 
ginerius vir do&us ceras inürere nihil v. 
quàm ceras pingere , & imprimere putat fine ' 
ruculo ,.quemadmodum macula dicitur inuri : 
fuprà oftendimus non ined dai brio Mad 
qui coloribus , fed praterea in tabulatis nauium, 
& liminibus affixas- gae admoto inui. -— 
lib.4. epigr.36. 
Quid tibi vis Dipyran qni Pháfionta Jun 

Vides Phaétontem in tabula ceris pictum, & i inu- 
ftum efe. Athenzus lib. $. vocat xiejgedpiar in 
qua lineamenta vultus exprimébantur. Vitruuius 
lib.4. cap. 2. Tignorum przcifiones in fronte fixe- 
tunt , & eas czrulea depinxerunt. Cera czruka 
erat quia cetuleis coloribus inco&a.' Marcianus 
lib.3 3. tit. 5. de infírutlo vel infirum. leg. 1.17. Item 

i&oris inftrumento legato, cerz , colores , fimi- 
i iáque hatum rerum legato cedunt , ítem. pefiicu- 

li;cauteria, & conchie, Cauteria vocat quibus ces 
ris pingentes picturam tabularum inurebant.Oui- 
dius dixit ib.4. Faff. ^. 

Et pita coloribus viis. 
Paulus Jib. 3: fentent. cap. 6, dixit ctéftiperandótiià 
colorum vafa. Encaute pi&urz genus, à quo mo- 
nurenta ciuitatis encauta , & encauteria dicun-. 
tut]. 9:Cod. de agricolis. byigieiejnufter. ME ^ 
Bb 2 e 


2. De Pitiura,eg Statuaria, 
eft materia inufta ad pingendum apta. Plinius 
lib.; s. Cap. 1I. Figlinum opus encaufto pinxit. Pau- 
fiam non pinxiffe. tantàm encauftica , fcd ctiam 
docuiffe traditur. iyxausnu τέχνη. Interdum ceram 
non inurebant, fed vt & nos hodie ex ca homines 
& boues fingebant.. Lucianus in Semnio , aymE««y 
2h κυρὸν, 9 Bas, ἵσανε» ἢ 3, νὴ διὰ αὐϑρώπυς ἀνεπλαῆον. 
Radeny-cevam boues , aut equos aut pe Jouem homints 
 fingebam.. Herodianus Aib, 4. npe mao vot. εἰκόγα; 
quum imaginém à 6 cera pinxiffent. Plinius lib. a 1.c.14. 
Ícribit ceram in varios colores pigmentis trahi 
ad reddendas fimilitudines, . Pi&ores ex omnibus 
coloribus cretulam amant, Purpuriffum , Gallicé 
efcarlatin 5 Indicum, noir ; Caruleum , bleu ; Meli- 
num , /lanc mineral ; Auripigmentum , daune , Ap- 
pianum , vert ; Goin » blanc. κηρογραφίᾳ ἐπ᾽ ὡρὴ 
qua ceris fit. χηροπλάφης qui €x cera imagines facit. 
Athenzus lib. 13. κηρόπλαφη σας ἔρωτα "awe fin- 
gens cera amorem alatum. κησρχυτεω ceram liquo. 
Vide quid fibi velit Plinius ἡ. 31: c4p.12. Dibu- 
tades hominis i imaginem gyplo e € facie ipía pri- 
omnium expreffit , ceráque in eam formam 
infufa emendare inftiruit. V idetur fuiffe en- 
'caufti genus quia ceram liquefa&tam immifit in 
formam gypfi. Apuleius,;Encaufticen opgidaexer 
cens ἔς, ὃς duos filios fuftentabat. Vitruuius,quod 


facere ab encaufte Prin Nia «3 $-CAp. 11. 


Hoc genus picturz primus Ni víu habuit. 
Librarium atramentum vulgo tur encre, in- 
chioftro, encauftum. Nonnulli putant encauftum 
effe nigrum illud quod fit € fumo picis refinz, 
therebinthi , & ceram inuri quz nigro illo per- 
funditur. Alis cenfent nigcum illud eife de ᾿Α 

viz 


bib; T, sGapEECT LO a3 
bule zrez czlate pi&uris elegantibus imprimun- 
tur. les planches de cuiure en taille douce. Quod ni- 
grum temperatur fzcibus vini rubri, ὃς nucleis 
mali Perfici yftis, aut ebore vfto quod ceteris ni- 
grius eft , & hoc nigrum illini planis albis , ce zoir 
fe met. (éulement en champ blanc. Koma multa vefti- 
bula & propylza domuum hoc colore inufta à 
Polydoro egregio noftri eui pictore vifuntur. Sed 
omnino aliter veteres ceras inurebant, Briffonius 
putat cauteria effe apud Martianum quibus in en- 
cauftica pictura ad colores ceris inurendos vte- 
bantur. Sed imaginesin cera cauterio ὃς vericulo 
inurebantur non colores. Perotus exiftimar tabu- 
las in quibus cera inureretur fuiffe fculptas; & ex- 
Ículptas. Mox cera cum oleo liquefacta inducta 
fupra tabulas, iterámque admotis galle carboni- 
bus adufta ad fudorem víque , poftea candelis fu- 
bigebatur,deinde linteis puris,vt marmoris inftar 
nitefcerent. Hac pictura nec fole nec fale veniif- 
que corrumpitur. Sed alia fuit veteribus cerarum 
inuftio. Encauftum Imperatorum /. facri. C. di 
utr[is vefcr. ita fa&um. Purpura feu conchylij fan- 
guis terebatur in paluerem,& decoquebatur;inde 


refe&a materialiquida , ὃς denía Ícriptioni apta. 
quod dicitur encauftum. Lex , facri affatus non - 


alio vultu penitus , aut colore , nifi parpurea tan- 
tummodo infcriptione luftrentur, fcilicet vt co&i 
mutricis., & triti conchylij ardore luftrentur. Pli- 
nius /ib.3 5 .cap.1 1. dixit encaufto pingi;aut in ebo- 
re ceftro , cum veruculo ignito ebur inureretur. 
Laza Cyzicena perpetua virgo M. Varronis iu- 
uenta, & penicillo pinxit , & ceftro in ebore ima- 
gines mulierum maximé, ait Plinius. 

Bb 4 De 


X4 De Picfura;eg Statuaria, 
CAPVT VIIL 


Tee s & opere mufiuo res impedita 
cft, & à nemine, quod fciam; adhuc fatis ex- 
pedita, Iofephus Scaliger ad librum $. Manil) , ὃς 
Caíaubonus 24 lib. 1. Sueionij c.46. Mufiuum opus 
de pauimento fcctili,& teffellato exaudiunr. Alij 
de pi&ura qua fornices , apfides , camerz , tholi, 
uulli ,ceftudines cemplorum, porticuum , ὃς Re- 
giaram exornantur. Ego veró mufiuum opus de 
omnibus figillis , imaginibus , excmplis , quz ex 
teífeliis, ac ícutulis marmoreis, aut ex hyacinthis, 
vniogibus , cabunculis, & aliis gemmis , lapillif- 
que conftruuntur , interpretor. Scribit enim Pol- 
lio in Tetrico iuniore, Tetricos obtuliffe Aurelia- 
no ciuicam coronam de Muízo pi&uratam , id 
cft, figillis, & imagunculisex vnionibus ,Ímarag- - 
dis, & carbunculis ornatam , & Codinus in Con- 
ftantinenoli,szr4vuare. μεσαχια , calceos Impera- 
corum de mufiuo pi&os , quod càm effent purpu- 
τεῖ, aquila inis ex gemmis, & vnionibus conflata 
effet. -Phranfes enim in excidio Conftantinopol. 
prodit Conftantinum Imperat. poftremum inter 
mortuos iacentem agnitum ex calceis in quibus 
aquila aurca , vel gemmis ftru&a. Satyrus lib. 4. 
Grec. Epigram, dc fc dicit, AE 
“τῶν τὰ λίθε ἄλλοϑεν ἄλλης : 
συμφερτὸς ἡρόμἬω ἐξαπίννς σεύσυρ». 
Vide quomodo ex variis lapillis ftatim Satyrus 
coagmentatus fum, Apud Procopium in sone 
eges 


Lid. Cap II]. ag 
leges Theodorici Regis figilli , quod ex gemmis 
fictum erat , in exceflu eius caput diffluxifle , vcn- 
trem , peus , & brachia in obitu Amalaíunthz 
filiz eius,fernora,& pedes dilapíos obeunte Atha- 
narico. Augu&us in Larario figillum habuit Mar- 
cclli nepotis ex lapillis pretiofis fa&um , quod íz- 
pe exofculabatur. Ea figilla de mufiuo picta erant. 
Szpius camen muíiua dicuntur de pauimento teí- 
Ícllato., & de cruítis marmoreis , quibus patictes, 
& apíides opere vermiculato ad imagines rerum, 
&c animalium ornantur. Sed vt de pauimento pri- 
müm agamus, Plinij verba hzc funt 4ib.3 6.cap.25. 
Pauimenta originem apud Gracos habent, elabo- 
rata arte,ratione picturz, donec lithoftrota expu- 
lere ea. Vult lateres coétiles varié pictos fuiffe an- 
te lithoftrora. Gloffe M.S. Domini Catelli Sena- 


Ty 


toris Tholo(ani V.Clar.lithoftrota pauimenta efíc 
aiuntelaborata arte pit ure ;paruulis cruftis ac tef- 
fesis tin&is in varios colores.Plinius Jib. 3 6.cap. . 
Lithoftrota co:ptauere fub Sylla paruulis certe 
eniin Varro [ib.5 .de R. R. pauimenta lithoftrotis 
pe&anda fuiffe ait. Capitolinus in Gordiano;qui 

ess dis es adim Tome 

breuibus columnis altrinfecus pofitis , ὃς (igillis: 
per pedes mille. In facris literis apud S. Ioannem 
lithoftrocon dicitur iudicij lecus, quod Hebrzi 
vocant cubiculum cafurz , quia.ex czfis marmo- 
tibus ftratum effer. [τὰ dixit Apuleius, Pauimenta 
ipfa lapide pretioío ce(im deminuto in varia pi- 
&urz genera diícriminantur. Suetonius lib. 1 .c.46. 
Iulium Cz(arem paui fc&ilia re(lellata fe- 
cum in caftris femper circumtuliffe prodit. Ne- 
tonis cubicula viatoria vnionibus firuéta fuiíle 
Bb ; ^" docet 


᾿ "Wi ἐᾷ 

16 De Pifura,g Statuaria, — 
docet Piinius //.; 7. Latini vocarunt Emblemata, 
& fcutulas.. Vetus Pocta, 

Quam lepida lexes «composta vt teffernle omnes, 

rte pamimenti, atque emblemate vermiculato. 
Graci recentiores ceffellam : “μίσίω wocarunr. In 
typico Saba , σαιρύσιν «αὐτίω  dYà μιάσης xa Bap, 
verrunt eam per te[jellam puriffimam. N nde & Codi- 
nus in Conftantinopoli , μεσείωμα dixit. Plinius 
l.5 5 .cap.1. abacos vocat,vt & Vitruuius /1b.7.c.5. 
Athenzus aiia s ἀξαχίσκες οἷν παντοίων λίϑων Uy 
riis " v abacos ex omni lapidum genere conflatos. Alij 
deque y 22 ψηφίσας latereulos , vnde ψηφολομία 5 {μφο- 
Cosa. 5» ψηφοτέϑημα. 9 teffellatum opus , & χονδροβολίας 
due G- , pauimentum ex granis , & quafi. punctis 
conflatum , cuinímodi Nemaufi in fano Diane 
vifitur. Nicetas Choniates πλάκας eriam ὅξι γμένας 
πολυ χρόοιξ» feutulas. guttzs verficoloribus diétintlas, vn- 
de ὃς. Zonaras in. Conftantino Magno , πλακωτὸν 
aya , forum το εἰ ες flratum. Y efTellas. Anattafius 
vocat, platinas, & laminas, Palladius in Maio, ta- 
belias & paginas. Pauimentum illud dicitur & 
 afaroton;de quo Plinius /ib.5 6.c.2 $. Celeberrimus 
in. hoc genere fuit Soíus , qui Pergami. ftrauit 
quem vocant afaroton cecon , quoniam purga- 
menta coeng in pauimento, quaque euerri folent 
veluti teli&a fecerat paruis e teftulis  tin&iíque 
in varios colores. Mirabilis ibi columba bibens, 
& aquam vmbra capitis infuícans,apricantur aliz 
Ícabentes fe in canthari labro. Sidonius afaroti- 
cos lapillos nuncupat, de quibus Statius in Tibur- 
tino Manlij, 

Caleabam nec opinus opes, quum blendor ab alto 

Defluts , ε΄ mtidnm referentes a&va teffa, . 

οὗ AMontire 


E. à; ! CNET RAUS i 
0o Wb. E Cap FIDE ὦ) 
Monstranere folum, varias ubi picla per artes — 
Gav«det bumus, (aberántque nouis A[avota figuris. 

 Anaítafius Bibiioth. Platonias vocat 17 Leone 1 1 7. 
Super lilios ex metallis marmoreis Platoniam. 
In Sixto 111. fccit Platoniam in coemeterio Cal- 
lifti. Platoniam vocat à platinis, feu reffellis. Re- 
centiores Grzci e&rwary,& «roy indigetant. Co- 
dinus i» Conftantinop. δ δ ποίτον dà ποικίλων ἃ) πο- 
λυτελῶν μιαρμμάρων toos. ltem : ἐπώτωσε qus duTUs 
αἰξιποί τας διὰ ev κοπῆς. Pauimentum variis, & pretio- 
fis marmoribus ftrauit. Lapide cafim deminuto 
pauimentum ftrauit. Pauimenta autem imagi- 
nibus de mufiuo ornarioftendit Galenus i2 exbor- 
tationt ad artes : τὸ du (g- ὃκ λίϑων πολυτελῶν συϊκεϊῶς 
Swoy εἰκόνας ἐξ ausi). TV, 7t rag xy , pawmentum 
ex- lapidibus pretiofis fIraium, im quo ex is[dem vultus 
Deorum expre[fi.. Axtifices proprie dicti Teffella- 
tores, ψηφοϑέτω. Parietes autem ex teffellis mar- 
moreis de mufiuo pingi;quibus operiuntur,often- 
dam , fi priüs docuero, marmorarios fuiffe, ἃς pa- 
rietum inftru&ores. Caffiodo:us libr. 7. epiff. 5. 
Quidquid parietum inftru&or, marmorum fcal- 
ptor, atis fufor , camerüm rotator , gypfoplaftes, 
mufiuarius ignorat.Grzci vocant óp3egróens, ipu- 
μιαρμαρώσεις , ὀρϑοςρώτων cixes.. Parietes igitur veftir 
marmoreis cruftis teftatur Seneca Jib.z. contvost, 1. 
In hos ergo exitus varius ille lapis fecatur , vt 
tenui fronte parietes tegar. Idem epif/. 87. Pauper 
fibi videtur, ac fordidus , nifi parietes magnis, ac 
pretiofis orbibus. refulferint , nifi Alexandrina 
marmora Numidicis cruftis diftin&a fint. Vnde 
luuenalis orbem. Lacedemonium interpretari - 
poflis,de quo Grammatici inter fe rixantur : 


Et 


t NE 
Et Lacedamonium pityfmate. lubricat orbem. 
Quamquam & hic orbis in pauimento,vel etiam - 
in Delphica menfa effe potuit. Plinius bb. 3.5. 
tAp. 1. Auro vt parietes toti opetiantur , verüm - 
& interceío marmore vermiculatis , ad effigies 
rerum, & animantium cruftis. Numidicis aucem 
otbibus parietes opertos conijcies ex Statio ἐπ 
Balneo FHemafs :. 0 δῦναι 

"Sola nitet flauis INomadum: decia metallis 

Purpura, fola cauo-Pbrygie quam Synnados antro 

Zpfe cruentanit »naculis lucentibus Αγ. Ὁ 
In Surrentino Pollij: | 

Fa tamen cnntlus procul eminet , vna. dietis, 

Qua INomadum Incem flaucntia faxa , Thafofque, 

Et Chios, cf flutlus gaudens fpettave Cavry$tos. 
Immó & marmora ipfa pinxerunt. Cruftas autem, 
& teítas marmorum vermiculatas fuiffe ad ima- 
gines rerum , & animalium in parietibus , fuprà 
ex Plinio docuimus. Nicetas i» Zoamne Comneno': 
οἱ & moie moie διὰ ψηφίθων X, neto μάτων εἰκονηζύμδμοι» 
qui in parietibus per te[feras , (δ᾽ colores exprimuntur. 
Philo de Cain : «9v me wvi& umma , 3, 9paqud , ἃ 
mydoua y τὼ λίϑων πολυτελῶν dia ϑέσεις, αἷς ἐ μόνον τοῖχος» 
ἀλλὰ 3, τὰ εὐδίφη ποικίλλεσι. Albarium opus, €& pitiu- 
v& , Οὐ tabule , (δ᾽ pretioforum lapidum diffofitiones, 
quibus non tantum parietes, verum cj pauimenta varie 
diftinguunt.Picta marmora teftulis;ac cruftis Ana- 
ftatus Biblioth. vocat marmora imaginata , δὲ 
marmora in exemplis. 77 Zeose 1 7 7. Ponens 
in eo fundamenta firmiffima in circuitu laminis 
marmoreis ornauit , & marmoribüs in exemplis 
ftrauit. Epifl. 67. Pontificum, quód palatij Rauen- 
natis ciuitatis mufiua, atque marmora, cgteráque 
exempla 


^ bn Cap VII 19 
exempla: tam..in ftrato:, quàm in: patietibus fita 
vobis tribueremus, Njceras Choniates /ij.3 vocat 
qui uama: διὰ ψηφίσωγ, In: {ἅγιο IMrigelo:: τὰ; dà -a- 
φίδων ποικιλοχφύων wu, Tmagimes per tejfellas ver[ico- 
lores, Interdum aut purpura; aut Indico: parietes 
depi&i funr. Plinius Jib. 36. cap. 25. Nunc & put- 
puris in. parietes migrantibus,& India fluuiorum 
fuorum: limum , ὃς draconum , ἃς elephantorum, 
nulla nobilis pi&ura eft.Supereft,vt de ap(idibus, 
& cameris dicamus. Quidam volunt,quemadmo- 
dum hodie, apíides Ecclefiarum , & fornices , ac 
tholi variis pióturis exornantur ; ita. olim came- 
ras , teftudines , faftigia, trullos auro , purpura, 
encaufto, minio Indico pingi (οἰ τος, τα pictura 
mufiui diceretur. Quare Statius 52 Tiburtino Man- 
lj dixerit: [reip v pitis petra 

— lübor eft. auri numevare. figuras. 
Sed bra&earij , & inauratores , qui auro fornices 
illinebant;alij fuere à mufiuariis ; parieres autem, 
non tantüm apfides purpura.pingebantur;dicente 
Plinio ,. nunc purpuris in parietes migrantibus, 
item encaufto , coloribus vítis ; minio Indico pa- 
rietes picti. Vitruuius Jib. 1.cap. j. nunc paffim 
toti parietes minio. inducuntur. Figlina opera 
encaufto, apud Plinium ἐδ. 56. cap. 25. Agrippa 


figlinum: opus encaufto pinxit. Qui. pingerent 


Indico;di&ti fant Indicoplaftz,non mufiuarij;qui 
coloribus lucem adderent, dicti siCo7/,& colo- 
ratores, Sequitur itaque , mufiuarios fuiffe , qui 
folum , feu ftratum , parietes , ὃς apfides tefferis, 
ac fcutulis marmoreis ad effigies rerum , & ani- 
mantium veriiculatent. Quare Vitruuius Jib. τὶ 
(4p. 7. dixit : Pulía deinde ex humo pauimenta in 

cameras 


-—ÀV . 


' í£* " y i Ls " - P 

9 De'Pidlura,eg Statuaria, ὁ 
cameras tranfiere ex vitro. Sed difert? Procopius 
lib. 1. de «dfic. Iustiniani : énCpuse?) 3. γραφαῖς 5 
ὀρόφυ πᾶσα, TU LWpo ἀνγαχέντι, X, diuyoSéym ἂν ταῦϑα 
σαγεῖσει, ἀλλ᾽ ἐψαρμιοόνεῖσα ψηφίσε λεπταῖς TE, X, Xpouan 
apxic Musas ποωτοοαποᾶς , αἱ δὴ τάτ᾽ ἄλλα àj αὐϑρώπες 
ὠπομεξίουῦ vu. Omne fastigsum. excultum eff pitlurz, 
nom cera infu[a , ci diffu[a: eo loci fixum , fed το οἰ εν 
ΜΉΓΕ 18 omne gena colores tinilie aptatum , que 
Cj res alias , eb bornines smitantur. Yd. genus mufiui 
deícribitur à Manilio ἐδ. ς. 

"Artifices auri. faciet, qui mille figurze 

Vertere- opus. pojJint, car&que. acquirere. dotem 

AMateria , c£ varios lapidum «mcere. colores. 

Sculpemem faciet fantiis laquearia. templis , 

Condeniémque nouum. celum per teta. tevantis. 
Eodem argumento Iulius Firmicus hb. 4.cap.15. 
dixit : Bracteatios faciet,muftuarios, pictores. Vbi 
difcrimen ftatuit inter muftuarios , & pictores. 
Item: Faciet aurifices , & ex auro veftes pingen- 
tes,aut inauratores, aut mufiuarios. Symmachus 
lib. 6. epift. 49. In. minoribus balneis pifcinalem 
pi&turis potiüs , quàm mufiuo excoli non pro- 
baui, Idem ἐφ. 8. epift. 41. Mufiuum cameris adhi- 
beri oftendit. Nouum, inquit;mufiui genus repe- 
rifti, quod etiam noftra ruditas ornandis:cameris 
eentabit affigere, fi vel in tabulis , vel. in tegulis 
exemplum de te pramedirati: operis. fumpferi- 
mus. Theodoftius , & Valentinianus A. A. Jib. το. 
C. mufiuarios artifices commemorant. Szpe bra- 
étearij cum mufiuatiis coniungebantür. Petrus de 
Natalibus bafilicam antiquo mufiui, & auri opere 
exftru&tam fcribit. Anaftafius in Leone. 7 V. ora- 
culum pnlcris marmoribus circumdans , apíidam 

eius 


TOR VW. V9 CVEUPARM 


SAHLO ow 


* 


eius ex mufiuo decorauit, aureo fuperindu&to co- 
lore. Idem i» Leome 111. 4Edificauit Ecclefiam 
cum apfida ampliffima,8& cacumina magnifica de 
mufiuo. Ibidem: Fecit. in triclinio maiori mirz 
pulctitudinis decoratam apfidam , de mufiuo or-- 
natam. Zz Hidaro dixit ernare ex mufiuo , depin- 
gere mufiuo. 7n Benedidlo 114. pi&ura mufiui 
decorare. Zy Zacharia : mufiuo, & pictura ofnare, 
Quod autem. Spartianus ait: ín Commodianis 
hortis in porticu curua , Pefcenninnm de mufiuo- 
pi&um inter Commodi amiciffimos , Itidis facra 
ferentem exiftimo mufiuum illud non in camerz 
faftigio,fed in pariete expreffum,vt facile in ocu- 
los incurreret.Gregorius Turoneníis;& /Emoinus 
Monachus mufiui mentionem fepe faciunt. Co- 
ronz Hetrufcz auro illinebantur , quales fuere 
deducenrium tenfas, apud Tertullianum ἐν. 4e co- 
rona militis. Locus Varronis, quem fuprà nota- 
uimus ἐν. 3. de re vufl. (ic habet: Quum villas ha- 
beres opere tectorio , & inteftino, ac pauimentis, 
nobilibüí(que lithoftrotis fpe&andas.Tertullianus 
lib. de corona milits : Prferuntur etiam Hetruícz. 
Hoc vocabulum e(t coronatum , quas gemmis, & 
foliis ex auro quercinis ob Iouem infignes, ad 
deducendas tenías cum palmatis togis fumunt. 
Plinius lib. 33. cap. 1. Corona triumphantis ex 
auto Hetrufca fuftinebaturà tergo. Apud Plinium 
lib. 37. cap. 2. Pompeius in triumpho Pontico 
tranftulit coronas ex margaritis triginta tres,mu-- 
Ízum cx margaritis , in cuius faftigio horologium 
erat, Imago Cn.Pompeij ὃ margaritis Regio ho- 
nore grata.Sed vt ad pauimenta redeamus,Cicero 
pro demo (na, dixit porticum'fuam fuiffe panimen- 
tatam, 


lh ** 


. Ao UAR TNEECW ae Ass 7 
3, JDePicura,eg Statuaria, ὦ 
tatam, λιϑύςρωτον, vt loquitur Euftathius Odyff. 16; 
quia » A10», 4, ὁ ai G- de lapide pretiofo dicitur. - 
Athenzus ἐδ. s. abacos vocat teffellas ícctiles, 
emblemata, iníertas. ταῦτα 3, πάντα οδώπεοον. Oo ce 
᾿ἀξακίσκοις συκείρϑυον δι. πεοτοίων λίϑωγι € μεόνον δ᾽ 
euidg- ὃ ἄζαξ, ἀξάκιον, ἀλλ᾿ id, X, δὴ λέϑων outs 
φμμόνων ξειλίνοις ἀξαξι. Hc omnia paumentum ba- 
buit. n teffellzs. fettilibue compo[itum ex. lapillss omnis 
generrs. INon. modo de tabula dicitur abacus, (ed etiam 
de lapilizs, qu: [int fimiles abacas ligneis. usar eft va- 
xiegare, pxziepo, opus varium,& mufiuum,uozor, 
μινσοικὸν. Inde vox , amuffitatum opus;ad amuffim 
politum,& amuffis ipíaà Mufis dicta. Barbaricarij 
€a opera factitarunt. Lucretius /1b.2.4e P/rygionib. 

Jam nbi barbarica veites. 
Horatius : 

Jatlave barbarua Cybeles antistite. buxo. 
Virgilius: 

Barbarico postes auro , (polit(aue relucent. 
Gloffz Ifidori , Barbarica dicta omnia fubtiliter 
ornata, Vitruuius ἐδ: 7. cap. τ. Pauimentum fi 
tefferis ftru&um erit , vt omnes angulos habeant 
equales , nullibíque à fricaturaextantes : Earum 
enim víum retinebant tum modicz fortunz viri, 
deinde quadris , fcu fcutulis adiecere fcutulas , & 
orbes, feu fpecula, ὃς δέλτωτα , id eft , fegmenta tri- 
quetra, c fauos , id eft, (cxangula. Plinius Aib. 5. 
cap. 1. Neronis temporc inuentum maculas, qua 
non effent in cruftisjinferendo vnitatem vatiare, 
vt ouatus effet Numidicus , vt purpura diftin- 
gueretur Synnadicus, ( natura tuber) qualiter illis 
naíci optarent deliciz. Scaliger ouatum intel- 
ligit marmor ouali forma pauimento incluíum. 

Malim 


. Malim ouatam lutei ; (eu vitelli oui colore. Per- 
fius aurum. rte area —À—— 
dixit : 

furo qued ouato siibondidhsl Won 08 s 
Ifidorus: Numidicum marmor ^ii aii 

'cutim fucum dimittit croco fimilem , ( vel 
faccum. ) Philoftratus $m 24pollorio lib. 2. tap. VI. 
τὸ 3 MQ- αὐτὸ μαργαρίτεθι go mouet) ξυμφολικὸν Gyms, 
parimsntum ipfum & margaritis constat snfertis. Pli- 
nius , Vermicularas ad effigies reram, & ani- 
malium cruftas. Vermiculus. eft fcalpellum , fcu 
veruculum fculptorum. Gloff. ὀζελίσκ 5» , vermicu- 
ἐν, θεία, vt Suidas, & Etymologicam. Vermicn- 
latus;id eft;fculpms: Glofl. apepehdas 14x0(9-. Ni- 
Cetas, τυπώμαϊ a, διὰ effigies ex teffellis. Apud 
Athenzum ἐδ. 5$. [π΄ pauimento Hieronis de- 
fcripta Ilias. ταῦτα καὶ Φάντα dimos ἄχενὶ & ἀξακίσκοις 
ev unii] » ὃν “πάντων λίϑων., ἂν οἷς χατασκασμλν o- 
πᾶς ἡ αἰεὶ τίω ἰχιάσαᾳ μϑθ-.- Pila. io foli«m ba- 
buit ex — d ine ——Ó 


lapillis Io aere eis “ e 
Mee s lib. τ. de edific Speer Ape; Xn 
Bev “ψηφῖση selhéesay Sigue θραινρένων 


Née dh αἷ δὴ τ᾽ ἄλλα 3) αὐδρώπες anna"). 
Colorata tefíz remuibus , que orate. erant. colovibsas 


' emis generas, quia, € bomines, Cy res alias imitantur. 
Plinius : Non placent iam abaci,vt fpatia montis 
in cubiculo delitentia, cepimus & lapidem pin- 
gere , hoc Claudij principatu inuentum. Seneca 
epif. 8o. 86. lllis vndique operofa , & in pi&urz 

Cc modum 


"n 29 4 


—"] 


34 DePid 


[1 F- n 
L7, 


modum variata circumlitio pretexitur. - Gellius 
lib. 17. cap. 4. P. Mimus emblema vertit infertam. 
Diximus fuprà ex Plinio , Pompeij imaginem 
fuiffe ex gemmis. Zib. 37-c4p.2. Margaritis,Magne, 
tam prodiga re , ὅς. foeminis. reperta , fieri tuos 
vultus ? fic te: pretiofum: videri. Sed ad paui- 
menta redeamus. Platoniz dicuntur pauimenta 
teflellata, Greci πλακωτὰ vocant,saa£ cría, Ana- 
Ítafius : Sixtus III. Platonias porphyreticas po- 
(uit. Apnd Sidonium ἐν. a. epiff. 10: bra&catum 
lacunar dicitur bra&teis auri opertum: | | 
Intus. lux. micat, atque bratieatum 
Sol fic follicitatur ad. lacunar, 
Fuluo vt. concoler erret in 2netallo, 
Muftuum defcribit ibidem : - 
Distintlum vario nitore marmor 
Percurrit cameram, (alum , fenestras, ὦ 
JAc (nb verficoloribus βγῶ, : 
Vernans berbida cruffa faphyratos ὃ. 
Fletlit per pra[inum vitrum lapillos , &c. 
Et campum medium procul. locatas 
ΕΗ (axea fylua per columnas... P 
Eufebius ἐδ. 4. de vita Conftantini, de bafilica fan- 
&orum Petri & Pauli , λίϑων ποικιλίαις ἀπάγων ἐξα- 
«ράπηοντα ἱνεὼν ἐποίᾳ, εἰς αὐτὸν oesqpoy iLediique πλακώσαι» 
tensplum omnis. generis lapillorum varietate. fidlgurans 
effecit: ἃ folo ad. fummum fastigium te[felles , c [cu- 
zulis exarnans, Conftantinus Manaffes de Inftiniani 
opéte:.. - : : 
d- μέγαν. οἶκον d^ χαμιωρὸν d ἂν Tue αὐακτοξοις. 
χρυσέων πυραυγὰ μασι «ψηφίσων καταυγήσος τὰς τοίχύςν 
dj τὸ σδώπεδον uapudesie xau pimus. 
Magnam domum (plendidam in palatio illutvans, au- 
Y2AY HT 


ULibbl Cap DIL 0» 
vearurs tefiularum. (plendoribus parietes , c pauimen- 
rum marmoribus. auro ointis, Paulinus : 

Rident. in[criptum: camera. eriffante lacunar. ς 
Arifteas in Hiffor. LX X dnterpreiitait Ptolemaeum 
Regem men(íam éfolido auro ad vfum templi fa- 
ciendam curaffe , in qua coronula:ex lapillis ,.& 
gemmis omni fructuum genere contexta , vt. in 
ipfis coronz vuis colligatas vuas.fpicas,palmulas, 
mala;oleas;rofas videres ; in quibus nexi auro la- 
pides,qui colore , fpeciéque fru&us quoíque red- 
derent. Carbunculus lapis in circuitu palmi vnius 
extendebatur, ex quo hedera affurgit;qua florido 
acantho innexa viti implicatur.; que cum vnà 
pendentibus vndique racemis ad fammum víque - 
circumambir , vt leui aura frondium crepicum 
exaudias, referentibus fingulis verarum imagines 
rerum. Supra crateres Meander fluuius vnius: cu- ' 
biti altitudine ambit , lapidum varietate , δέ pul- 
critudine cunda implicans. Apponam hic locum 
alium de mufiuo opere ex Iacobi Pinti /ib.5.tit.4. 
de Chrifto crucifixo ; quem mihi indicauit Dal- 
tazar de Bus Societatis Ir s v. Presbyter , vit 
doctus, & educumati iudicij. lacobus igitur Pin- 
τας fcribit , in Sardinia in Turriano templo. nuper 
effoffo repertum pauimentum «mufiui operis ver- 
miculati pulcherrimumgj& quatior monumenta, 
Gaudentij, Luxorij, Iuftini , atque Florentij, Epi- 
Ícoporum,cum fuis epitaphiis,ex ipfo codem mu- 
fiuo opere teffellato appictis, floribüfque, vafis, & 
auibus eiufdem operis fpeciofiffime. interrextis. 
Sub altari confeffionis fübterraneo arcus infignis 
repertus eft operis mufiui;longus decem palmos, 
& quatuor latus , femicircularis , omnigenis flo- 

Qc. 2 ribus, 


w 


" Li 


36 De Piduraeg Statuaria. 


«t 


ribus;rofis,auibus intertextus,cuius pauimentum 
lithoftcotum mufiui operis teffellarum. Erant & 
pi&turz crucis; agnorum, columbarum , iconic 
operis mufiui vermiculati. In ipfo conditorij me- 
dio.elegans iuuenis fpecies ad viuum effi&a ciuf- 
dem mufiui operis, cum agno hurneris impofito. 
ldem. Baltazar. Buz mihi amiciffimus indicauit 
locum ex t. 2. Villapandi explanat. part. 2. i2 
Ezech. cap:4o. lib;3. cap.25. ad heec vetba:Et paui- 
mentum ftratum lapide in. atrio per circuitum. 


Hebraice , Ve vitfpba: ghafui- lachatfer. [abib-(abib, 


id eft , οὐ pauimentum fátlum atrio iivcumcirca. N ox 
fs . AUN JUS. c ) . .-ε “ 
vVitfpba pauimentum fignificat ignitis carbonibus, 


vel lapidibus ftrarum s ritfpha ignitum. carbonem, 
fn. 6. Sed lib.y. Eflbev,vit[pba tignificat pauimen- 
tum lapide ftratrüm. 1, Χ X. λιϑύορωτον; pauimen- 
' tum fmaragdino , & Pario lapide ftratum. Rabbi 
Dauid : Notum eft; inquit, quod fir pauimentum 
porphyreticum,& byffinum. Variabant pauimcn- 
tum lapidibus. Apud Plinium Jib. 57. cap. s. Tuba, 
ait, (maragdum, qui dicitur Cols , in Arabia «difi- 
ciis includi. Et apud eumdem Theophraftus ait; 
à Rege Babylonio miffum fmaragdum muneri 
Regi Agypti ,longum quatuor cubitos, latum in 
vna parte quatuor cubitos, in alia duos. t. Para- 
lipomen. 29. Dauid ait We preparaui impenfas 
domus Domini , aurem, lapides onychinos , & 
quafi ftibinos,& diuerforum colorum,omnémque 
pretiofum lapidem , & marmor Parium. Hebrza 
fic vertit Regius codex , lapides onychis , & im- 
pletionum , lapides fuci, & variegationis. Nihil 
magnificentius in opere mufiuo cerni poteft, 
quàm quod vifitur hodiéque Conftantinopoli in 
templo 


yim ἰῷ 5 € C 37 
templo Sophia; Roma in ade $. Pauli, Agnetis; 
S.Czciliz,& in zde S. Mariz m: ioris in facellis, 
. quz Sixtus V. & Paulus V. Pontifices exftruxe- 
runt.Sed nihil. admirabilius.quàm q uod hodie vi- 
fitur Florentie in cde S: Leatentijcin facello fab-- 
terranco gentis Medicez. Quod fuprà pofni ex 
Procopio-/is. «dific. Juflimani , ὃ pleniüs ad- 
Ícribam. Faftigium, inquit, pidtü is expolitum eft 
ex cenuibus lapillis. Imirantur cuim ali : 
mines. Qualis autem pictura , indicabo. Pugna 
eft, & bellum; diripiuntur multe vrbes ; hinc 1ta- 
liz , inde Libye. Vincit luftinianus. Accedit ad. 
Regem dux integrum habens exercitum , tradit. 
fpolia, ρος, δὲ regna.Stant in medio Rex &Re- 
gina, letis fimiles, & ob victoriam ferías agen- 
tibus. Vandalorum , & Gotthorum Reges aduc- 
niunt , victi , & captiui , circumftat Romanorum 
Senatus , omnes ferias agentes. Hoclapilli hilari — 
plané , & florida a oftentant. Vide eodem loci 


cetetà, 7000- frg τὰ a 
; mn ΝΟ 4 E od : xa 
iie 


A 


I&urarm, ῥαβκου οι αὐλὼν e iid ati- 
tiquitate repeti poffe: oftendi , quum Seruch 
Abrahami auus ftatuarius ὃς αὐδριαντοποιὸς fuerit, 
Horatius Parrhafij erc crm pictoris me- 
minit /ib.4. Ode 8. 
—— Diuite sue ῬΝ ΓΝ 
Quas aut. Parrbafius protulit , aut. Scopas, 
! . Cc 2 Hi 


* 


^ 


,8. De Pichurt, eg Stituaria, Ὁ 
. Sollers nunc bominem ponere, nunc. Deum. 
. ldem per marmora intelligit ftatuas, 
— ANen ὑπο otis marmora publicis - 
-Per que. [piritus, &* vita vedit boni 
(Pet morte. Ducibus. - 
Memnon fuit antiquiffimus in ZEgypto pictor , ὃς 
ftatuarius. Vide Diodorum Siculum ἐν. 2. de Si- 
mandij Regis Zgypi fepulcro;cuius ambitus mil- 
liate vnum amplexus eft. Eius fepulcri porta fuit 
élapide Porphyretico tante magnitudinis, vt duo 
iugera longa effet , alta 40. cubitos. In eo ingre- 
dientibus occurrebat lapideum periftylum qua- 
dratum cuius fingula lateza 4. iugerum effent. 
. Pro columnis animalia erant fita, monolitha, 16. 
cubitorum. Erat & alter aditus, ὃς porta fuperiori 
fimilis fed fculptura vberiori. In ingreffu ftatux 
tres erant ingentes vnius lapidis Memnonis opus. 
.Harum vna fedens cuius pedis menfura 7. exce- 
dat cubitos , ceteras /Egypti ftatuas magnitudine 


- fuperabat. In tanta mole neque fiffura;neque ma- 


"cula fuit. Erat & aliud fignum matris vno lapide, 
cubitorum 20. habens fupra caput reginas tres. 
Poft hanc portam & aliud erat periftylon nobi- 
lius fuperiore fculpturis variis , in quibus bellum 
erat contra Bactrianos. Prima pars muri obfidio- 
qiem vtbis Ículpram continebat. Secundus paries 
fculptus erat captiuis abfque viro,id cft, excifis, ὃς 
fine manibus. Tertium latus fculptutis variis , pi- 
&urtiíque decoris Regis facrificia; triumphümque 
deui&is hoftibus continebat. In medio. periftylo 
ftatuz duz iacebant ingentes ex vhico lapide cu- 
bitorum 7. & zo. dehinc ambulatio domibus ple- 

na, 


m m ^ 


na, in quibus diuetfa | iSellpros 
deinde eminens cetei ribus;erant 
deinceps Egypti. Deor I ium iuiagines. Se- 
quebatar bibliotheca in qua infcriptum , 24mimi 


medicamentum , poftquam domus non in qua 20. 
le&ifternia Iouis & Iunonis. Ibi pita animalia 
factis apta. Circumibat monum: 'ntum aureus cir- 
culus in quo defcripti erant | t per fingulos. cubitos 
dies, anni , aftrotum motus ;& occafus, I E 
culus à Cambyfe fablatus.Olyuipiade 1 18. quat 
mulus interiit , Candaules Rex: Lydie , Bularchi 
pictoris ftatuam in qua erat Magnetum proelium 
turo rependerit, At Balarcho long? antíquiotes 
fuere ij qui monochromara; pinxerunt , Hygiz- 
non , Diniás; Chatrnas , & qui. pu mus i in pictura 
marem ; feeminámque difcreuit Eumarus. Athe- 
nieníis ; figuras omnes imitati aufus , quique in- 
uenta eius excoluit Cimon Cleonzus. Hic cata- 
gui ha inuenit,hoc eft, obliquas imagines, & va- 
ié formare vultus; refpicientes, (ufpicientes , de- 
picientes, articulis quoque membra diftinxit, ve- 
nas as protulit, pretérque in vefte & rugas, & finus - 
inuenit. Panzus: quidem frater: Phidie etiam prz 
lium Athenien(ium aduersüs Perfas apud Mara- 
thona factum pinxit. Adeó iam colorum vfus pet- 
crebuerat, adeóque ars perfeta erar, vt in eo 
lio iconicos Duces pinxiffe tradatur. De Api le. 
Mentore, ὃς Myo Propertius Jj). 4. 
In Féneris tabula fummam [ibi port "Apelles, 
Parrhafius parta vindicat arte lecum. 
-"drgumenta magis [unt Mentorzs addita forma, 
y AMyos exguum. fletlit acantbws. iter, 
Pliiuom figno fe Tuppiter ornat eburno. 
Cc 4 Praxi 


Lx 
4o 4 uT4,€9 Sratuario, 
᾿ τον φυθδι sindion: arte lapis, 
diei Life eff animo[a ea einge f figna, 

Exatiw Calauts (e vni iatlat equis. 
Lyfippus Tarenti Colotfum fecit 4o. Rien. 
Siatius de απο... 

c Quen tradere es aufus 
- Pelito Lyfippe duci. 
De Myrone Ouidius Iib. s. de Ponto, 

Fi finilis verá vacca. AMyronts opus. 

Calamidis ftatuarij ij quadriga bigeque laudantur, 
qui 24. equos (emper íine zmulo exprefüt. Par- 
rhafius primus fymmetriam pi&urz dedit, Mys 
claruit ar gento celando, cuius opera Rhodi Alae 
nus ; Cupido, Scyphi. Martialis, 

Quis labor in phiala ὃ decli Myos, anne Myron. 
Tocinus ad Grzcos multos nobiles ftatuarios , & 
pié Gores commemorat qui Ícorta pinxerunt , aut 
cente feeminas, ωράξιλλάν E Average ἐχαλκόργησενο 
aorireesy λεαρχί d uduizerQ-. Lyüppus Praxillam 
ere Enxit,poétriam. Learchidem Meneftratus, Si- 
lanion Sapphonem , Naucides Erinnam Lesbiam, 
Boiícas Myrtidem , Cephifodotus Myronem By- 
zàntiain, .Gomphus Praxigoridem , Amphiftratus 
Clitonem, Eutycrates, & Cephifodotus Anytem, 
Niceratus Telefillam, Ariftodotus Myftidem, Eu- 
tycrates Mnefiarchidem Ephefiam ; Silanion Co- 
zinnam;Eutycrates Talarchidem Argiuam. Phry- 
nem meretricem Praxireles, & Herodotus ftatua- 

rij fecetunt , Niceratus Athenienfíis Glaucipen, 
quz elephantum pepererat , Pantheuchidem gra- 

uidam Eutycrates, Befantidem Pzonum reginam 

quod infantem nigrum pepcrillec Dinomenes, 

Europam rauro impofitam Pythagoras ftatuarius. 

Buculam 


i tri dotus O. assai 
Pafiphaém Lat Menalippen ; Polyftratus 
Phalarim , cui Perillus taurum zncum adorpauit, 
Pythagoras Polynicen; ὃς Etheoclem; Periclyme- 
nus mulierculam qua vno pattu 50. foetus edidc- 

rat, Andron Harmoniam Cadmi vxorem , Arifto- 
deuius Zfopum , Calliftratus Euanthem , Callia- 
des Neeram;Turnus-Laidem;Philon Hephaftio- 
nem , Leochares Ganymedem , Praxiteles Spitu- 
menem feeminam contaminatam , quz omnia fi- 
mulacra Romz fe Tatianus vidiífe ait, Ouidius 
de Apelle, ὃς Cslamidt ἐφ... de Ponto, ἡ 

Vi Venus arficis labor eft e gloria Coi, | 

e/£quoreo madidas que premit imbre comas, — 

Vendiiat vt Calamis laudem. quos ' fecit equorum. 
Plato: b. 3. Politic. annal Q- ὁ o7 ἀγλζιφίνρ: 
αὐδριαντοποιὸς, δωασαλ- 0 7 ueri Gv (Q- ἐποιὸς aeo die; 
Syidopg- ὁ etus Polygnotus Aglaophontis filins fla- 
tuarius,Dadalus AMetinis, Epens Panopeus, "Tiseodoriss 
Pes Clemens Alexandrinus ἢ in Protreptico, Qa- 


ac ἀδὲ duxi Ἕ de P Operi e. E5pd ag raro pate 


χαλόρ. Phidias in digito Jours olympici infcripfit , Pan- 
tarees pulcher. Exant. qui mores parum exprime- 
rent, alij qui optime, inter quos Polygnotus. Ari- 
ftoteles, eap. 6. lib. de Ῥοέξ, οἷον ἃ Ὁ γραφέων ζεῦξις 
aroje πολύγνωτον πέπονϑεν, ἡ A aia! G- &ja9or 
Moy, "ES ζώξιδθ- 2g id» ἔχε! $8 -. Pla- 
"né vt inter pittores Zieuxis ἃ Polygnoto differebat , Po- 
lygnotus emm mores bominum belle exprirmcbat ,contra 
Zeuxidis pitlura moribus omnino caret, Athenis Her- 
mz ad formam Alcibiadis erant exprefli , Praxi- 

Cc $ teles 


cles os Veneris Gnidiz ex. ho cai meretri- 
cis duxit. Phryne TI "Ípiaca omnium fui xui foe- 
minarum. fpeciofiffima vbique in Gracia pro Ve- 
nere ftetit; ait Arnobius, lib. 6 6. ἀφερδτέων unb 3 
τοὶ αὐδρεαντοποιοὶ. 3,. οἱ ᾿ἀγαλματον: λύφοι χατασκόν δ Quot 
à ἐδὲ χιχωγίσκῳ xaxsal«st.. Nenetem nudam (tataa- 
tij, & Ículprores fine. amiculo, in. publico expo- 
nunt;ait Theodoret. Ante Eupompum Sicyonium 
duo genera pictutz fuere , Atticum , feu Elladi- 
cum; PERI art Wipro Eupompi tanta 
auctoritas fuit vt Sicyonium addiderit , quia Si- 
cyonius erat. Pamphili qui preceptor Apellis fuit 
auctoritate effe&tum eft in tota Grecia vt pueri 
ingenui ante omnia Diagráphicen,. hoc eft, pictu- 
Tam in buxo docerentur, reciperctárque caars in 
primum gradum liberalium, ait Plimius. Vetitum 
ne feruitia pi&turam docerentur.Primus Polygno- 
tus Thafius ante nonagefimam Olympiadem mi- 
lieres lucida vefte pinxit, capita earum mitris vcr- 
(icoloribus opetuit, os adaperire inftituit ; dentes 
oftendere, vultum ab antiquo rigore variare. Hic 
& Athenis porticum,qua Poicile vocatur, gratüi- 
“τὸ pinxit , cüm partem eius Mycon mercede pin- 
geret; quare Amphictyones , quod eft. publicum 
Grzciz concilium , hofpitia ei gratuita decreuere. 
N onagefimarertia Olympiade Apollodorus Athe- 
nieníis primus fpecies: exprimere inftituit , pri- 
müíque gloriam penicillo iure contulit. Neque 
ante eum tabula vllius oftenditur qua teneat ocu- 
los. Is opes tantas acquifiuit , vt in oftentatione 
earum olympisz aureis literis in palliorum teffe- 
ris intextum nomen (uum oftentaret. Fecit Pene- 
lopen in qua pinxiffe mores videtur. Picturas illas 
í vocant 


Gurz dédit; ; primus a argutias vulc 
capilli,venuftatem "n " ise pala 
ὑπὸ με δὴν efc a c ait Zac sd 


"De pii bonc ? vip, 
düstiner ool CAPYT pe 


jan ΚΟΥ aree nt nixus s 

ὙὟ bie borete cnim pie. fuere, in eos 
animaduerfum , qui turpia pingerent. Fabij- 
pi&toris filia: pudicitis ftudio virüm nunquam 
pinxit,cztera graphice expreffi t. Fuere alij picto- 
I€5 jy7heeoe&qor, inter quos Pyreicus;apud Plinium 
lib. 3$ cap. Yo. ὃς Arcellias. Rome « πορνογράφοϊ , de 
quibus conqueritur Clemens is Proreptico , mva- 
ador τισὶ χα ταγράφοις μετερεώτερεν. αἰακεινβύοις axepru- 
οικότες y ἀσελγείαις τὸς ϑαλά μος κικοσμήχοσι. Tubellis 
piis in fublimi pofitis Αὐτοταιὶ lafcimia thalamos ornant. 
Aliz vobis funt imagines νυ panifci Bue 
fatyri ebrij;& partes illae atrectae pictura nudata, 
aut (chemata , &fgure Philznidis. ἢ ἄλλαν, Dad 
εἰκόνες. eruioxot TW 29 uet κόρα dj σάτυρον μεϑύογέες, 
A μϑοίων ἐν τάσεις 9 pm Arroyo ual ua. iogagi- 
eon τὸ φιλαίνι g- οιἰκάτα, ἀσοῤῥί ψαντες καὶ πίω αἰδὼ, 
ὼ ἢ φέζον οἶκοι σὲς A διωμόγων ἐϊγράφον τὸς πάομ- 
σπασμὸς. “ῤίοξίο pudore , Qi metu domi demonum. libi- 
dini depingunt ci im letto iacentes inter ip[os amplexus 


15 


44 DePi 


án Venerem nudam in ip ΤΩΣ tu vinam refficiumt, 
e in palis annnlorum auem amatoriam Ledam circum- 
stoluantem ex(culpunt. Parthafius pinxit minoribus 


abulis libidines; eo genere petulantis ioci fe rc- 


fidens. .. 


De piffurit natiui, eg -veluti vius. 


u 


vega seq 
Hes ccena ludis Claudij Pulchri, magnam 


admirationem picturz ,cüm ad tegularum 
 fimilitudinem corui decepti imagine aduolarent. 
Cüm Zeuxis detuliffet vuas pi&as tanto fucceffu, 
vt in fcenam aues aduolarent , Parchafius detulit 
linteum pi&um tam fubtili opere , vt Zeuxis ali- 
tum indicio tumens, flagitaret tandem remoto 
linteo oftenderet. pi&uram , atque intellecto er- 
rore concederct palmam; quoniam ipfe aues fe- 
felliffet , Parrhafius fe artificem. Fertur & pofteà 
Zeuxis puerum vuas ferentem pinxiffe ; ad quas 
cüm aduolaífent aues ; iratus operi, dixit; Vuas 
bene pinxi, puerum malé, quem aues timere de- 
bueranr. Ajftlles imagines adeó fimilitudinis in- 
difcretz pinxit , vt quidam ex facie hominum ad- 
diuinans, quos Metofcopos vocant, ex iis dixerit 
aut futurz mortis annos , aut prateritz vita. Ita 
lege poftremum hoc verbum , quod deeft , apud 
Plinium ἐδ. 5 5. cap. 10. Omnia Apellis opera qua- 
tuor coloribus facta, 1s cüm in certamine pinxií- 
fet equum , ambitu zmulos praualere. fentiens, 
fingulorum picturas inductis equis — 
is 


| tàm equo adhinniuere. I: i chupopit 

atramento illinebat ita tenui, vt idipfum rcper- 
. cuffu claritates oculo: 1m excitaret, cuftodítétque 
à puluere;& (usitato demüm 
apparezet.Sed & cum vanne d colorum 
claritas oculorum aciem offenderet; veluti per a- 
pidem fpecularem intuentibus d as inquo , & 
eadem res nimis floridis eibi omn 
occultare daret. /Equalis eius fuit Ariftides The- 
banus. Is omnium imus ai animum pinxit, & fen- 
fus omnes. expre t, quos Grzci vocant Erbe. 
Oftendi fuprà, Socrati porro mores "T 
merentur, 33$. £8 » 


"CAPYT. vxre* 


T ngunt véftesi in ivo: pauca mirabili 
enere , candida vela poftquam attriuere illi- 
pl ied coloribus, fed colorem forbentibus 


medicamentis. Hoc càm fecere , non apparet in. 


velis ,fed in cortinam pigmenti feruentis merfa, 
poft momentum extrahuntur pi&a. Mirámque, 
ciim fit vnus in cortina: volgépdiitio alius. atque 
alius fit in vefte accipientis medicarentiquali- 
tate mutatus. Nec pofteà ablui poteft, ita cortina 
non dubié confufara colores; 
digerit eos ex vno, vel , vt alij legunt , ex vino, 
male meo animo; pingítque, , dum coquit. Ec 
aduftz vcftes firmiores: unt,qvàm fi non vreren- 


tur. Tunícas pingi iam olim R.omz folitas often-- 


M dunt 


'pi&os acciperet, 


LZ ΦᾺΣ 


kic hiis.  ς & palm: capi s ÀTRufeis | 
Dionyfius Halycarnaffeus ΠΝ vult. ltem. 
belluata Babylonica. acu picta , & plumacia , de 
quibus diximus-ibro de vefte Pontificum.Cicero 
lib. 6. in. errem , Nulla pi&ura neque in tabula, 
neque. texili. Apud Nonium Varro , quid fit 
ene pictum à plumario , aut textore in puluina- 
gius pagis. Eahos 410408 dq 


2 


(De Peri, σ᾽ ceffv. 
 »CAPYT ΧΙ 


(e proprie veruculum ise cauatur 
ebur; Pollux pro-ftimulo;& ftylo ponit.Qui- 
dam caftrum veruculum ignitum effe volunt , à 
xaie » quafi χαῦφρον. Caterüumn veteres pinxere aut 
cera , aur penicillo , aut veruculo , feu caftro , in 
cborc.Penicillum Martialis vocat ἀξ μων 9. 
. JNomen "Acidalia mtyuit. quod arundiné pingi. 
l'linius lib, 3 s. (p.10. Abfterferat Protogenes fz- 
pius, mutauerátque penicillum. iratus arti fpon- 
giam impegit inuifo loco. tabula. Plutarchus de 
fortuna: 4 απογγὸν γεωμάτων &v&rxcov.Penicillus fit 
ex caudarum extremis , dititur à pene. Plinius: 
Arreptóque penicillo lineam. ex colore duxit fum- 
mz tenuitatis per tabulam. Quintilianus ἐδ. 2. 
CAp.2.1. Czlator cxlum ,pidtor peniculum.Tabulz 
proprié. funt pi&orum , fi gna. fculptorum . qui 
vtuntur Ícalpro, (Celnelloa cxlo, vulgó buriz. Ci- 
cero lib. 7. epift. Signa;tabule, πεαπεζοφόρ(». Sacer- 
dos Mincruz di&us Trapczophorus. Fuit fi ignum 
dictum 


Lib-I--Cap:XIV.e$ XV. 47. 
di&um "Trapezophorum:Apollodorus Athenien- 
fis primus gloriam penicillo: iure contulit , aic 
Plinius. MN SO 


—— τ τ τ 


4€ WPWToXEV 


Ergula eft proiecti;fea meniani genus in pu- 
Poss fpe&tans,vbi pictores opera fua expo- 
nebant. Apelles: opera. pezfe&a proponebat. in 
pergula;auctore Plinio ἠδ. 25. cap. τος Lucillius: 

Pergula pictorum ,vweri nilnl ,omnia fita, 
Alia pergula ftraminea fuit;alia zdificiorum.Qui- 
dam muldatus eft , quód cum corona rofacea. ex 
pergula fua in:forum refpexiffet, ait Plinius. 


De Pipacotbeca; eg tablizo. « 
OOXSAPVT XV, 


p^" di&a, in qua tabulas pictas repo- 
nebant.' Plinius Aib. 5$. cap. 2. Pinacothecas 
veteribus tabulis confuunt,forté conftriint. 75;- 
dem : 'Tablina codicibus implebantur, ἃς monu- 
mentis rerum in magiftratu geftarum. Cicero 5b. 
3. de natura. Deorum: Tabularium. | Apulcius zie. 
Florido : Perpulcra tablina. Feftus : Tablinum pro- 
xime atrium locus dicitur-ob tabulas rationum, 


De 


*De Machizis, Ocribante, Cingabo. 
CAPYT XVI 


Ke:Carra Suidas effe ait. σχύμίω 1Jfae πείντων 

SJ. λεγόντων " τὰ πλαξιχᾷ πήγματα ἐφ᾽ οἷς dia- 
τυπᾶσι τὰς εἰκόγας, Tabernaculum , [em γαίριμερα orato- 
yum omnium. lcem : Comida abulata , feu permata, 
piclorum , aut ficlorum , im. quibus imagines. effingurit. 
Pollux lib. 7. ἐφ᾽ & καὶ α πίνακες ἐρείδον) ὅταν 24017) 
ξύλον Ub τεισκελὲς X, λόγωται ὀκρίξας τὲ » dj καλί (ας, 
Ocribas, aut calybas dicitur lignum tripes, in quo 
tabulz fulciuntur , cüm piaguntur ; Latini voca- 
sunt A4acbinas.Vlinjus lib. g.cap. Yo.Amulius fem- 
per in machinis. Canabi l:;gna erant , circa quz 
primüm fi&ores ceram ponebant. zyeCo? τὰ ξύλα 
wi ἃ τὸ πεῦτον cl eA aeu ἃ χυρὸν πιϑέασι. Hefychius: 
χανάζι Θ- κυρὸς o 2&9?) οἱ aydyrarromotot, Canabia ceva, 
qua utuntur flatnari, Suidas : uvvaC(g- εἴδωλον eese 
δ οἱ "Augu ὦ ζωγχκάφοι βλέποντες dian S17) arx&mioyr ec 
i, γράφοντες. Cimozabue eft idolum , in quod. pitores , e$ 
fifloves imuentes. fe. diffonumt ad. opus. Heíychius: 
χιλλίζας σραπιζῶν Bái, καὶ ὑποϑέματα » κ "εισχελεῖς 
τεάπεζαι, Cillibas men[arum fulcrum, (δ᾽ tripedes saen[a. 
TELTX6A τίνα σχάσματα, ἐφ᾽ ὧν δῃρτιϑέασι τὰς aai d az, 
tripedes machine , εὐ" mena , in quibus ponunt clypeos. 
Tertullianus i» Z4pologet. Quod. imulacrum non 
priüs argilla dcformat cruci, & flipiti fuperftruéta. 
In patibulo primüm corpus Dei vcftri dedicatur. 
Patibulum vocat óxicarre , & machinam paffis 
brachiis , in qua Deorum fimulacra fingebantur. 
Plato iz Sophifía , duo genera μιροτιχῆς s imitantzá 
anu 


artis ponit 
mas reddit , & aliam qu ita, Icafticen 
ὁπόταν x τὸς T8 οἱ 1 uR 9- συμμετοίας, (v ws) πε 
ὃν μηχᾳ, Li βάϑει, xai mem, x eir τότοις ὅτε λεώ- 
ματα addis τὰ πρυσήκοντα uetus πίω * papi aim 
TO» iiv ἀπερχίση). Cum aliquis ad proportio QV οἱ 
exemplarzs (SI o qui deci vd 
; Leti 71 iP eset in εν 


menti, Fántafti i. ca qm fecit 
quod eft,fed Edi qiodanimo conoci 


dos P ἧκ ἔτι SE 


P ^x "NOS ? MU à nay. 


oem Nic iei ennt et t AUS Aio ἐδ 
yuten itr pend »καφικὸς. ait Pollux lib.7. 
| T4" Qa ποιεῖν, eft ats i imitans ani- 
papam. ^s ζώων um y ὁμεοιωτηνα, 
Piétura σκιωρχαφίαν Penicillus χαφὶς» ὑσογροφίς. tà- 
bula πίναχες » πινακία.» cera, médi á 
dy», flores, κηρὸν. iliis cam fundere , mifcere, 
σχιὰν ὕσυτυ Tout adumbi ᾿ὠποχεῶ colorare. 
Colores ὕρρεον , purpura oti i ds » Aqpekoeid s , 
croceum; czruleum,fufcum χυανουῦν cinnabari,ru- 
brum;flauum;fufc um; φλογϑλαύκον,, λώώκόραιον. T heo- 
phraftes. hb. de pes κυνάζαοι τὸ ὦ αὐτοφυὲς, 
τὸ ὃ). χατ᾽ Ἐργισι αν. an αδεὶ Ἰζηξίαν AM 
dra ὺ λεϑῶδες,, rubicun eft, 
^t B 


jo QDePidtura, eg Statuaria, 
^0 De Imaginibus, 6 Simulaeri. — 


dosduap ΡΨ X VTTE 


fra 

Magines à Grzcis dicuntur (dpiguarm, eupry pam, 
δείκηλα, ἀγίλματα, ἀνδριάντες y βρέτας ὠπὸ 7. ies τὰ» 
εἰκών. εἰδωλα; €W Adis Signa, figilla, figillaria, fimulacra, 
flatue, imagines, forma, [pecies. Theodoret. im ρον, — 
& Georgius Monachus , τὸ f? εἰδωλον &depuar ὑπό- | 
exc» ἔχει, Idolum nullum fappo[fitum babet, ντ chime- 
£z, τὸ δ᾽ διμοίωμε myóc Bw iydihus, κ᾿ ἀπείχᾳσμα, β»- 
litudo eius quod eft [imilundo εἴς. 1deo Deus dixit, | 
Non facies tibi idolum, aut fimlitudinem, Leuit. c.19..— 
Idola dicuntur Elilim , Auanim. cap.13. Elil,& | 
.auen, fignificat vanum, Schecher mendacium, vt 
Hieronymus cap. 7. Ofee.. Plato ἐπὶ Theateto 44v, — 
P7 εἴδωλα dei πλεῖον» «oy μβυοι ΞΞ ἀληθᾶς, τηεπάα- ὦ 
cia , & fimulacra pluris facientes , quàm verum. 
Germanus Patriarcha epiff, ad. Leenem J(auricum, | 
ex Zacharia cap.13. oftendit Chriftum omniaido- | 
-la aboleuiffe. Itaque habendz non funt pro idolis | 
San&orum imagines , que hodie apud nos ha- 
bentur , càm Tertullianus paftorem in calice fcri- | 
bat exículptum. Hieronym. ἐπ cap.1. Jona , In cu- 
curbiris vaículorum , quas Sancomarias vocant, 
folent imagines Apoftolorum adumbrari. Cle- 
mens Alexandr. lib. 1. Stromat. ait olim ftatuarios, 
cüm ftatuam finxiffent occidi folitos , vt ftatuz e 
celo delapíz putarentur. ξόανον diizerés βρέτας vo- 
cant , id eft ἃ Zoue euiffum fimnlaerum. Ydem lib.g. — 

Cecropem primum Athenis ftatuas exhibuiffe 
2it,vnde 4)gy»s dictus fit. Minutius Felix ἐπ Octauio, 
ipfum 


c.r Cape XPIIL ἢ 
ipfam ftatuarum fatum eruit his verbis: Dum Re- 
ges fuos colunt religiosé , dum defun&os eos de- 
fiderant in imaginibus , dum geftiunt eorum me- 
morias, facra facta funt, quz fuerant affümpra fo- 
latía. Idem Sapiens docet, cap.4. Sapient. Lactan- 
tius ἐδ. 4.cap.2. Superttitiofos effe ait qui fuperfti- 
tem parentum memoriam colerent ; aut qui pa- 
rentibus fuperftitibus celebrarent eorum memo- 
rias. Vide S. Cyprian. epiff. $7. ὃς Eufebium Jib.t. 
prepar. Cedrenus prodit Ragau genuiffe Seruch, 
ὃς πρῶτ. τὸς τρόξαντες m ἀνδρεῖον ἀρετῆς 3, μνήροις 
ἄξιον ἀγδειάσι «ηλῶν ἐπί pue y qui primus eos qui ali- 
quid ex virtute ge[fiffem memoria dignum , flante; bo- 
morawit. Tara pater Abrahae ἣν ἀγαλματοποιὸς ἀπὸ 
ξύλων καὶ λίϑων ϑεὸς πλαφυργῶν erat flatuarius & ligno 
.€5 lapide Deos fingens. Abraham. Deos patris fui 
incendit, dva Ξ autor αὐτῷ ἔχασε. Cedrenus hoc 
vtrumque mutuatus eft ab Eufebio & Epiphanio. 
Eufebius i» Chronico , Serach ex tribu Iaphet εἰδω- 
λομαγίαν idolorum cultum induxit. Epiphanius ἐπ 


Panarie pag. 9. lib. 1. "T hara primus füitluti opi- — 


fcx , & fi&or , πηλυργὸς; X, πλατῆς. Ex figlina orta 
eft ftatuaria , àvZeimrAazis amo mepyar, Dio- 
dorus prodit Telchinas primos omnium ftatuas 
Deorum feciffe, alij Dzdalum. Apollodorus li. 5. 
Dzdalus càm Talo filium forotis occidiffet , vt 
eius lu&um folaretur, fecit eius fimulacrum quod 
primum omnium fuit in orbe. Tzetzes i Chiliad. 
veteres ftatuarios àyZexdymus ἄχείρας, &roJxs ἀομμά- 
que,» τοῖς qon συμζεξηκόταρ 9 flatuas feaiffe fine ma- 
nibus , [ine pedibus , [ine oculis , aut pedibus comiuntlss 
inter fé. Daedalus primus Zuuare. διεπέτασε ; 3, τὸς 
πόσας dlieyze, ocnlos aperuit , pedes di/fociauit , vnde & 

| Dd z eius 


- lum artifices ftatuas fingebant oculis conniuen- 


"C" — 
- : 


4: De'Pichura, eg Statuaria, — 
eius Ra auolare dixerunt, nifi vin&z effent, | 
Inde eft quod Prometheus homines luto finxiffe 
disishc loratius OZ.16.lib.1. - 

Tesi Prometheus addere. Principi 

€ coatius particulam undique ἐλ : 

᾿ aDefétlam , c infani leis ὦ 

Vir flomacho appo[uiffe noftro. 
Propertius eleg.5. lib. 

ὋὉ prima infelix fingi terra. Promethao. 
Matual — 

Fifa. Prometheo. diens eff luto. 
Diodorus Siculus ἐδ. 4: pag. 192. ef LI qe) τόσα 
70964) κατεσκ ἀναζον τὸ ἀγάλματα τοῖς ὰ ὄμμασι με- 
μωκότα. τὰς καὶ χεῖρας ἔχοντα χαϑειμένας. “Απτς Dada- 


tibus, ὃς claufis, manibus demiffis. Imó columne 
f initia pro ftatuis fuere , & fpi ,& lapides. | 
rudentius, ji ^s 
- Deafaiato fupplicave φὰς: 
Tibullus, . 
Iam veneror feu flipes babet. de(evtus $n agri, 
τ Sen vetus in triugs florea ferta lapis. 
Plutarchus ἐπ 7ulio : Caius Amatius Cafari in foro 
columnam pofuit, vbi thure & mero fuppli- 
carent. Cicero 1. Philippica, Lactantius Àib.1. Cle- 
mens Alexandrinus hib. 1. Stromat. Dearum olim 
fimulacra erant κίονες πυραμιοειδέϊς , xe “πυραμίδι E 
6 GA G- , κίονε ὃ ἄρτεμις ἣ muqpoa Lo εἰχασμβμη. 
Corinthi. columne: pyramidis snTlar teretes , Melichius 
pyramidi , Diana columna. affimilata erat. Apollo 
eyudis; (i Vicanus erat columna in acutum defi- 
nens,íeu turbinata in veftibulis zdium , κιὼν εἰς 
ἀξδι λῆνν: Iunoni Argiug lignea columna pofita 
coronis, 


rore bo greci M 
qp) ἐκόσμυσεν πδεὶ 1 A a πὰ 
Iunonis Argíuz, quam coronis; & ir RR 
ornauit circa columnam longam Regine. Eufe- 
Βίας lib. 5, de prepara. Penas primus ex arbo- 
ribus , qua erant circa Tirynthum ,. pyro exciía. 
' opulentum fimulacrum Tunonis formauit dud LU 
Gi τίρυυϑ dvd) ay olo τεμὼν μὠκτέανον n np. ἄγαλμα 
ρων A54). Lapidem enim durum , pere 
; & mortuum -exfcindere nolebant , au- 
rum,& argentum aiebant effe tetra fterilis fetum; 
Non tantüm autem Diis, verüm & hominibus 
columnz pro ftatuis attributz. Plinius 45.5 4.An- 
tiquior celebratio columnarum, ficut C. Menio, 
qui deuicerat prifcos Latinos. Iofephus lib. 11. 
origin; Simon Machabzus fratribus σήλας μογολίθυς 
Vila ἱσρύσατὸ , columnas folidi lapidis feptem po 
fuit. Vnde & s/ae fumuntur pto ftatuis, — la- 
m" Virgilius ἐπ he edt Jia qe 
- adnne coronato vis lapide hts τῶ FA ὌΝ 
Arnobius ἐδ. 6. idetis Arabas informem lide 
coluiffe lignum indolatüm 'Carios pro Diana, 
Peffinuntium filicem de czlo lapfum pro Deüm 
— Maximus Tyrius fers. 58. Arabum ἄγαλμά, 
Allg- τετράγων 9.» ὁ παφίας ἄγαλμά πυραμὶς Neh, 
fimulacrum lapis quadrangulue , P'eneris pyramis alba. 
Genef. 39. Yacob ait : Lapis ifte ὃν ἕσησα efAbu , ἔστω 
eur dinge 35, quem columnarn ftatwi, erit mibi domus 
Dei. Exod.25. ewe coute, s J 3er, cim Deorum 
columnas. €ontriuiffez. Colüerunt item pro ftatuis 
lapidum aceruos Mercurio facros , quos ἕρμακας | 
vocat Hefychius.- Clemens lib. x. Stromat. sAg- 
Dd ; σημαίγᾷ 


j4 De Piclurase 
ewuni | τὸ soe , καὶ μώόνεμον 7. 966 , columna fignificat: 
firmitatem, e immutalilitaem Dei. Euripides : 
SUA(g- ϑηξαζοίσι dY3ovue(g- πολυγήϑης. 
Columna T bebanis Dionyfius latutia parens. apiy &xex- 
ξωϑίωαι τὰς df ἀγαλμάτων φάσεις κίογας ἔσεζον ὡς ἰφε- 
«δύματα T 3. Priu(quam exatlé babitus flatuarum 
fingerent columnas colebant vt Dei fimulacra.Emifleni 
colunt Solem nomine Halagabali, vel, vt ait He- 
rodianus , ἐλαμογαζάλε, in móntis cffigie , qui de 
cxlo. delapfas fit. Hinc. Alagabal , quafi mons 
Deus. Eius fimulacrum, λίϑος ὅδ᾽ μέγισος κύτωϑδεν 
αἱειφερὴς λόγων εἰς ὀξύτητοι. κωγοειϑὲς ὃ αὐτῷ οβ μίαν διο- 
qvis ἃ αὐτὸν διωολογῆσι , ait Herodianus » eff lapzs 
maximus ip imo rotundus , de[inens in actum ; forma 
eius inSEar coni , feu meta., qui de calo deciderit.. Philo 
de legat. ἀσσίσας ἀγχράφες , clypeos fine pi&tura. pro 
fimulacris pofitos ait. Dionyfius lib. de firm orb. 
᾿ Simulacrum Ephefiz Diane commemorat, Erat 
truncus acutus vlmeus , πρέμνῳ t 7heiw , vnde 
vrbs Ptelea dicta. Callimachus, βρέτας φάγε à» 
.ayptpoo , fimulacrum in. fagi flipite. Iudei lapidem 
Betulum coluerunt. Itinerar. Burdegal. In loco 
templí non long? à duabus ftatuis Adriani , eft 
lapis pertufus ; ad quem Iudei quotannis ve- 
niunt , & vngunt , ὃς lamentant fe cum gemitu. 
Huiuímodi lapides vocant Betulos , à Betel , vbi 
lacob lapidem erexit. Bztulus lapis, qui, à Sa- 
turno voratus eft. Eos ἐμψύχες » καὶ avoit 
fuiffe aiunt , animatos , qui per fe mouerentur, 
vt Photius ait pag. 657. &diy 4 βαίτυλον dY àpg- 
κιγέρμδυον , vidi batylum , qui per aérem mouebatur. 
Poftea ex lapide, & merallis fimulacra fa&ta. Pli- 
nius /jj.5  .cap.z. Non folàm ex auro, argentóve, 
aut 


lasimssitd ex αὐτὰ inii ut poa i in » Bibliodhecis 
Prudentius: .:. 2p OAM Lee 
Fumo(a auorum numiná, |. Ὁ 
Saxum, metallum ; flipitem,. Mixed" D 
Rafum, dolatum , (etiem... 
Clemens iz Protreptic. Scytha. acinacem » jd 
lapidem ,Per(e fluuium. colunt ; du βαλαιότερνε 
ξύλα ἱσρύοντο «EID, X, κίονας, deor E P & 4» 
à, ξόανα aepmuyops,ero, διὰ τὸ ὠποξέεῶς. Et φοιηδξίογος 
hgna flatncbant illaftria, ei columnas ex lapidibus, que. 
dila Xoana , quod raderemur. Haft Rome fuit 
fimulacrum Martis, Feftus : Delubrum ftipes deli- 
bratus, id eft, decorticatus , qui pro Deo colitur. 
Cicero pro. Plantio : Lapidem ἃ fepulcro v 'ene- 
rantur pro Deo. Silla ct “παρύδοις λίϑων. συ Ἢ 
paa ταῦτα͵ σέζιδε,, C dm peruizs. tranfitionibus | la- 
pidum aceruos. colitis, Vide — in verbe 
spaeig- Aso. demens]. epa λάκωσιν. ays 
dpeiteha, δειχελα, ξόανα, à ἀγαΐ vocant. Lacones 
denunusie Gc jeg aut e dos AT Romz 
primum (imulacrum ex δες fa&um eft Cereri, vt 
δ e cap. τ. lib. 34. prodit. Simulacra autem 
corum veftibus ornabantur, Lycophron, πασρῶᾳ 
ἀχύώλμωτα ἐγκατοικεῖν. DRY, πέπλοις, toe Γι pomis 
fimnlacra. Deorum domi. ponere , e veitibus ornare, 
Statuz pannos, & vincula patiebantur. Seneca 
ín. epiflol. Statuis peplos addimus , & indumenta 
pretiofa , qnibus vfus velaminis. nullus víus eft, 
Petronius : luuenes adhuc. laboris e expertes patie- 
mur pannos, pati & vincula, ftaruarum ritu. Cly- 
pei fuere pro imaginibus. Eufebius i» Chronico : 
Claudio pofitus clypeus in curia aureus. Sueto- 
nius im Domitiano : Clypesiqae iuffit, ὃς imagines 
Dd 4 eius 


eius coràm detrahi, Tales erant clypei, qui gra-- 
datim vexillis,& fignis legionum erant affixi, qui 
cerros; , ὃς ora Cx(arum habebant. Trebcllius 
ἐπ Claudio : Illi clypeum aureum Senatus iudicio | 
in curia pofitum eft, expreffa thorace vultus eius 
imago. Adhelmus Ze laudibws virginitatis vocat 
ϑωρακίσας, R.ufhinus lib.1 1. cap. 29. Thoracas. Con- 

antinus Porphyrogenneta anaglypha ure ex, 
meníulas argenteas infculptas ; qua in parietibus 
inftru&e erant. eyroun , vulgó Medallia , quafi 
metallica. Prudentius ἐπ fanélo. Laurentio , &nig- 
mata, Plinius lib. 33. cap. 3. Suorum clypeos in 
facro , vel publico priuatim dicare primus infti- 
tuit Appius Claudius. Scutis enim;qualibus apud 
Troiam pugnatum eft , continebantur imagines. 
Origo plena virtutis faciem reddi in fcuto cu- 
iufque;qui fuerit illo vfus. Poeni ex auto factita- 
uere & clypeos, & imagines, fecámque in caftris 
tulere. Simulacra autem variis rebus ornabantur, 
cüm vt ab iniuria cuta effent , tum vt religiofiüs 
haberentur. In primis, lanulis quibufdam argen- 
teis aut arcis eorum capita tcgebantur, ne aues 
infiderent.- Hefychius : αἰμίσχοι πὰ ἔπ $9 κειφαλῶς 
SJ ἀνδριάντων πιϑέρϑυα » ἵνα μὸ τὰ ὄρνεα καϑέζηϑ): 
Lune 4n. fLatnarmm capitibus. pofita , ne. aues fler- 
core ea contaminarett.. Coronis ornabantur. Iuue- 
nalis: . OMNES ς 

OQ noftri, paruid, laves , qnos thure minuto, 

Et farre , ac tenui foleo exorare corona. 
Quidam malé, exorsare corona. Apuleius AMilef. 3. 
Eponz Dez fimulacrum , quod accuraté corollis 
rofeis , & quidem recentibus fuerat coronatum. 
Hanc alij Hipponam vocant. Si caput fimulacri 

non 


Meo netos ad coronam de« 
ponebant. Propertius ἐῶ, 2.. 
Ft caput in magnis, vbi mer gue feni 
Ponitur bic mos ante co'ona ἢ 
Martialis lib. 1o. epigramm. 32... 
Hac mibi "- colitur si pim | 7 
Tibull. » Ja 
Nam veneror , [an fipes in diria in dn ἀργῶν 
Sen verus in trus flo apes ho 


Item inungebantur celigionisgp qid gb, & fümo, ac. 
us lib. 6. Vtnido-. 


* 


nidoribus nigrefceban:. Arn 
ribus, atque fumo (τα, ac delibuta nigrefcz 
Prudentius: | ^ US a asc ti REN 
——d  ficulni flipitzs onBlor, sd 2 al 
Vnguentog, lares bume[cere m M 
Mio ὁ in Hi da qt: au M Gyhélas 
fimulacram fumo , δὲ nidoribus atratum, Paufa- 
nias pac. 141. λέϑυς δελφοίς. € μέγας " σύτο, αὶ ὕλαμον 
ἐρνμαμαε μνχόνσάν ἢ xav epi ἑχασίω i ἔρια δβετιϑέασι. 
apis Delphis mon 1magnus , fuper quem ole cottidie i 
diri e " s - dm dmponunt.. ^ "The-. 


templi, e$ tunicas [i imulaco componens s illüdque. ex, 
lieris ondique tergens. Ἀεὶ ianus /ib.1 ; ap. 
19. i γ ἐγὼ Te riam RE ΗΝ αὐτο. ὦ 
ἐκμάοσω, (Nam (δ᾽ ego tabulam orno ζ6" lauo c extergo. 
Arnobius Jib. 1. Si quando: confpexeram lubri- 
catum lapidem , & ex oliui: vnguine fordidatum. 
Theophraftus de faperstit, masc. λίθες vocat pin- 
gues lapides, Apuleius ip Z4pologia: Lapidem vn« 
Dg; etum 


45. De Pictura, eg Statuaria, 


&um,aut ramum coronatum. Minutius Felix:La- 
pides effigiatos , vn&os, ἃς coronatos. Interdum 
ne prophanorum oculis exponerentur, velo te- 
gebantur. Arnobius folis Sacerdotibus adorare 
timulacra licitum fuiffe; & confpe&us ceterorum 
velo oppanío interdici ait. Fiebant autem fimu- 
lacra ex varia matetía;, ex lapide (peculari. Cle- 
mens in Protvept. ἀθίωῃσι 4f) σεωυῶν ϑεῶν τὰς [ dvo 
σκόπας ἐποίησε UL T καλνυῦμε. λυχνέως λίθε, L'eneran- 
darum Dearum | fiopas. fimulacra fecit & lapide [pecu- 
lari. Ex ligno Mercurius fuit , de quo Placó Co- 
micus: δομώλε φωνὴν ἔχων» ξύλιν 9. βαδίζων, αὐτο- 
| &os ἐλήλυϑε, ait ligneus Hermes. ZZabens Dedali 
vocem ligneus ambulans vltro veni. per me, Heíychius: 
χαλιαὶ dicuntur nidi ex lignis,in quibus fimulacra 
Deorum lignea , ὡκ ξύλων ξύλινά πνα ety TR ᾿ 
ἀγέλματα edioxov, Alia figna ex luto fuere.Martia- 
lis. 4b. 14. s de 
Sum fragilis, fed. ttt, moneo , ne. [perne figillum. 

Qups Hefychius nidos vocauit , alij vocant zdi- 
culas. Petronius : In armarij edicula erant lares 
argentei. Tertullianus de sdolelatr.cap.8. Nec enim 
differt , an exítruas , an exornes , fi fram , fi tem- 
plum, fi ediculam eius in(truxeris. In templis di- 
cebantur cellz., in quibus fimulacra , in. priuatis 
zdibus zdiculz, (icut de tabulis pi&is tablina, ὃς 
mwaxiSia, Apud Gellium Jib. 7. cap. 7. cella Iouis. 
Valerius Maximus /ib. τ. cap. 1, Negante vnam 
cellam duobus Diis re&é dicari. Arnobius Jib. 6. 
Tuguriola his dare, conclauia, & cellas fabricari. 
Liuius //b. 3 8. Prohibuitfe ftatuas fibi in comitio; 
in roftris, in curia ,in Capitolio, in cella Iouis 
poni. Arnobius /ib. 6. Si apertum vobis cft in 

ΝΜ fignorum 


Lih Cap XVIIL. g9 


fignorum vifceribus Deos viuere, cur cos fub va-. 


lidiffimis clauibus , in tibüíque , fub claufizis, 


fub repagulis, peflulis ᾿ς habetis inclufos ? Ac ne 
 forté fur aliquis irrepat , edituis mille protegitis, 


atque excubitoribus mille. Cur canes in Capito- 
liis paícitis? cur anferibus viétum;alimoniámque 


| prabetis? Prudentius fcripta faxa. vocat, quibus 
| nomen Dei afcriptum effet , cui ea. faxa. dee 
| effent : 


Ferris cruore ftvipta faxa eigo. 
Tibullus eleg. i. lib.1. deftitutum ftipitem pro δῶ 


fuitle ait.Ipfi etiam Palladi lapi dicabant.Or- 
pheus ἐπ 4Argonaut, 

σειτογμείη, Süxaw ἀείραγτες Bid AíSoy. 
In Hifpania paffim tres , aut quatuor lapilli Mar 


ribus locis coaceruati erant, qui ab aduentan-- 


tibus patrio more voluebantur , & conuerteban- 
tur. Strabo lib. 3. Adler suyas eps P» Télapas A 


onde. Tímur » ἧς ἀπὸ df ἀφικνομένων pipe, xm τὸ 


παίσϑιον, 3) μεταορίφεςς. Propertius lib. τ. eleg. 4, 
INullas illa. (uis contemnet. fletibus. aras, 
τς Et quicumque facer. fne vbique lapis. ——— 
Ephefi i in ede Dianz fir um, & lacunaria 
€ cedro , vt & in ceteris ucl bus fanis propter 
eternitatem fa&a funt, vt fcribit Vitruuius Jib. 2. 
aut é ftipite viris,qui diuiiffim? perennat, aüctore 
Plinio. Roma ftatuas quiuis ὃ plebe ex ere, & la- 
pide in publico ponebat, uod vetuit Claudius 
apud | Dionem ἐφ. $8. vredy τε ὁ πῦλις πολλῶν εἰκόγων 
ὑπληρῆτο; ἐξῆν o ἀναϊσδίω τοῖς βελομένοις ἂν "αφῇ» Z 
ἐν χαλκῷ λίθῳ τε Juuceidieids. Quia vrbs multzs ima- 
gimibus implebatur , licebat enm. palam volentibus in 
pitlura , dr «γε, c lapide publicari, Fiebant enim ὃς 
Deorum, 


6o De Picfura;ed Statuari 


Deorum,& hominum fimulacra ex dein dre, ἢ 


ex argento, ex auro,& alia materia. Tertullianus 
lib. de idololat. An. plaftes effingat , an celator ex- 
Ículpat , an Phrygio detexat , an gypfo, an colo- 
tibus, an lapide, ; an are, an argento , an filo for- 
metur idolum.Item ex ebore. Arnobius lib. 1. Ve- 
nerabar elephantorum offa y picturas , veternofis 
in arboribus tenias. Sed & virgas Diis dicabant 
pro fimulacris. Eufebius hib. τὰ preparat. pag. t. 

τὸς ἀφεργέταρ ὡς 9us αρϑσεκιμόιν:. φήλας T6; xj PuCdàr 
&isesuu ἐξ ὀγόμι] 9. αὐνδῶ' φοίνικες: Benemeritos pro 
Diss bonorabant , ei columnas , Q virgas confeerabant 
ex eorum nomine Pbomices. Item p^ (Wa? fcribit 
Vfoum ὦ ἀνμερῶσαι δύο snas πυρὶ τῇ νεύματι s καὶ 
Ep Xu, πότων κα τελώτησάγτων Ti ᾿ὡπολειφϑένταρ 
Qua ῥαζδὰς ἀφιερῶσαωι, vq) τὰς ςήλαις te] kuUely. confc- 


era[Je duas columnas igmi.ci vento, ea, adoraffe. Cum 
atitem illi mortui effent, qui velicli erant,ait virgas con-- 


fecraffe . cb columnas. adoraffe. Mule ftatuzg  illine- 
banturauro;velargento. Perf(ius: Ὁ 
"Auro (acras quod. onatosperduczs imi" 

Aurum ouatum alij ab ouantibus , alij quód fit 
fuluum inftar oui. Martialis lib. 4. m 39: 
' INec de(unt tibi vera Gentiana, —— Ἃ 

- Nec. qua Callaico linuntur e fed 

- Solus "Pilas toreumsa cali. 
Vera pocula Gentiana; quz in vicitets Gentianis 
fiebant Romz in feptima regione, vtPub.Victor. 
Vulgó malé Glasiama. Aufonius epigramm. 26. 

Hos ille. férum veste contegi snbet , 

Hos celat argento gvaui. 7 
De eburneis Diis Cornelius Nepos /.6. Datetis; 
Pyrrhus Priamo ait: 

Cur 


Martii. i. e with " ΤῊΝ argento 
puftulato, recenti ab i ei & à moneta : ἐνῶ y; 
Et nimium felix. pui 
. Fiebant item € ferro, Primus Th 
reperit rationem;qua fur nderetui 
fierent. ftatuz diae σίδηρον. » ἢ ᾿ἀχίλματα 
ἀπ᾽ κυῷ πλᾷσαι, Glaucus Chius folus omnium ho- 
minum inuenit conglutinationem , & ferrumi- 
nationem ferri. Herodotus Ab. 1. σιδύρε κόλλησιν 
ἐξεῦρε. Tundebatur & ferrum marculis. Lucillius: 
τ Etvelut in fabricam ferehe iin manila ferrim 
e TTands. ὁ 
"Auream ftatuam fibi üiiihe pofuit Gorgias, 
icvérewroy. Statuam auratam nec in vrbe, nec in 
Italia fuiffe, antequam ab Acilio Glabriorie eque- 
firis patri poneretur in zde Pietatis , anno 572. 
feribit Valerius Maximus lib. 2. cap. $. Sepe fer- 
eis clauis aurum ferruminatumeft , vt apud Pe- 
tronium., Sed de fi mulacris | Deorum nihil iucun- 
diusauditi poteft iis, que ab Arnobio lib, 6. Ícri- 
buntur: Ridetis temporibus pr εἰ ες Ρετίας flu- 
uium coluiffe, infiivitiid ii pidasg Acina- 
cem Scythie nationes,ramum Prognes Thefpios, 
alij legunt ramum pro Cinxia Thefpios;id eft, Iu- 
none. Bene lignum Icarios pro Diana indolatum, 
Peffinuntios filicem pro Deüm matre , pro Marte 
Romanos haftam , plutéum Samios pro Tunone, 
' vt Aéthlius memorar.Pluteum vocat tabulam,vel 
lignum dedolatum. Apud Arnobium vulgó pu- 
ttum. legunt pro pluteo.Malé. lemené Alexan- 
drinus iz Protreptie. L LE σαμίας ἥρας ὡς quay 
ἀξθλιθ.- » πεήτερον [X Là σανὶς, ὅφξερεν dU Z1 προχλέες 
ἄῤχονἼος 


| T "o 9 "Y 
ὅν SDe Piéhwraeg Stabuaria, ἢ 


ἄρχον) 9" ἀνδριαντοιιδὲς ἔμετο. Eufebius lib. de pre- 
parat. Euang. was ὃ 3j σάμιοι. ξύλενον εἶχον εἶσιν, 
᾿ς quar καλλέμαχοςς Pea DRE . 
&TU σκέλμωον ipoov εἰς ξόανον, ἀλλ᾽ Dor τεθωὸν 
δὴ γεύγλυφον ὦ ᾿γαξ ϑεᾶς δα σανίς. 
Hos veríusita lege: — | 
Ww σέμριον poov ug ξοάγε 03» TiO MOV 
ἀλλὰ νεύγλυφιΘ. ἤϑω ϑεῶς σανὶς εἶσος ἀνάοσυε. 
vro y) καϑυδρύοντο ϑεός Tort, ait Eufebius, Nondum 
venerandum eras opus in lege fimulacri, fed plu- 
teus eras recens exículptus , imago Dez Regina. 
Tertullianus i» A4pologet. Quanto diftinguitur à 
crucis ftipite Pallas Attica , vel Ceres farrea , que 
fine effigie,rudi palo & informi proftat. Lucanus 
45. 
0M fimulacrag, mota Deorum 
rte carent , cefrfa, extant informia truncis. 
Apud Athenzum ἐδ. 14. Deli imago Latonz fta- 
tua lignea, & informis. Clemens de ligno pro 
Diana,» ἰχάρῳ ? ἀρτέμιδος τὸ ἄγαλμα ξύλον Lo ἐκ 
εἰργασυϑμον y in c Diane fimulacrum , gnum evat 
informe. Arnobius Lb, 6. Item : Simulacra iíta, 
quz vos terrent, offa,lapides,zra funt,argentum, 
aurum;tefta;lignum fumptum cx arbore,aut com- 
mixtum glutinum gypfo. Camcelinis ex offibus, 
aut ex Indici animalis dente,ex cacabulis;ollulis, 
ex candelabris , ex lucernis , fornacibus incocta 
figulinis,ex incudibus,& malleis nata;grosfis rafa, 
defcobinata limis,ferris,forcipibus, aculeis, afciis 
fecta , dolata , effoífa , terebrarum excauata verti- 
gine,runcinarum lzuigata deplanis.Si quis ponat 
in medio zs rude,atque in opera nulla conie&tum, 
argenti maffas indomiti,infe&um aurum,lignum, 


lapides, 


p 


^ 


A. CAT ^. alin j* 
- Lil.1. Cap XV 11. 6j 
| ipid ,atque offa , ré(que alias caeteras, quibus 
figna confueta funt, δε: numinum fimulacra con- 
- ftare. Quiargentum, zs, aurum,gypfam,ebur,ar- 
gillam Dieosáni in qumerum referat. Videretis 
Deos , quos exterior leuitas lenocinio fulgoris 
auguftar,laminarum flatilium effe crates, particu- 
larum coagmenta deformium;à tuinarum cafibus, 
& diffolutionis metu; fubícudibus;& catenis; vn- 
cis, atque anfülis retentari, intérque omnes finus, 
commiffurarámque jun&turas plumbum i ire fuf- 
fufum. Suidas in vocibus , 84s pué , τὸ 8 ἄγαλμα. 
λίϑυς δι μέλος τετράγωνος ATUTUTO y. ud ποδῶν di, 
tes δύο, ἀγάκειδ 5 Zn. βάσεως χευσηλάσο. Arabes 
Martem colunt. Simulacrum cius eft lapis niger 
quadratus, fine figura, altus quatuor pedes , latus 
duos,fitus in bafi aurea, Clemens Alexandrinus iz 
Protrepiic. lunonis Citheroniz in Thefpia fimu- 
lacrüm effe feribit. ap£proy. ξμκκεκοβιμέγον, fhipitem ex- 
eifum. In Icaro Dianz fimulacrum , ξύλον ἐκ εἰργασ- 
adver, Samiz wii aepo dr nen affer.De glu- 
tine , quo tabulz ftatuarum νῆες, ρον κει 
Prudentius Aib. 1. i2 Symmachum : 
μας Mullis fi brafen gypfum. 
᾿ exerit infido vare[oit glutine fenfim. 
Maximus T yrius ferm τ. ἀράξιο; σέξεσι᾽ ἃ. ὅν τινα ὃ 
&x οἵδ" τὸ καὶ ἄγαλμα ἡ ὃ εἶδον, χίϑος ὑἢ γεφάγωνος. Dio 
Chryfoft. fern .12. ὥςε πολλοὶ Ὁ) βυρξάρων » πενίᾳ 7e 
Ü ἀπορίᾳ τέχνης , ὅρη ϑεὸς moro (uer, X à, δένδρα àpys, 
dy ἀσήμες λίθες. Arabes colunt nefcio quem Deum, 
cuius fimulacrum eft lapis quadratus. Multi bar- 
barorum inopia,& artis infcitia montes Deos no- 
minant , & arbores inutiles , & lapides informes. 
Apud Solittüm Scythe pro fimulacris enfes co- 
lunt. 


; T: ον κ᾿ ὩΣ ως, Ὗς 
δὰ De Pittura εὐ διδεμινίά,, 
lunt. Clemens Alexand. i 4 χιϑεωρωνίας ὕρας ta. 
Dtasia, aytjuey ouxetop por, Citheroniz lunonis in ἢ 
"Thefpia truncus excifus. ἐν ῥώμῃ ὃ τὸ παλσιὸν dep. 
φησὶ γεγρνίγαι T ἄρεως τὸ ξόανον ξάῤρων ὁ cv] oeag dos. 
Varro ait Roma Martis fimulacrum fuifle ha- 
ftam. Arnobius ἐφ. 6. Cum Petafo gnatus Maize 
tanquam vias aggredi praeparet. Liber membris 
cum mollibus,& liquoris foeininei diffoluriffimus 
laxitate. Cum pileo Vulcanus ὃς malleo. Arrian. | 
lib.4. differt. Epiél. Si autem. ita. furdus & coecus: 
eft, vt Vulcanum tron agnofcas bellulum fabrum, - 
&J An τὸ πιλίον idwe αδεὶ Tn. xeqaAbu aei μᾶνον, nift 
pileum videas in eius capite. Vulcani ftatuz prz- 
terea ce (ous dat Arrianus,cincticulum. Arnob.& 
fabrili expeditione fuccin&tus. Simulacra autem | 
gypío & glutino compingebantur. Prudent. lib.i. 
in Symmach. — OEC TTA | 
. Sacratümque domi lapidern confisere paruus 
Spetiarat, matrémque illic pallere precantem, 
Mox bumeris pofitus nutricis, tritt. (i ipfe 
Ampreffis filiem labris. 
Deos fuos prophani ftantes, fedentes,veftitos, nu- 
dos formabant. Porphyrius , ἀνετύποιω ομ μασι du- | 
φύροις, Xy Ῥλικίαις χαϑέδραις πεν X «εἴσεσι 3, ἀμφιάσεσι. 
Arnobius ἢϑ, 6. in fedentibus fignis Deum federe 
dicendum eft. De Scobinis Tertullian.z Zpologet. 
At in Deos veftrosper omnia membra validiüs in- 
cumbunt aíciz, & runcinz,& obinz. Minurius: 
Ecce funditur;fabricatur;fcalpitar nondum Deus, 
ecce plumbatur, conftruitur, erigitur. Nec adhuc 
Deus eft. Ecce ornatur, confecratur, oratur. Tum 
poftremó Deus cft. Verba enim habuere peculia- 
tia quibus in Diis fuis fingendis vterentur , rade- 
bant, 


 Lib.L. Cap. XF HE... ἃς 


$08 czlabant ; fculpebant ;. excludebant, Íca 
bant, Td dea uehin? » infandcbanr. Sta- 
tius lib.2. Syluarum, — : 

Si quid adbuc vacua Tamen admirabile uli: 

Phidiace vafere mana. 
Proprié radebant ebur.. Idem ih. 4. Syluar. 

"rtificum veteres agno[iere vultus. . 

Vinant que marmora celo, 4 

Praxitelis, quod ebur. Pi[eo pollice vofum. ΤΣ 

Quod Ῥοἰγοίοια:ς vifum eft (pirare camipis, 7 
De cxlando, Silius /ib.11.. - 

—— Affera men(a. .. δ, oos, s 

Pondera celati fulgent antiquitus auri. 
Apuleius Florido primo : Alexandrum Pyrgoteles 
ἄτα duceret , Apelles coloribus delinearet , Poly- 
cletus celamine excluderet. ?^linius ἐφ. 7. CA. 57. 
Lyfppum pro Polycleto po(uit , his verbis ::N 
quis ipfum alius , quàm Apelles ; pingeret, quàm. 
Pyrgeteles (culperet ; quàm Lyfippus cx «re du- 
ceret. γλύφειν Graci dicunt. Lib. 4. «Ἵπιδοίορ. pag. 
᾿ς O. εἰμὴ μέϑυ τὸ yv. d. σοφῆς. epit Ἐν δι᾽ ἀμεϑύφῳ 
γίγλυμμαι. Sum vidil calatum ape mann im amc- 
 tbyfo. Deinterpolando. Plautus ὁ s. poem. 
ο΄ Ille bomo me. imterpolabit, ἜΝΙ, o5 j get. Pct 
Denuó de fcalpendo matmore € Caffiodorus. ik». 
epiff.1 s. Inftruétor parietum;fcalptor mari iófum 
eris fufor,camerüm T mufiua- 
rius. De fculpendo Horatius Ab. 2. fatyr. 5... 

- Quid. (ilptum snfabre; quid. fufum duri. 
De .excudendo,& ducendo Virgilius 6. e/Entidos : 

. Exeudent alij [pirantia mollius ea, 

Credo. equidem viuos ducent, de marmore vultus. 
Horatius : 


-— Ee - Edilo 


V 


66  DePictura,$ Statuaria, 

Editio vetüit, nt quis fe, prater A4pellem, 

- Pingeret , aut. alins Loyfippo duceret. are. 
Apuleius Floride primo : Polycletus ere duceret, | 
De infundendo,& inurendo Tertullianus iz 24po- 
loget. Quod luto fitum, vel zre infufum, vel la- 
jide incifum, vel cera inuftum, vel pigmento il- 
xs Perfius fatyr. 2,de cadendo: ——— 

.. Si nbi crateras. argenti, intu(ad, pingni 

Auro dona feram. Ὁ 
Virgilius lib. 1. Georgic. 
lapídémque veuertens. Incuum. 

De petcutiendo Lucanus: Yat 

Primus Theffalicz vector. telluris Iolehos, 

1n formam calida. percu[fit. pondera τράβα, 

De Ículpendo Prudentius /ib. 1. ἐπ Symmachum : 
— mop ficut. (culptor ab rss. 
Rudere. Aecotlam. con[ue[cit. fingere ma[fam. 

δὲ fundendo idem: . . 

δὲ forte vultum triftiorts Herculis 

Liquore crifbo ma[fa finxit. fufilu. 

Lucretius EM A fn i 

Conlabefatius. vigor auri foluitur astu, 

Tum glaciés erts flamma. deucia liquet. Ὁ 
Idem Abi pis. iustos Yd ge 
^ Flammeus. ardor vbi terram percoxerat. igni, 

AManabat. venis | feruentibus in. loca tevre. 

Concatia , conuenteps argenti Yiuta , C auri. | 
Sratuas igitur & Diis , & viris przftantibus po- | 
fuere. Tertullianus ἐς ;4pologer. Philofophi ftatuis, | 
& falariis remunerantaür. Hlis ftatuas diffunditis, 
imagines infcribitis , titulos inciditis in eterni- | 
tatem,quantum de monumentis poteítis. De ani- 
mando fpirantes imagines dixit Martianus un 

pella 


bl Cap. XFIIL $5 


ella Jib. 1. Mercutius celebrat mirabile prafti- 
gium,elegantiámque pingendi, cüm viuos etiam 
vultus aris , aut marmoris fignifex animacor in- 
fpirat. Thufci primi ftatuas fpirantes inuenerunt, 
apud Plinium ἐδ. 34. tap. 7. 8. ὃς Caíhodorum 
lib. 7. epiff. 15. Confpiciet expteffasin ere venas, 
nifi quofdam mufculos tumentes , nernos quafi 
| gradu tenfos.Mirabitur formis equinis figna étiam 
 ineffe feruoris. Crifpatis enim naribus ,'ac rotun- 
| dis, con(trictis membris , auribus tremulis credet 
 forfitan curfus appetere , cm fe metalla nouctit 
non mouere. Statius : iR pa 
Qued Polycletazs vifum eft fpivare. caminis. 
| In ftatuis adhibita lima, plumbum, mallei , glu- 
| tinum. Tertullianus i 24pologet. Ante glombum, 
& glitinum, & gomphos, fine capite funt Dij 
veítri. Pradentius /ib. 1. ip Sypmmacbum: ^ 
| δὲ formam [fatua eae $9 abenis 
| Lima terens, Ve 
Kenmore ARN 


—— magníaue miumpbi 
Nunca fuffufo L- veftigia pini. 

E lib. 7. epift. de tribus plafticze generibus: 
. Apellem ER Phidiam celo , Polycletum 
malleo fuperat. Arnobius ib. 1. Venerabar nuper 
. fimulacra modó ex fornacibus ptompta,in incu- 
dibus Deos , & ex malleis fabricatos , elephan- 
torum offa pi&turas, vetethofis in atboribus t£- 
nias. Qui ab fignis inettibus ; atque ex vili(fimo 
formatis luto. Lib.5. Simulaetra viliffimi effe for- 
mas luti. Minutius: Déus ereus,vel argenteus de — 
immundo vafculo,vt fzypiüs factum eft Zgyptio- 
rum Regi ; conflatur , tunditut. malleis ; in incu« 
Βὲ 2 dibus 


68 De Pittura, eo Státuaria, 
dibus figuratur. Adludit ad Amafim Herodoti,qui 
ex-matula. argentea Deum fecit, aut Dei fimu- 
lacrum, Romz fuerc in priuatorum zdibus an- 
tefixa. Vitruuius /ib. 3. lpfarum dium fpecies 
funt vari , ornántque fignis fidilibus, aut aureis 
inauratis corum faíligia Thufcanico more.Feftus: 
Antefixa dicuntur , que. ex opere figulino tectis 
affiguntur fub ftillicidio. Liuius. 4b. 54. Antefixa 
fidilia Deorum Romanorum.Zib.2 4.1n ede Con- 
cordiz vi&oria,quz in culmine erat fulmine ida, 
decuíláque ad. victorias , qu& inantefixe erant. 
Equeftres ftatuz dicuntur turmales, Ciceroni ἐδ. 
2. de Orator. Turmam ftatuarum equeftrium dixit 


Velleius Paterculus. Diogenes Laértius Pythago- | 


ram. Rheginum ftatuarium fcribit primum pro- 


portiones obferuaffe, àsdexawrezroiy axesvroy doxcuz Ta. | 


ῥυθ μὰ καὶ συμμετείᾳς ico. Nero ftatuam Dez Sy- 
riz afpergi vrina. iuffit.Iuuenalis:. 

Cuis ad effigiem non tantum eire. fas eff. 
Arnobius ἐφ. 6. negat fimulactum effe,quod non 
pariles lineas à principaliore traducat. 


τῷ 


GRAL má 
ra 


Ue» 


"^it A A * "ἃ beu. 
fpe Status ,e5 Statuaris. ὦ 
AC AGB TDoOTeMoer o 


ἀν 


Á Vrea ftatua prima omnium nulla inanitate, 


M. & antequam ex zre aliqua illo modo fieret, 


quam vocant Holefphyraton , in templo. Anai- | 
tidis pofita dicitur. Direpta eft Antonij Parthicis | 
rebus. Hominum primus & auream ftatuam , & | 
folidam Gorgias Leontinus Delphis in templo 

| fibi 


bi | 


/fibi pofuit ; fepuuagefima circiter Olympiade ; ait 
Pliniis. Acgetii fatio caas- primüm ad ho- 
morer Augufti cranfiffe falsà exi; imarnt. Trium- 
pho enim Pom peij Magni cranflata eft Pharnacis, 
qui primus regnauit" 1n Ponto ,'atgenteá ftacüa, 
item Mithridatis Eupatoris;& currus aurei;argeri- 
teíque. Valerius Maximus dib;8. cap.vlr: aic Gorgias 
ftatnam auream ab vniuerfa Gracia pofitam. Ci- 
:céro- Iib: 3. de Oratore , inauratam-fuilfe ait ; non 
auream; In auro czlando inclaruit nemo; inate 
'gento plerique; precipué Mentot: Proxími'ab'eo 
in admiratione Acragas;Boéthtts;Mys,Calamis;8& 
Antipater;qui fatyrum in phiála grauatürh forang 
collocaffe veriüs;quàmr ezlaffe dictus eft; ὃς circa 
Magni Pómpcij etatem Praxiteles;Pytlieas; cuius 
Vlytfes,& Diomedes erant it !phialie:emblemate; 
Palladium furtipientes; "Hane acrem fübitó exo- 
leuiffe fcribit Plinius; Rome fimulacrum ex ere 
fa&um "Cereri 'primüm ex: peculio Spurij Caffij. 
Tranfiit à-Diis ad hominum (ftatuas. Antiqui tin- 
gebant eas bitumine jmos auro integebant. Sta- 
tuariz autem quinque genera faere. Tomice;quz 
lignum , ebürque fecat 5 plaftice qua argillam ; 
paradigmarice,quz gypfum 5 colaptice,qua már- 
mor, & lapides ; glyphice; cuius duo funt'genera: 
chymice , quz merallum: fandit ;agogice ; que 
fcalpendo format , ídque vel 'per 'anaglyphicen, 
cüm imagines (unr reca; velencolapticen, eüm 
czlatz.Plafticen Dibutades Sicyonius figulus pri- 


mus inuenit,Corinthi filiz opera,quaz capta áto- 


re iuuenis; illo abeunte peregre vmbrám ex fa- 
cie eius ad lacernam lineis eitcumfcripür, quibus 
pater eius impreffa argilla typum fecit . & cum 

RB; cateris 


70 JDePiiura,g Statuavia, 
cateris fi&ilibus induratum igni propofuit. Sunt. 
qui ín Samo primos omnium plafticen inueniffe 
Rhocum , ὃς "Theodorum tradant , multo. ante 
Battiadas Corintho pulíos. Dibutadis inuentum 
eft rubricam addere , aut ex rubrica cretam fin- 
gere;primüfque períonas tegularum extremis im- 
bricibus impofuit ; quz inter initia prorypa vo-. 
cauit , pofteà idem etypa fecit. ZElianus lib. 14. 
varie bistor.cap. 37. φιλῶ ὃ μηδὲ τὰ ἀγώλματα ὅσα 
MY ἢ πλασινὰ diui » Md πὰς εἰκόγας ἀργῶς epav. Ὁ 
Statuas; C imagines, quas plastice fingit, mon ofcitanter | 
fpettare foleo.Hominis imaginem gypfo ὁ facie ipfa 
primus omnium expreffit ; ceráque in eam for- 
mar gypfi infufa emendare inftituit Lyfiftratus.— 
Sicyonius, frater Lyfippi, hic & fimilitudinem 
reddere. inftituit. Idem & de fignis effigiem ex-. ὦ 
primere inuenit, Creuítque res in tantum , vt. - 
nulla figna;ftatuzve fine argilla fierent. Quo ap- 
paret. antiquiorem fuiffe hanc fcientiam , quàm | 
fundendi xris. Plafte laudatiffimi fuere Damo- | 
philus, & Gorgaíus » ijdémque pictores. Marcus | 
Varro tradit , fibi cognitum Romae Pofim no- 
mine , à quo factas Rome vuas,item piíces, ita vt 
non fit aípe&u diícernere à veris. Laudat ὃς Pafi- 
telen , qui plafticem matrem ftatuariz , ícalptu- 
rzque ; ὃς celature efle dixit: & cüm effet in 
omnibus his fummus , nihil vnquam fecit , an- 
tequam finxit. Omnino ita ftatuo , ZEgyptios, 
Gracos , Italos , ceteráfque gentes in artibus 
.procudendis prz Iudeis infantes fuiffe. Negat 
Plinius bello Troiano pingendi artem extitiífe, 
oftendo ante bellum Troianum in Iudaeis multis 
annis & fculpturam; ὃς celaturam,& picturam,& 
plafticem, 


γε D 7d " 2 dol 
plafticem, ceteráfque artes fuiffe. Iofephus Jib. 5. 
cap. 10. In omni picture ,ac celatura attificio 
Bezelelum,& Eliabum principatum tenuiffe cem- 
pore Moy(is oftendit. Sed. di(errius Moyfes ipfe 
cap. 5 1. Exodi, idà. ἀγακέκληχῳ ἐξ ὀγόματ(- δ' βεσελεὴλ, 
καὶ ἀνέπλησα ἀντὸν avisa, ϑεῖον σοφίας, s Xi συνέσεως, 
χρὶ ὄππση μας. Ecce vocaus ex momine. Βε[οίξεί, (θ᾽ im- 
| pleui eum (piritu Dei , fapientia , (θ᾽ fcientia. ἐπὶ omni 
epere ad excogitandum. quidquid. fabrefieri. potefl ex 
euro, Cj avgentó, axe e? marmore, gerumts Cj diuer- 
frtate. lignorum 5 dedique: εἰ [ocium Ooliab, chin corde 
omnis eruditi poui (apientiam.. Cap. 32. Aaron cüm 
accepiffet inaures aureas vxorum, ὃς filiarum po- 
puli I(rael, formaauit opere fuforio, & fecit ex iis 
vitulum conflatilem. Vide quot fzculisante Tro- 
iana fzecula. ars fuíoria «ris , & auri fuerit , qua 
pars eft ftatuariz. Immó ὃς apud ZEgyptios fuit. 
Effigies hominum non folebant exprimi nifi ali- 
qua illuftri. caufa , ob perpetuitatem merentium; 
primo íacrorum certaminum victoria , maxi» 
méque Olympiz, vbi omnium, qui viciffent, fta- 
tuas dicari mos erat. Eorum veró ; qui ter ibi fu- 
perauiffent;ex membris ipforum fimilitudine ex- 
preffas , quas iconicas vocanr.. Athenienfes haud 
Ício an primi omnium Harmodio , & Ariftogi- 
toni tyrannicidis publice pofuerint ftatuas.. Hoc 
actum eft codem anno,quo-& Reges Roma pulfi. 
Certé Romz iam olim viris deRepublica bene 
meritis ftatuz fenatufcon(ulto decrete. Praeter 
cereas in atrio imagines alig foris erant, circa li- 
mina animorum ingentium affixis hoftium fpo- 
liis; quas nec emptori refringere liceret , ait Pli- 
nius lib. 5 5. cap. 1. Seneca epiff. 65. ftatuam com- 


* 


16.4 memo 


Va 


Scipioni Africano in cella Iouis optimi Maxim. 


72 De Picluraseg Statuaria,, 


memorat d»pugéesy , δ)ηα δέμϑυον. Vlpianus ad De-. 


j 


εἰκόγαι, dthenis snorts. erat, vt benemeriti de Republica 


4 * * , 3.5 r 
mofthenem in Leptinem : ἔϑος ἣν drop ἀϑίωαιοις τὲς 
ἀἀεργέτεις ἡ πόλεως λαμίῥάγειν διαφόρως moule d χαλχῆν᾽ 


acciperent varios bonorés, aut aream. flatuam. Τα εἶπας 


2. zfpologet. 6. σίμωγι ϑεῷ didyiàg μεταξὺ SA dv» yc | 
eupür 7 mCtexg-. Simoni Deo flatua pofita inter duos — 


pontes Tiberis. Symmachus epift. 2.5. lib. 10. Senatus 
impatiens difpendij fui folatium petit de honore 
virtutis , veftrümque nume n. precatur ; vt virum 
noftra etate mirabilem ftatuarum diuturnitas tra- 
dat oculis pofíterorum,quia ornamentis bonoru m 
incitatur zmulatio; & virtus zemula alitur exem-. 
plo honoris alieni. Hinc fa&turn. eft, vt. ru(ticis 
adhuc feculis optimi quique ciuium manu, & 
arte formati in longam memoriam mitterentur. 
Apuleius lib.s. Milf. At illa imaginem defunái, 
quam ad habitum Dei Liberi formaucrat,diuinis 


percolens honoribus, ipfo fe folatio cruciabat, | 


Statius is Epicedio Lucani : 

"At. folatia vana. [ubmimstrat 

. Fultus qui fimili notatus auro 

Stratis pramitet , incubátque [ymno. 
Eunapius ia Proere[io, cui αὐδριάντοι χα τοσκ οἰ ασο dot 
χαλχκᾶν ἰσομέσρητον , fNatuam. facientes aveam «qualem. 
Artemidorus lib.1. cap. $ 2. aeter εἰκόγες ΔΨ ἐλώ- 
ϑέρων αὐατίϑεν) , erce imagines ingenuorum. ponuntur. 


ftatua pofita eft , in curia fuperiori Catoni. Vide 
Valer. Maximum lib. 8. cap.15. βονίάο 3. Apuleius, 
libello miffo per quem poftulabat locum cele- 
brem ftatuz mez, qui in illa fan&iffima curia ade- 
rant;tá libenter decreuerunt omnes locum ftatuz, 

Vet. 


des 
DE 


ἂν ἃ 


τ 
d 


db 2 ei 
Eo Cap XIX. 

Veri i τ Vite: i ex EC ik: 
| dine, ftatua fouens memoriam pietatis honorauir, 
| datí(que fportulis dedicauit. 1.14. ff. de condition. cj 
 demonftrat, l. 2.. ff. de locópubl. Locus ftatuz impe- 
| trarur à municipibus. Soliti eranc olim ftatuas 
amicorum fuorum alicui Deo confecrare , vt reli- 
| gionem haberent. Dior Laértius i7 Ansior. 
|xeh τίω 4 μῆφος εἰκόγα τῇ δημητεὶ «ὐαϑεῖνα!» εἰς γεμέαν. 
| Matris [ua imaginem Cereri dicare ad Nemeam. ldem 
(in Theophrafto qui mandauit imaginer. Atifto- 
| telis γεθύσαε εἰς τὸ ἱερὸν, pomi in templo. Nide Proco- 
| pium Aib. 1. Gottb. de ftatua Theodorici Neapoli ex 
| teftulis & eniblematis ; lapillífque. Liuius /j.2 5. 
. Sub Hannibale Magius ad ftatuam Prolemzi Re- 
gis confagit , ὃς abíolutus εἴ. Diomedis ftatus à 
, Dauno in mare proiecte ad: Wes Mau πη μὴ 


— C £,:5 
ξήλαις eim ὃν μάσει᾽ pie " ^e. E UE . μὴ 
ΓΗ, 


ἃς ἔπε αὐδρῶν I Bras xai) ἡ nd δ open 
uero χλίσεις ὀλίγον i9 5 ἀηηερως 0008 i» 
auc. πειλιμποροῦτον o) βάν! C675 
aj due ἀπέζοις 1, DI dri pAvoa bison 
— immotis premet folum ; quas nemo glo- 
itur per vim rane doute loco. Certé 3 
enim ille fine alis redibunt in fuaim bafim | ittora 
veftigiis pede carentibuscaleantes; ^ ^ M" 
goveesu Ga μων 4 ἐν vai wm ^ 
sules , ἐρείσει KA, oap udo ims t ny POP 
78 Toryomi deze doy dato lbs dietro * 
d ἑρμαπί τίω γηὸς c« CR ADV: mv dá 
Statua fada ex iis lapidibus quos pro (abutrá 
Diomedes in naues ἃ muris Troianis impofuerat. 
Polybius pag.19 1. Mortui Épiphanis ponunt ima- 
Ee 4 ginem 


74 DePitfuraed Statuaria, 


ginem in loco domus maximé illuftri, ξύλινα ναΐδια — 


atean9eymee, fana lignea circumponentes. Imago autem 


eft vultus ei fimilis figmento , & fubícriprione, | 


ἡ 5 εἰκὼν G3 πυδόσωπον χα Tiu πλάσιν, ἢ ΧΙ, πίω ὑσο- 
»καφήν. Columna roftrata Duillio po(ita eft bello 


primo Punico in cuius bafi res eius geftz. Vifi- | 


tur hodiéque in Capitolio. S. Bafilius pag. 408. 


cWAn Ἰδιῶν qued μάτων au jCoAoy σάσεως, αἰαϑέσεως, ἔπ - ὁ 


γράμμα Θ-. Colmmna trium verum argumento efl , fLa- 
1:5, confecrationzs, infcriptionzs, Yam omnium muni- 
cipiorum foris ftatue ornamentum effe ccepere, 
prorogarique memoria hominum, ὃς honores le- 
gendi auo bafibus infcribi , ne in fepulcris tan- 
tüm legerentur. Mox forum , & in domibus pri- 
uatis factum, atque in atriis, Togatz effigies an- 
tiquitus ita dicabantur. Placuere & nudz tenen- 
tes haftam quas Achilleas vocant. Grzca res eft 
nihil velare , Romana ac militaris thoracas adde- 
re. Erant & lupercorum habitu fa&z , fed noui- 
tiz , aliz penulatz. Lucius Adtius pocta in Ca- 
moenarum zde maxima forma ftatuam fbi po- 
fuit, càm breuis admodum fuiffet. Pollio ἐς 77:6 
ryranmo , ftatuam acrolitham. auratam in templo 
"Venetis fuiffe ait. Ita lego cum Salmaíto non 24- 
golicam. Acrolitha eftlapidea.ita Laberius colum- 
nas Monolithas dixit. Vetus Epigramma, 
μὴ ᾿κδύσης ἄγϑρωπε To χλανίον, ἀλλὰ ϑεώρᾳ 
ὕτως ἀκρολίθε x'aue ὕφπον ξοᾶνε. 
AVe me exuas tunicula, 0 bomo, fed me (petia vt fimnla- 
erum lapideum. In vet. infcript. leges ftatuas auro 
iluftres auro fuperfufas. Statuam fub auro con- 
ftitui;locaríque iufferunt. Statuz interdum dicun- 
tur cippi fepulcrales, columnz, eyae. Gloffz, fta- 
uua, 


bellius i» Clasdio : lli totius oibis iudicio in rO- 
ftris pofita eft columna , palmata ftatua fuperfixa 


librarum argenti mille quingentarum. Interdum 
magicis deuotionibus, & facris in fcrobem faáis, 
ftatuz quadam confecrabantur ν & in eo loco de- 
 fodicbátur quem barbaros nolent tranfire.Olym- 
piodorus ἐν ταῖς ἡμέραις κωγςαντίν τῷ βασιλέως ἂν τῇ 
ϑράκη anser ἄρχον. μέωυσις γέγονεν ὡς ϑεσαωρὸς 
dUpe3eln, Ji diebus Confianti] Imper. Valerio Prafide, 
aut vetlore vumor fuit tbe(aurum vepertum-effe. Vale- 
'rius cum eà veniffet difcit ab indigenis, ὃς accolis 


ἂν αὐτῷ ἀφιερῷῶς. Ex antiqua con[ecratione fLatuas ibi 
defoffas. Deinde refert ea de re ad Imperat. à quo 
literas accepit ; quibus iubebatur ea quz indicata 
| erant accipere. &yepvx35y/ G- τοίνων 7 τὸπε dietexoy?) 
πρεῖς ἀνδριάντες. Cum locus apertus. effet veperta funt 
res flatus. Photius fcribit eas ftatuas fuiffe argen- 
teas. Palladium ftatuam ligneam breuem fuiffe 
volunt χετελεσμλυίω. , confecratam δά cuftodiam 
Troiz.Memnonis ftatuam confecratam fuiffe vulc 
Iuuenalis fcholiaftes. Addo in faftigiis domorum 
Auguftarum ftatuas collocari folitas vt in templo- 
rum faftigiis. Vopifcus in Floriano , imago Apol- 
linis que ab his colebatur , ex fummo faítigio in 

le&ulo 


[ 


locum facrum effe, & ἐξ ἀρχαίας τελετὴς ἀνδριάντας. 


76 De Pictiura;g SMatuaria, Ὁ 
le&ulo pofita , fine cuiufpiam manu deprehenfa, 
eft. Spartianus is Pefcemnno nigro , Yn qua. eius in 
ttichoro fimulacrum conftituit. Trichoram vocat | 
fattigium domus triangulare. Quod autem dixi- | 


mus e lapillis & 3 uei on fimulacrafacta effe often-. |! 


dit Pocta /ib.4; Grac. vbi Satyrus de fe dicit, - 
—— JUS cA, Aie ἄλλοϑεν east 
-evugepzoe δἠνόμάἬω ἐξαπίνης ew Top (ga. 
Vide quomodo ex varijs lapilzs [latim Satyrus coagmen- 
tatis fum. Apud Procopium i» Gotthico leges Theo- 
dorici Regis figilli quod ex gemmis fictum erat 
in exceffu eius caput diffluxifle ; ventrem , pectus 


& brachia in obitu Amala(unthz filie eius , fe- 
mora & pedes dilapíos obeunte Athanarico. Au- | 


guftus i» Larario figillum habuit. Marcelli ex la- 


pillis pretiofis quod fepe exófculabatur. Apud | 


Plinium Jib. 14. veteres vfi ligno vitis ad fimula- 
cra ; quia diutiffimé perennat. Vires iure apud 


prifcos magnitudine quoque inter arbores nume- 
rantur. Iouis fimulacram in vrbe Populonia ex 


vna confpicimus , tot euis incorruptum , irem 
Mafliliz pateram. Nec eft vlli ligno eternior tia- 
tura, Equeftres ftatue Romz frequentes, & Cue 
rules iis qui triumphauiffent. Iuuenalis, -.- 
o Stat currus abeneus , albi oe 
— Quadrijuges in vektibulis, atque ipfe feroci 
— Bellatore (edens curuatum bastile minatur 
Egninis , cj flatua meditatur prüelia In(ca. 
Item, D. 
Et flantes ia curribus eAEmilianos. 
Augufto feiuges,& clephanti pofiti. Bigz his,qui 
pracura functi per circum curfu vc&i effent. Co- 
lumnz pofita C. Menio, C. Duillio , & Pub. Mi- 


τ nutio 


I 


᾿ 


vá 


TICs am 


ll: a,cüm pr : riüs à Senatu is honor effet. Statue 
Lie qi P At Pc in roftris. Tripe-- 
nez ftatua i | foro ante edem Caftorum.Quin- 
ti Marcij Tre equeftris togata. Pedeftres Ro- 
mz fuere in auGoritatelongo tempore. Cloliz 


matri ftatua fedens pofita , foleis fine amento in- 
fignis, Coloffcz imagines apud Lampridium in 
Alexandro Seuero. Hercules ab Euandro facratus 
in foro boario, qui. per triumphos veftitur habitu 
triumphali. Vfque ad deui&am Afiam lignea, aut 
fi&tilia Deorum fimulacta in delubris dicara.In M, 
Scauri zdilirate tria millia (ignorum in (cena fue- 


cerat Chares Lyndius, feptuaginta cubitorum al- 
titudinis fuit.Roma atate Plinij. centum coloffi. 
fuere;pretérque hos quinque Deorum;quos fecit: 
Bryaxis. Zenodotus Neroni fecit coloffum cen- 
tum:& decem pedum longitudine. Conqueritur : 
Plinius fuo tempore interi(fe eris fundendi (cien-- 
tiam. Veteres fignis Corinthiis adeó capiebantur, 

vt ea fecumferrent, Sphingem Hortenfius, Nero 

Amazonem, Apuleius figillum Mercurij in Apo-: 


δὲ auro fuit. Phidias primus. artem toreuticem 
aperuit, Polycletus erudiit;Myron auxit, fyimme- 
triam diligentior Lyfippus perfecit." Polycletus 
fecit Diadumenum molliter iuuenem , & Dory-: 
phorum viriliter puerum.Polygnotus argenti cz- 
lator, & pictor fuit. Vide Athenzumi lib. 1 3. de iis, 
qui (imulacra adamarunt vfque δά cuwectao TY, 
Tertullianua 4e ioiolatr.. An plaftes cffingat, an 


calator 


, 


UK M 


nciaria fpe à populo. 


ftatua equeítris togata. Cornelie Gracchorum 


retemporario theatro. Coloffus Rhodi, quem ἔθ: 


logia prima. Phidiz lupiter Olympius ex ebore, 


Sade. - » , 


czlator exfculpat, anPhrygio detexat; an g 
an sie ela RT re,an ai an 
formetur idolum. Palladium ex : | 
fuiffe fcribit Clemens Alexandri 
. nosde imaginibus Imperatorum fcrip: 
de Imperatoris. 05000007 


i " " 


- "De cultu €9. ornatu fémulacrorum. 
CAPVT XX 
WS a 


Ens quoties fimulacra Deür dicarent,cer- 
4tos ritus obíeruabant , de quibus Suidas is 
Verbis , χύτραις ἐδρυτέον , ὁπότε μέλλοιεν βωμὸς ἐγκαϑι- — 
δρύειν, καὶ ἀγάλματα Sen, toywe ὅαπεια ἀπήρχοντο σότων — 
τοῖς ἀφιδρυμένοις “χιριςήξιᾳ ἀπονέμοντες “ὁ αῤφότης διαῖ- ὦ 
me. ci) ὅτε X, “πφολυτελεξέρῳ ἱερείΐῳ ἀφιδρύοντο. Quio- 
ties vellent avas ponere , aut fimulacra Dei elixantes ἰ8-- 
gumina primitias dabant con(ecratis gratias agentes. 
quód priorem vitium legumina dediffent.. Interdum 
fumptuofiori vittima im con[ecrando vtebantur. Simu- — 
lacra autem non modó coronis,vnguento, & flo- 
ribus ornabant, de quibus fuprà egimus, fed vnio- | 
nibus, fafciolis, (facrificiis. Vniones & inauresfo- 
lere appendi fimulacris oftendit Macrobius ib. 5. 
Saturn. cap. 17. de Cleopatrz vnione agens. Ipfe 
autem vnio cuius magnitudinis fuerit, inde colli- 
gi poterit, quód qui fuperfuit poftea vi&a regina, | 
& capta JEgypto , Romam delatus , diffe&üíque 
eft, & fa&z ex vna margarita duz , impofitzque 
fimulacro Veneris, vt monfttuofz magnitudinis | 
in templo quod Pantheum dicitur. Càm quidam | 

legatus | 


Gap. X X. 79 


A indi Seuerum 
ponderis , & inu(itatz 

s eos dicauir, ait Lam- 
agiftratum ineuntes nihil 
i't Deorum fimulacra orna- 
rent coloribus renouatis »4 ia citó euanefcit mi- 
nium, quo veteres fiches pingebant. ἔξανϑεῖ τὸ 
μιλϑιγὸν ᾧ τὰ παλαιὰ PU ἀγιλβάτων. Ἐχξωζον, ait Plu- 
tarchus ἐπ Romaicis. Simulacra autem pateris & 
veftibus aureis, argenteí(que ornari folita docet 
Ariftoteles hb. 2. Politic. ὅ ὅσα ἢ ὦ ἀγαλμάτων φιάλίω 
εἶχε φεγτετακότα » εἰπὼν , 0n δέομαι » ἐξαίρειν ομέλαί ἐγ» 
τάτε ἱμάτια χευσᾷ ἢ τὰς ξεφάνες πδοιήρᾳ ΠΝ ἀγχαλμά- 
χων. Dionyfius Tyrannus fimulacris quz porrige- 
rent phialas , dicebar : Accipio , & iubebat aufer- 
re, & veftes aureas, & coronas tollebat. Phiala in 
manu fimulacri diuinitatis argumento fuit. Bar- 
bam auream cüin velleret AEfculapio dixit, patre 
imberbi filium barbam promittere fecendüja non 
effe. Càm Ioui veftem argenteam eriperet, dixit, 
frigidam hyeme,calidiorem zítate oneri effe.Pto- 
lemzus cim artifices éoé) iffet vt fimulacrum 
Dianz facerent, poft opus fcr 
fodit , vt fimulacrum | e celo Ἰαρίαπι putaretur, 
euaigeyar τὸς τεχνίτας pr * $ àpriud Q- ἀνδειάντα 
σποιῆστα T τὸ ἔργον βόϑρον μέγαν ὀρύξας κατέχωσε. τῷ το 
Lo πὸ διοπετὲς βρέτας. Non omnes gentes ftatuis 
νίᾳ. Arheniénfes lucum pofüere in media vrbe 
clementiz fiue fimulacro. Statius Bib. 12. Thbebaid. 

INulla autern effigies , mulli commiffa vnetallo Ὁ 
Forma Dee, mentes babitave, ac peltora gaudet. 


. Varro apud Auguftinum Js. 4. Cipit. cep. 34. Ro- 


mani centum feptuaginta primis annis ritu Per- 
fice 


L templis , deis Deae Bécaie 
ruerunr. Montes pro ftacuis de dedicaffe Diis: often. 
dimus. Strabo Lib. 7. eoa) τοῖς emus ὃ ἱεραὺς dye- 

μάζετο Sis, Xj τὸ eg Vawup i p ὃν 5 i Qéi0u22- 
ρώνσιν i TUS. "Apud Getas. Sacerdás. diélus Deus , e 
emons facer exiftimatur,ct itawocant.Scd & Dacorum 
mons facer. Statius Iib. 1. Syluar. 

—— 18 tardum in federa montem 

Longo Marte domat. 
Agget lapidum , aut tumulus terra aggeíte pro 
fimulacro fuit. Valerius Flaccus lib. 5. "rgonaut. 

-—— an AMartia templa 

Intemeranda minus ,tacitus sibi lucus, e agger 

Quod vudzs e [ola colimur figentibua vmbra. 
ládis cffigies breuis. Claudianus ; 1n 4. id Ho- 
"ori, : 


—— fic numina Meraphse LE 

nc vulgus proferre (olet., penetralibus. exit... »d 

.. Effigies, breuzs illa quidem. , fed plurimus infà 

Liniger. hs 
Feftus delubrum A ait fuftem delibratum, hoc 
et , decorticatum , quem venerabantur. pro Deo; 
Gloff. Delubrum καϑίδευμα, ξόανον, ἀνάϑημα. Romae 
fratres aheni , id eft, Caftorum ftatuz znez ; vel, 
vt alij volunt, Danaidum, & Egypti liorum. 
Perfius : 

— — nam fratres snter abenos 

Somitia , pituita qui purgatilfr Imma mittunt. 

Iani ftatua biceps , JYaesswrG-, brfrons.. Septimius 
apud Terentianum Iib.de metris. 

Jane pater, lane tuens, Diue biceps, biformzs. 
Ianus Geminus à Numa Rege dicatus , digitis i ita 
figuratis ,'vt trecentorum quinquaginta quinque 

dierum 


de 


Cybele cultus. Claudianus lb.de. vaptu Proferpina: 
Hic fedes augusta Dee , templíque. colendi 
Religiofa ilex , quam den[is pimus. obumbrat |. 
Frondibus. ere We 

lupiter Ammon erat corniger.Silius Italicus lib. 9. 
"t patrius flexis per. tempora cornibus 24rnmon. 

| Erat arietis fpecie. Mercurius varia forma fuit, 
 Scholiaftes Períij ad faryr. 5. Mercurius lucri Deus — 
cum facello pingitur. Canino capite fingitur apud 

I(idor.lib.8.orig.cap.vit.Dantur ei ralaria;caduceus, 

 ferpenübus ad ofculum cocuntibus , cum petafo. 

Virgilius : vcr Τὰ 

πα 26 primum pedibus salaria πος Ὁ 

|o «urea. tum virgam capit. 

| Galero tegitur , quód omne negotium fit femper 
abíconíum , ait Fulgentius Ab. 1. 44ytbolog. Met- 
curios alij quadratos pene fecere furre&to. Plu- 
tarchus jm. precept. polit. 2l ἐραδ φὰς ὡρεσβυτέρες 
ἄχειρας, x, evmod'az ἐντεταμένοις μορίοις » fine manibus; 

fine, pedibus. Macrobius lib. 1. Saturnal. cap. 19. 

Simulacra Mercurij ftatu quadrato, folo capite 

| infignita, virilibus ere&is. Iuuenalis (atr. 8. 
ius truncóque. fimillimus Erme..—— 
Erant & arbores,lapidé(que terminales pro fimu- 
lacris , leg. 1. 6$ 3. ff. de termino moto, Ouidius bb. 
2. Faster. |. dd Τὰ n 
Termine, fiuc lapis, fiue es defertus im agris 
Stipes , ab antiquas ἐπ quoque numen babes, — 
Ante fimulacra ἀγα pofitz. Prudentius im $ym- 
| machum:Omnibus ante pedes pofita eft (ua cuique 
| vetufta arula. Manus fimulacrorum vulgó attin- 
Ff gebant; 


T 


gebant;cüm falurarent. L ucretius Jib.t. D 
do —— tum portas propter abemas — *L AME 
Signa manus dextras offendunt. attenuari € ᾿ 
Sape alutantum tatlu , pratérque meantum. ——— 
Fafciolis cingebant. Prudentius: | . "v 
—— δ᾽ lapts illic MON | 
Si fletit antiquus, quem cingere fueuevat. evrov : 
. "Fa(aolis , vel galline pulmone rogare: 
" Frangiur, ef nullis violatur terminus. extzs. i 
Ad íimulacra enim victimas: cedebant , vrnas. 
oículabantur, in quibus cineres, Prudentius: | 
Deafciato (upplicare- fhipiti , 1 
Verris cruore firipta faxa [pavgere, 
Vvnas veorum merticinas lambere. 
Ponebantur & Deorum imagines cum phecafiis. | 
Iuuenalis:Phecafiatorum vetera ornamenta Deo- 
rum. Paufanias pag. 2 41.16 &arri96 ui, lanas fimus 
acris émponunt. Manus fimalacrorum fupinz por-, | 
tigebantur. Ideó Ariftophanes i» Concionantibus 
ait,(umulacra exrendere' manus , non vt donent, 
fed vt accipiant. ἕφηκε twrsfyorra, vh. χεῖραν erra 
ὄχ Oron dec ἀλλ᾽ ὅπως m xe). Stant exten[is | 
manibus | (apinzs, Scholiaftes : τὰ &js^«wra 30v | 
Vernar τὰς χεῖρὰς ἔχεσι. Lectuli prope fimulacrum Y. 
AEículapij affiti Paufanias pag. 3 o. χλίνν ἐν Ju | 


Gabaa 7 ἀγίχ ας. «xmas Dmmó in puluinari. 


fimulacra collocabantur. Apud. Liuium : Suppli- 
catio ad omnia puluinaria, Arnobius ἐδ. 1. Qui- 
rinum effe Martium dicitis , & Sacerdotibus , & 
puluinaribus honoratis. Catullus : 
,Puluinarvero Diu geniale locatur 
eZEdibus in medi. ὃ. E 
/Egyptij, Perfz, Romani diu fimulacra repudia- 


Eunt, | 


cobi Ca. X X. 
HJ b. 


runt. Lucianus de Dea ) εἴα:τὸ παλαιὸν πὰρ ΝΣ 
Ἰἀξύανοι , γηοὶ ἔσει » olim apud. eAEgyptios templa erant, 

imulacris. Zonatas tem. 2ipag. .10; αὐϑρωποειδ Àj 
᾿ζούμοροον εἰκόνα, T. d ἀγ σῶν ᾿ῥωμαίοις ἀπείρηκαν. ὅϑὲν 
adt Ld ἀωτοῖς P μαπβὸν, vro πλασὸν εἶδ. Ses ὧν 
" ἑοδδμήκοντω AL yay αὐτοῖς aytyeseo udo ἀϑὲν 


ἔμμορφον ἐποίουν ἀφίδρυμα, P'etuerunt. Romanis bu- 


que apud eos neque. pitlum ,neque. fictum: es aliquod 
Dei fuit. per centum (eptuaginta anos , ej ciim templa 
| baberent , ulla. fuit. formata. effigies. Vaxto apud 
| S. Auguftinum /ib. 4. cap. 5 t. de init. (cribit , Ro- 
, manos annis pluíquam centum feptuaginta: fine 
| fimulacro Deos cóluiffe. Monui fuprà, moris 
|! fuilfe,vt qui ftatuam alicui ponerent , eam certis 
. Diis confecrarent. Ita Mithridates ftatuam, quam 
| erigebat Platoni,Mufis dedicauit;apud Laértium. 
| Gorgias Leontinus ftatuam fibi pofiturus , eam 
. Apollini Delphico confecrauit,apud Athenzum. 
. Theocritus : eievo ἀμφύτεροι χανακείμζθα τῇ aopes- 


dYrw. 2duvei utrique, C Veneri dedicabimur, vx ftatua 


confecrata manerent intacte. Cicero :» Perrem: 
Apud omnes Graecos hic mos eft, vt honorem 

. hominibus habitum in monumentis huiufniodi 
nonnulla. religione. Deorum. confecrati arbi- 
trentur, Viris fortibus ftatuas pofitas fupià often- 
dimus. Imago in cella Iouis Opt. Max. Africano 
pofita, apud Valerium lif, 8. cap. 14. Cicero Pbi- 
lippica 13. Statua Lepido in roftris cum infcri- 
ptione pofita, & quidem. loco; vt Plinius ait; ocu- 
latiffimo. Philippica-6. Statuam | inauratam Luc. 
Antonio,in qua infcriptum : Quinque & triginta 

| tribus patrono populi Romani, ij. 1. Digeff. tir. 2. 
2 Sulpi 


mana,aut animalis forma imaginem. Dei. formare. It4- 


94  De'Pichura,eg Statuaria, Ὁ 


Sulpitio, cüm in legatione mortuus effet, ftatuam 
populus Romanus pro roftris pofuit. Cicero pro 


Detotaro : Ad ftatuam nullus eft locus roftris cla- τ 


rior. De aurigarum , & quadrigatiorum ftatuis | 
vide lib, s. Z4ntbolog. De fignis afperis, & extan- 


tibus ib. ς. Metamorpbof. Ouidius : 
—— Altis extantia figna crateris. 
' Suetonius cap. 44. Neto exegit nummum afpe- 
rum,argentum puftulatum;aurum obrifum,id eft, 
Lydio lapide probatum,argentum recens ab igne 
purgatiffimum. Virgilius 5. εὐ“ ΞΕ ποῖά. 
(0o atque affera fignis 
Pocula, pum 
Perfius faty». 3. | 
o0 —— quid affer 
File nummus babet. 
Martialis /ib. 7. epigramm. 83. - 
— nulla vent a me 
frgenti tibi libra pubiulati. 
Lib.8. epigr. $0. Ὁ 
Et nimium felix puftula vincit: ebur. 
De metallis hoc addo, Hifpanos,;Beffos,ZEthiopas 
olim auto diuites habitos. Vitruuius /ib.4. In qui- 
bus auri;argentíque venas Befforum induftria rc- 
perit. Caffiodorus lib. 5. Iolchos es, Midas plum- 
bum inuenere. ZEacus aurum , vel, vt alij volunt, 
Indus Rex Scythiz.Cafar Iib. 5. bells Galici:Multie 
locis in Gallia zraria fe&urz funt. Strabo Bib. 5. 
τὰ μεταλλείας ἔχοντα χωρία! VP τραχέα» X) CO DAAUEEA, 
loca metallis. opulenta (urt. affeva , (δ᾽ horrida, vt Ac- 
tica. Silius Iib. x. 
ASÍur auaruad ἡ 
"ifceribus lacera telluris mergitur imis, 


Et | 


Et redit infdlix effiffa concolor Auro. 0 
Seneca epiff. 25. Leuium merallorum fructus in 
fummo eít. Illa opulentiffima , quorum in alto 
latet vena affidué pleniüs refponfura fodienti. 
Lucretius Jib. $j. Aurum cognitum , quod incenía 
{γιὰ fluxerit. Y Nl M CR: eg 
Flammens ardor obi terram. percoxerat igni , &c. 
AManabat. venis feruentibus in. loca {6774 
Concana , conueniens argenti rium ,e$* auri. 
Lib. 6. Eu | 
|— Quidve mali fit, vt exhalent. aurata metalla. — 
Claudianus : ü 55 
—— effoffis nec pallidus Aslur oberrat 
Montibus. : | | 


"De Statim, 3 
| CÁPVT XXL 


T 15; qui de Republica benemeriti effent ; ftatuz 
 Apofitz, & tabule erez , vnde & origo nobi- 
litatis.Cicero 4.in P'errem:/Enea tabula. fixa Ther- 
mis ,( quod oppidum Siciliz fuit) in curia , yt. 
merita eius in Rempublicam proderentur. Hac 
inre peccatum eft à Rhodiis , qui ftatuas prifcis 
dicatas , priori nomine erafo;aliis dicabant. Dio 
Chryfoftomus iz Rbediaco: Rhodi càm viro de 
Republica benemerito decreta effet ftatua , ei 
Prator vnam, quam voluiffet , ex antiquis ftatuis 
oftendit. ςρατηγὸς ὃς αὖ αυτι φανῇ T afaxcuApov Te mur 
αὐδειάγτων ὠποδείχρυσι , &c. ἔγϑα d [5 «προτέρης ὅσης 
δπηχραφὴς ἀνομρεϑείσης, ἑτέρᾳ ἢ ὀγό μα. ἐγχαραχθέν] Ὁ». 
Ibi prima infcriptione fublata, alio nomine in- 
Ff 5 cifo, 


86 DePicfura,8 Statuavia, Ὁ 
cifo , quod videtur abfurdum : ornatus enim , &- h 
infcriptio,& ftare reum videtur aliquid magnum 
animis generofis. ἡ 99 ξολὴ » ἃ m ὄπηρραμμαι » T 1 
χαλκῆν ἐσᾶγαι μέγοι δοκεῖ mole “λυναίοις , &c. Demüm | 
fubijcit : eesdo f à; τυράννων πὰς τιμὰς ἀναιρεϊδ» X e. 
δηνγραφῆς τινί «εότερον ὦσι τετυχηκότές. 7) εἰκὼν G2- i 
ΨΥ 
f 


γρραπ, ij & μόνον o ὄνομα» ἀλλὰ ἢ δ χαράκτῆρα σώζᾳ 
7 χαξόν7 Ὁ. ὥςε ᾿ῴϑυς 12) πεῦσελϑοντα εἰδέναι τινός ὄξι. 
Proditorum , & tyrannorum honores, tolluntur, | 
licét prius infcriptionem aliquam fortiti fint. Sta- 
tua autem infcribitur,& nomen, chara&erémque 
eius, cui pofita: eft, accipit, vt ftatim qui accedit W 
agnofcat. Rhodi ftatuz fuere ad feptuaginta tria ο 
millia. L. Mummius Corintho capta Romam | 
fignis arís Corinthij repleuit. Hortenfius orator — 
Verri Sphingen operis Corinthiaci abftulit. Cir- 
cumtulit Nero Princeps Amazonem. Alexandri 
Magni tabernaculum ftatua fuftinebanr. Cicero | 
ip Paradox. Auctionis tabula te ftupidum detinet, 
aut fignum aliquod Polycleti. Telchines Rhodij | 
primi ftatuas honori Deorum confecrarunt. Sunt | 
qui Hetrufcis hoc tribuant. Plotinus fictiles fta-.— 
tuas loquutas effe prodit lib. 1. de dubiis anime. 
Fuere ftatuz magicis artibus deuotz, que imbres 
cierent , ait Plotinus. Primus apud Grecos Cad- | 
mus ftatuas in templis confecrauit. Ariftoteles | 
primas ait Athenis pofitas in foro Ariftoni ὃς 
Harmodio , quas à Xerxe afportatas Alexander 
Athenienfibus reftituit , narrante Arriano. Am- | 
mianus Romz (tatuasauro imbracteari conque- 
ritur,quod Acilio Glabrioni primum delatum eft, 
Antiocho fuperato. Semiramis apud Bagiftanum | 
Medizmontem in petra ftadiorum — 1 
uam 


Ain ^ 1 
SUR 1 "ww. 
1) | A i 
etr cuam 
b im ^ (llle 
, ^ ΤΥ 
m. y VAY 
D 3 


colerent. Apud Diodorum Siculum lib.2.Statuarij 


AEgyptij tantüm prec elnre arte, & ingenio, 
vt variis lapidibus vnum fimulacri corpus confi- 
cerent, conuentu patrium adeó congruo, & apto; 
vt vno loco ab codem artifice opus perfe&cium 
effe videretur,licét ipfi diuerfis locis pofiti. effent; 
cuiufimodi fuit fimulacrum Pythij Apollinis apud 
Samios, à ftatua dictus Statunculus, Hieronymus 
Staticulum. neutro gencre dixit , de vxore Loth. 
| agens,quam vocat Staticulum falis. Ars autem fta-: 
| tuaria quinque generibus continetur. Tomice;ac 
| defectrix ligna, & cbur elaborar. Plaftice argillam. 


| Paradigmauce gypíum,quoniam à typis non abf- 


o 


| cedit;ait Coelius R hodiginus. Colapaüce;feu fcal- 
| ptura lapides fcalpit;artifices λεϑυξόκς vocant. Gly- 
| phice, vel fculptura meralla fculpir ; que, fi adhi- 


betur cera , dicitur agogice , à deducerido; fi me- 


tallum funditur, chemice vocatur. Anaglyphicen 


| dicunt,quum imagines exículptze promincnr;dia- 
| glyphice s: quum imprimuntur tantüm. Enco- 


laptice laminas czlar. Toreutice vaía, fibulas;can- 
delabra. Proplaftice, fi futuri operis formas ex 
creta ρίας, vel argilla fingunt. 51 cera fculpun-. 
tur,dicitur protypus; (i ex ligno, rhodulus. S.Au- 
guftinus /ib.8.de Ciuit. Dei fcribit ftatuas quaídam 
cx certis rebus coagmentatas à demone ftatim 
aniari ; mcliiüs dicerentur infpirari. Nihil enim 
eft vnde efficaciüs probetur Angelos, ὃς da mo- 
nes effe , quàm ex eo, quód ftatuz brutz, & cxa- 
nimes loquuntur. Statuarum auteni tria genera 
funt : Iconicz , parcs ftatu €i , cui ponuntur. Au- 
guftz maiores ; Coloffcz maxima. In veteribus 
PIA infcri 


88 De Picfura,eg Statuaria, 
infcriptionibus columna roftrata Duillio pofita 
eft bello primo Punico, in cuius bafi res eius 


geftz incifz funt,vifitur in Capitolio Romz. Sic. 
autem habet Segeftanos , focios , & cognatos po- ὦ 
puli Romani,obfidione exemit. Cicero 9. Philip- — 


pica: Hunc honorem ftatue nemini tribuendum 
cenfuit,nifi qui ferro effetin legatione interem- 
ptus. Pro Sextio: Viris fortibus pro roftris po- 
nuntur imagines. Pro Deiotare : Ad ftatuam nullus 
eft lócus roftris clarior. Statuz tyrannicidis funt 
pofita. Plinius //b.5 4. cap.4. Harmodio,& Arifto- 
gitoni, quo anno Romz Reges eic&ti funt,ftatuz 
polite, Philofophis item ftatuz decretz. Tertul- 
lianus 24pologet. Philofophi ftatuis , & falariis re- 
munerantur, Illis ftatuas diffunditis, imagines in- 
(cribitis;titulos inciditisin eternitatem,quantum 


de monimentis poteílis. EÓ pertinet illud Iuue- 


nalis fatyr. τ... ! 

Et iubet. avchetypos pluteum [érnare. Cleantbas. 
Item Principi ftatuz decreta. Plinius Jib. 10. epiff. 
Inconfulto Principe nefas fuit imaginem eius eri- 
gere, /. f quando. C. de operibus publicis. Demofthe- 
nes oratione aei συωτάξεως , conqueritur fua atate 
omnibus decerni ftatuas aieas » que Miltiadi , δὲ 
Themiftocli negata fint. & χαλκᾶς Ieuour pmyn&dloi 
à, 9wusoxosa , victis Perfis. Decreto populi opus 
fuit Rhodi, & Athenis. Dio in Rhodiaco : τὰ ψη- 


φίσματε yeya7tl) durs ϑέντα τὰ 44. nf, à, duit. 


(Xo 9 ἄταντα χρόνον. Ibidem arguit Rhodios,quód 
ad Romanos Principes , etiam fub Nerone , mit- 
terent plebifcitum, vt ftatuam , quo loco vellent, 
apud fe ponerent. Jigzzua. ἃ εἰκόνι)» ἵνα ἐὰν βέ- 
λων «ἤσωσι up iauTM. Fol. 139. Quxdam gone 

uere 


, 


fuere in fugge(tu. Dio pag.1 26.Pompeij,& Sylla 
εἰκόνας n Y βήματι ἑσώσας ἀγεῖλον. Horatio Cocliti 
ftatua in Volcanali pofita ; quia pontem defen- 
derat. Olympiz varia ftatuz fuere. Plato i» Ph«- 
dro : Ad. donarium Cypfelidarum in Olympia 
malleo du&us , folidüfque ftato. eg τὸ κυψολίσων 
ἀνάϑημα,, σφυρήλαΐ 9. ἐν ὀλυμπίᾳ sor. Plinius lib. 
34. CAp.4.Olympiz omnium;qui viciffent, ftatuas 
poni mos fuit ; qui ter. ibi viciffenr, iconicas ha- 
bebant , é membris eorum expreffas imagines. 
Quadrigariis , & agitatoribus armate decreta 
fant. Lib. ς. Zdntbolog. de Porplyrio : Debebas arma 
|! ferre , non iítas veítes vt agitator , & belli dux. 
ὥφελες ὅπλα φέρειν» & φάρεα ταῦτα Kopu(ew, 
. ὡς ἐλωτὴρ τελέϑων, X, πολέμων πσεόμαχ G-- 
Dabantur à fa&ionibus hzftatuz. Ὁ 
queue d, ξεῖνον πρεσββηϊον εὔραδ μᾶν(Θ» 
εἰκόνα, χαλκείζω δήμῳ ὧν ἀμφοτέρω. 
Quare nouum bonorem inuenifti (olus imaginem eream 
ἦγ vtroque populo. Cura ftatuarum omnium penes 
| Comitem Romanum erar. lis , qui iniuria cai, 
| ftatuz datz. Plinius ἐδ. 34. cap. 5. Tertullianus 
"Apologet. Imaginem Socratis auream in templo 
' Athenienfes collocatunt. Probus i2 7Miltiade : Cui 
' vi&is Períis datus honor, vt in porticu πορχίλῃ cum 
pugna Marathonia depingeretur , vt in decem 
Pracorum numero prima eius poneretur imago, 
iíque hortaretur milites , praliámque commit- 
teret. Idem populus Demetrio Phalereo trecentas 
ftatuas poluit. Athenienfes vi&oria parta Hermas 
in foro ftatuebant./— /Efchynes in Crefipbonte : τινὲς 
ὅδε φρυ εὖγε ποταμῷ ὠνίκων μαχόμϑυοι pd ue, ἔτοι «δεῦρ 
ἀφικόμδμοι d die ἡ τησειν δωρεὰν, καὶ ἔδωκεν αὐτοῖς ὃ 


EDO; Jhn«g- 


dig aid unidad Hie ii j pe λίθον ipsi UR 


qu ὧν τῇ Cog ΤᾺ χω pus ἐφ᾽ ᾧ τε uh ὀπχάφεν td " 


ὀνόματα τὰ aud) y ἵνα μὴ δ ge BV. ἀνὰ 7 7 Jupes 


dixe ἘΠ πὸ ὄβίγραμα. Eryx) ὃ ὑσὸ τὸ mesie | 


7 ἐρμδύ,υν ἄρα κεκεῖνοι ταλαχώρϑνοι, Evma erant lapides 
quadrati Mercurio [acri folo vilim,in[criptio erat in bar; 
qua data benemeritzs ,vt it, qui ad Strymonem fimium 


vicerant. Medos. Atbenien[es dederunt. tres ermas in 


porticu ermarum ea lege,ne nomen fuum in[criberent, [ed 
populi infcriptum primo. Herma , erant ih fores. De- 
mofthenes iz Leptinem "Aibenis : πιγὸς πολλ᾽ ἀγαδὰ 
εἰργασμδυοι.  ἄγωπηπως δμγράμμα 9» ἐν τοῖς ἑρμοὶς 
i5) [χάνον, cum ἀτέλειαν, aut cegaroy non accepiílent. 
Vbi Scholiaftes: ξύλα ἢ λίϑυ; τεσράγωνοι ἔχοντες ὑψιν 
ipu ἐπάγω y κάτω 3 o» τὼ mv τὼ ὀπηρράμματα. 
In loco illuftri ponebantur. Lampridius in Ale- 
xandro , Statuas íummorum virorum in foro Tra- 
iani collocauit vndique tranflatas, Pag.989. Sta- 
tuas coloffeas, vel equeftres nudas, vel pedeftres. 
D. Imperatoribus in foro Neruz , quod rraníito- 
rium dicitur , cum titulis, & columnis zreis, qua 
geftorum ordinem indicarent. Trebcllius:Illi po- 
pulus Romanüs fumptu fuo , quod nulli anteà, in 
Capitolio ftatuam auream decem pedum collo- 
cauic.Liuius ///.8; Camillo & Menio Confulibus 
equeftres ftatuz : rara illa erate τὸς, Eutropius 
lib.z. Anno vrbis 9 80. Confulibus ftaruz , victis 
Latinis, pofitz funr. Plutarchus »r T1» Flaminio 
ait,eiusad circum imaginem cum inferiptione 
Greca,eixóya χρό μασιν ἑλλίωοικοῖς Krebs. Le- 
gatur Eutropius ἐδ. 7. Varia autem fuere ftatua- 
rum genera: Equeftres , que turmales dicuntur. 
lib. 2. de Oratore. Paterculus , rurmam ftatuarum 

eque 


E. 


Lee 


ον M 


AR 


-— 
Pen 


Ir] rau ur δ SEEN M. "C P. Mann "δ ἣν 
Ἢ τὰ AN : N j E " Ns ) 
m um T. i a n 
ras et NEMPE TM" ΡΩΝ 
equeftrium. Plinius lib.54.cap.4.Equeftres ftatuz à 


Gracis ort , fed illi Celetas tantüm dicabant in 
facris certaminibus victores.Romsz currus iis po- 
fiti; qui triumphaffent, Auguftus feiuges, & ele- 
| phantos confequutus eft.Qui praetura functi cur- 
ru vecti effent per circum,illis bigze pofitz. Cap. 
6. ibi. Equeftres foeminis date;vt Cleclig.Cicero 
3 .Philippica : Pedeftrem ftatuam eream;non inau- 
ratam equeftrem Sulpicio decernendam. In foro 
omnium municipiorum olim'togatz effigies. Pli- 
| nius legendus lib. 34. cap. 4. 7-5. Romuli, & Ca- 
| milli ftatuz fine tunica vifuntur : veteres enim 
| minimé tunicati.Olim Roma tripedanez fuerunt 
pedeftres. Protome imago regia, ad vmbilicum 
víque corporis forma fuit. «eezcus εἰκὼν aeri 
ἕως  ὀμφάλε τὸ σώμα. cid (G- , ait Hefychius. 
Macrinus duas ftatuas equeftres , pedeftres duas 
habitu militari;fedentes ciuili habitu,duas Cara- 
callz pofuit, ait Capitolinus. Domitianus nullam 
fbi nifi auream,& argenteam ftatuam in Capito- 
lio poni paífus eft. Eutropius 4j. 7. Quadrige;& 
curules ftatuz, Senecz epiff. ὅς. δορυφόρ(.» ftatua; 
Jud é,Aug-. Erant & pacifice ftatuz.Quintilianus 
lib. x.cap. 5 Inshit.Sit & ille habitus;qui effe in fta- 
tuis pacificator folet , qur inclinato in humerum 
dextrum capite;brachio ab aure protenfojmanum 
infefto pollice extendit. Lif.2.cap.15. In ftatuis;& 
picturis recti corporis vel minima gratia eft; 
nempe enim.aduería fit facies,& demilffa brachia; 
& iuncti-pedes » & à fummis ad ima rigens opus, 
|— flexus ille,& motus dat actum quemdam, curfum 
habet quemdam , & impetum. Status muliebres 
ftolatz Cariatides. Vitruuius //b. 1. €Ap.1. Statue 
omnes 


9? 1 JT 4f 
omnes: erant cum m titulo.Polybius, par. 159. JoSei- 
paro ἀνδριάγτας abu ὅσοι ϑεῶν δηργραφὰς, ἢ τύπες εἶχον. 
Euertit. flatuas, nifi 1 que Deorum formas, in[criptio- 


nem baberent. N ecus. Gloff. Titulus , o». Dio pag. . I 


147. ὀπχραμιμα ἃ cixovg». Cicero 13.Pbilippica:Sta- 


tua in. roftris Lepido cum infcriptione przclara. ] 


Lampridius ἡ in zlexandro pag.989.In foro Neruz 
ftatuas Imperator pofuit cum titulis, & columnis 
ateis; quz geftorum ordinem aperirent. Mifi- 


theum Senatus quadrigis , & titulo honeftauit.. 


Mifitheo parenti Principum populi Romani , tu- 
toriReipublice, S. P. Q. R. De (i mulacris Deo- 
rum , & hominum imaginibus alio loco plura 
diximus, Vide quz fcripfimus libro 2. de Impe- 
ratoribus Romanis, de imaginibus Imperatorum. 


*De Titulis. 
n sQaACBO VT c XXIL 


Tues dicitur infcriptio » yeah » ὀβηγραμμα 
εἰκόγ 9.» $2, vt iam oftendimus.Elogium.Ci- 
cero ἐπ Pifon. Elogium incifum in Reipubl. bufto. 
vet.Gloff. Elogium dier ua. Hieronymus 707.3. 
p4g 245.246. Adhuc viuus titulum, & memoriam 
nomini fuo erexit. Hefychius mTXG-, πηνχίον, 28:- 
20x, ἔχον. Incidebantur in bafi ftatuarum. Iuuc- 
nalis 8. 

Quid po[fum titulis incidere preter ibsares 
Index Tibullo Jib. ad Adeffalam, dicitur : 

Nec queras quid quaque index [ub imagine dicat, 

ft tua non titulus capiet [ub imagine fatla. 

Iuuena 


aibi Cap. 
Iauenali 10, τ ὍΝ δ 
-— — tituli Lei. - 

He[uri [axis cinerum custodibus. 
Si manum, haftam, phialam abftuleris, manet, ait 
;Dioin Rhodiaco honor. Siautem titulum, tolli- 
τας teftimonium , & honor. Occiditis eum qui ex 
imagine vnicum verbum eraferit ; qui tollit titu- 
! lum , totum decretum tollit, quo ille-honorem 
conícquutus eft. aetpis Ü adl pie 1 Jal e, ὃ 5 
| φιάλης» ἢ, meo da. $3 δβιγαφῆς ἀναιρεμδύτε à ἄγηρυτω 
δ πεϑεν ἡ μμαρτυεία 1 d τὸ "δοκεῖν ἄξιον ἢ emuye geras 
| 4- ἄγϑρῶπον. ἐάν τις ἕν. μμόγον ἐμ χαράξη i ἑῦμα ἀπὸ. ud 
Te , κτενέ τε" αὗτον. τίω nygatl ἀναιρῶν s ὅλον E [A 
aeq τὸ ψιφισμα καδ᾽ ὃ πίω mula cd ἔλα k 
Ariftid. i5 "Apolog. Le E e εἰκόγων ἀυτοῖς ἕπογτα 
Fiogdupera ἐξεκολατῆεν , À ue Tem βλάσρημμα. ζωκχά- 
φΘ- àyn ἰἀφημιῶν » Si ριξίον titulos i imagium qua de- 
creta funt viris fortibus delevet , aut pro faulis. accla- 
| smationibus infauslas appingeret  mulilarerar, pag-4o8. 
| Infcriptiones vocant , lemmata , titulos. Plinius 
| Panegyr. nunc ingentes arcus, exceffuró(que tem- 
| plerum faftigia titulos. Ouidius «4 Liuiam. — 
Stabis & in voftrzs tituli fpeciofus bonore. ΔῊΝ 
| Cicero pro Cluentio , ad Iututnz ftatuas inaurata: 
| pofuit. quibus fubferipfi Reges. à fei in gratiam 

reductos. Tertullian. hb. 1.:2 7,14} b D 
|! quem titulum incidemus. Vocatut & lemma;q ua- 
fi comprehenfionem dicas. Aufonius Idyllio: jo 

hi przter lemma nihil placet. in «hoc eee 
Martialis Iib. 14. eleg.2. : 

Lemmata (i queras cur fint "ἣν doctlo, - , 

Ft [i maluerrs lemmata fola legas. 

Iuuenalis 6. 


titule 


titulo Wer! itd finos s] 
Demofthenes in "ándrotion. χαλὰ καὶ ζηλωτὼ ὄψη 
“άμματο P$ πύλεως ἀνελὼν ὡς anti καὶ X) δειγὰ &yTEzI- zi 


voteqe - * 1 , d ἡ 


E 


De $ imulacris. | 


CAPVT XXIIL. 


Tibet proprié in zternitatis commendatio- | 
Sica. ac diuinitatis reperta funt. Seneca /ib.;. Ὁ 
de Ira. Mario vicarim populus ftatuas pofuerat, 
eique ture, & vino fupplicabar. Tacitus /ib.4. Coli 
per theatra, & fora effigies Seiani, intérque prin- 
cipia legionum finerer. Suetonius lulio wap.85. | 
Solidam columnam lapidis Numidici in foro fta- . 
tuit Iulio , apud quam factificare , vota fuícipere, | 
controuerfias quafdam interpofito per Cafarem 
jureiurando dittrahere. Iuftinus "Apolog; à. Simo- 
nem Samaritam ὃ pago quodam qui fub Claudio. | 
Imper. Magicas virtutes fecerat , Romazque Deus | 
vocatus erat , & ftatua vt Deusà vobis honoratus 
erat , qua pofita eft inter duos pontes T iberis, | 
cun hoc titulo Latino , Simoni Deo f(aniio. σίμιωγα 

T mupafta 8. ἀπὸ κώμης Nene 5 &c. ὃς δι 
e xéioapG- δυνάμεις arid ag βμαγνρὶε. cy τῇ mU | 
Jud Gummi d pops Sue ὠγομωίϑη. ὃ ayd'ekym ep 
VR ex Sex Teu); ó ἀνδεΐας ἀνεγήγερ) ἐν τῷ nC 
ποτοιμῷ μεταξὺ 7 Ὁ δύο γεφυρῶν ἔχων δαιχραφίωὐ ῥωρμοὶικίυ 
mu/siu, σί μων: ϑεῷ σαΐκτῳ. ϑτάτια Imperatorum vt. | 
Deorum fimulacra culte, cautümque nein gen- | 

| 


tilitiis funcribus efferrentur , quod à morte liberi 
effent. 


éffcut.-Dio pat. asy μίαν εἰκόνα τῶσωρθ- 
ὡς ϑιὰ we i ῳ αὶ δ΄ δ ndr ἀ aure w ἐμφοραῖς πέμπεῶς, 
{περ ἐν 7 πάγυ ipd TT: $T £i rm. Dio pag. 
410. de Augufto , καὶ d, ὅπως μύτε εἰκῶν ἀστῷ ἂν ὡὀκφορᾷ 
πνθ' «gr» , ne imago eius in pompa funeris 
ferretur. Status igitur viris bene meritis dari ío- 
lite. Caffiodorus /j/.8. epifl.2. Amore Principum 
conftat inuentum vt fimulacris encis fides ferua- 
retur imaginis quatenus venturz. progenies au- 
"€&torem videret , qui fibi Rempubl. multis benefi- 
ciis obliga(Tet.. Symmachus ἐδ. 1. epifl. 2,5. Quia 
ornamentis honorum incitatur imitatio, & virtus 
| aemula alitur exemplo honoris alienis.. Hinc fa- 
| &um eft vt rufticis adhuc fzculis optimi ciuium 
| manu & arte formati in longam memoriam mit- 
| terentur. Sidonius /ib.. epifl. ς. Statuas literz de- 
| derant,fi trabez non dediffenc. Tertull./ib.de “4π|- 
| má; CAp. 35. Ob merita vite imagines;ftatue, & ti- 
tuli rependuncur. Plinius 4ib.1. epif]. 17. Ab Impe- 
ratore noftro impetrauit vt fibi liceret in foro L. 
Syllani (tatuam ponere.Senatus petebat ab inge 

| Claudian, de bello Getico Praefat. ^ 

Annuit. bis. Princeps tulum pofcente Setatu. 

Apule. 3 . florido , omnes qui in illa fan&iffima cu- 
| ria aderant tam libenter decreuerunt locum ft 
"tug. Tacitus 2/mali 4. illuftris ftatuz ho: 
& quicquid pro triumpho datur,multo verborum 
honore cumularo decerni iubet.Olim teftator iu- 
bebat heredem ftatuas ponere lib. 14. ff. de condit. 
οὖ» demonttr. Titius ἢ ftatuas in municipio pofuerit 
wes efto. Sed oportuit locum dari à municipi- 
bus, V infcriptio, Cl. Claudiani V.C. Cl.Claudia- 
| no V. C. Tribuno ὃς Notario inter ceteras ingen- 
'tes 


96 .De Piturag atatuaria, Ὁ 


tes artes przgloriofiffimo Poéctarum licét ad me-- 
moriam fempiternam carmina ab eodem fcript 
fufficiant , ad eum teftimonij gratia ob iudicij τ᾿ 
fidem D.D.N.N.Arcadius & Honorius felicilfimi | 
ac dodtiffimi Imper. Senatu petente. ftatuam in 
foro D.Traiani erigi;collocarique iufferunt.Erant. 
& ftatuz à priuatis erede amicis in AND το 
Sidon. carm. 8. c di 
Fipia quod vutilat porticus ere. mo. L 
In Bibliothecis, Arnobius Jib. 1. libliorbetarum, R e-. 
ponitis in arcanis, quadrigis, ὃς ftatuis munerami- 
ni exfules & fugitiuos, Sidonius carm. 9. 
Et carus popularitate princeps 
Traiano ffatmam fore locauit. —. . 
Claudian. iz Praefat. belli Getici, | 
Et magzs intento fludium cen[ore. labovat.: | 
Quod legimur medio, confpicimurg, fare. | 
In pedeítribus ftatuis manus exerte vt imperium | 
fignificetur , quia vna manus clypeum prztende- | 
bat , altera imperantis fpecie extendebatur. Co- | 
tippus 4.2. | 
Circumfu[a. chlamys, rutilo que ornata metallo | 
Principis exerta vincebat lumina dextra. | 
Tacitus 445al.3. Quum Marcelli effigiem D.Au- 
gufto Iulia dicaret. Quia ftatuz bominibus fub | 
Deorü nomine dicatz. Manus exerta fuit filétium | 
indicentis,aut pacem facientis.Statius ἐδ. 1.5)].1. 
| 


Dextra vetat pugnas. | Ὶ 
Spartianus in Iuliano, manu eos femper placare 
cuperet. Sueton. Jib. 2. cap. $3. Vultu , manüque 
indecoras adulationes repreffit. In ftatuis eque- 
ftribus Romanis ad latera inferti enfes cingulis 
geftabantur. Statius Jib.t. Syl.1. ; 

£É | 


mmianus Marcelli. 'eas ftatuas armatas vo- 
car. Diximus fuprà ftatuas quibufdam pofitas ex 
auro & argento. Sueton. lij. 2.62p.52. Auguftus ar- 
genteas ftatuas fibi olim  pofitas conflauit. Atte- 
n idor. lib. δ ap. 44. ἀγίλματα. Xue Aremoinuya y ὃ 
ἄργύρε, ἢ χαλκᾶ » ἐλέφαν7.» ἃ λίβε. » d ἢ iCtye. 
Statius Jib. 5. Syl. 1. ed 

Da Capitolinis &teynum fedibus iiit " 

— Quo neant facri centeno pondere vultu, 

Caefaris, c propria fienet. culivicis AMOYUB. 0 
Domitianus ftatuas fibi in Capitolio nón nifi au- 
(eas & argenteas poni permifit, ac ponderis certi, 
| Paulus Diaconus ἠδ. 10. Pi&or fi&orque ex ere & 
marmore, proxime Polycletus & Euphranor: Pli- 
nius ib.4.epiff 7. Illum coloribus,illum cera,illum 
zre; illum argento; illum auro , ebore , marmore 
effingit. Era ftatuarum non erant folida , fed ca-- 
ua. Seneca lib.4.Nat.qua[.c.29.Quod es vniusfta- - 
tuz nec folidum quidem , fed concauum ac tenue 
| diruptum eft. Statu interdum are collato à po- 
| palo ponebantur. Sueton. lib.i. ^ nd Statua An- 

tonio Mufz re collato pofita. V infcript. S.niz 
Cn. &liz Babillz ficeidód Diuz Fauftinz decu-- 
riones ere collato ob merita eius  pofüerunr. ' In- 
terdum ftatuz ob fcelera damnatis detra&ta Ly. 
C. Theidif. de pans. de: Eutropio; b omnes ftatuas, 
omnia fimulacra tam ex zre, quàm ex marmore; 
fcu ex fucis,quàm ex quacunque matería qua apta 
eft effingendis, ab omnibus. ciuitatibus, Sonde. 
locis priuatis ac publicis precipimus aboleri. Vide 
Sueton.iz Donsitiano.Honor autem ftatuarum non 


^ — Gg temere 
D ind 


UY 


ΤΉ, 69 9f 
temere decretus. ] Paterculus pac. 70, v Augofiünill 
uenem Senatus honorauit equeftri ftatua, quz 
hodiéque in roftris pofita, etatem eius mue | 
indicat. Qui honor non alij per 300. annos qum | 
Syllz, Pompeio, & Cafari contigerat. Ante Im- | ΐ 
peratorum ftatuas nudari. nefas fuit. Zonaras inc. 
Domitiano ex Dione , yu ?7« ἐναντίον eixovg- d i 
ἀπεδὺ σοιτο. ἐφονᾷ 9." Tüuenalis, L ] 
Chius ad. effigiem non tantum meiere fe gi... 
Nefarium vifum , ὃς facrilegum quód Nero fta- | 
tuam Dez Syrie wet 'afpergi iuffic. Philoftratus * 
lib.v. 4pollenij. Condemnatus quidam eft, quód | 
feruum fuum verberaffet ' qui drachmam argens | 
team Tiberij imagine fignatam gereret. Comples | 
bantur templa peffimis feruitiorum j,obaratis δά- 
uersüs creditores, fufpe&ó(que capitalium crimi- 
num ob imagines Principum , ait Tacitus //b. 2, 
Liuius. hb. 3. Magius ad ftatuam Ptolemzi Regis: 
confugit fab Hannibale. Periculo exemptus cft. 
Tacitus ἐφ. 5. Dabatur deterrimo cuique licentia 
impune probra & inuidiam in bonos excitandi, 
arrepta imagine Czaris. Apud Capitolinum An- 
toninus Pius conceffit , yt vxoris imago mortuz 
cunctis Circenfibus poneretur. Xiphilinus; in Mar- 
co. "Antonino, καὶ 3 εἰς τὸ Sra χρυσίῳ εἰκόνα $ φαυςίνης | 
ém dope ἀεὶ εἰσφέρει. χαὶ cp τῇ exdía ἐξ ἢ ἧς ζῶσα | 
ἐϑιάτο πίϑεῶχ: ΡΑΡ.22 5. pag,295. x aque eixeya, mo 
mex ἐφ᾽ ἅρμα. ἢ Ἐλεφάντων εἰς 7 ἱπποόρορμον εἰσεί-: 
γὰς «καὶ ἐς τὰ λοιποὶ cuf dum& ϑέασξοα,, ϑρόνες Τε σρεῖς 
χα τα Cures αὐτὼ εἰσχιομί ὡς. Seuerus Á. auream ima- 
ginem Pertinacis in curra. Elephantwn in. circum je 
theatra inferri inf; t e ei tres [ellas auvatas. deferri. 
Dio coronatas ait ftatuas pag.15 9. imagines cum 
coronis 


98. De Pietin 


m 


^ n ᾿ 
X. n Von ᾿ἱδοῦσαντο " Don ΤῊΝ 
ieftacis quida poftul: B quod e em Princi- 
pis promiícuum ad vfum vert Tet. Ta Tacitus 4ib. 14. 
Imagines Odtaüiz humeris c eftan ; fpargunt flo- 
ribus , foróque ac templis. ituuht. Appianus in 
Moos. d γω rt τίω ᾿δκόνα did ὦ qumiong- $9 TUS 
πομποῖς pm ροσφίρεσι τὴς "ἀπιτῶλίε » 3 d) ἄλλὼν 
ἀξ apis φέρον. our ΕΗ 'τὸ χα did did 
| M^ Xj Tie ϑύρας ἐπέχλειεν. ὥσπερ τι. ἶ 
| Sdvoy. Et adbuc in pompis amapin εὐ Sia fili 
| ferum ex Capitolio, alierum ἐ foro. quia [ape [olus inibat 
dn Capitolium , cr fores claudebat , quaft aliquid à. Iont 
. doceretur; Valer. lib.5. np 7. Chlamydata, & ccrepi- - 
! data ftatua Scipionis in Capitolio. Plinius δὲ ) 
| viris illufiribus. Imago Catonis maioris funeti: 
᾿ gratia € curia produci folet. "Seneca de breuit.- 
Ni per Scipionem mora fit-cum Ioue reponetur. 
Valerius 1b. 4.«ap.r4. Imagines Arifto, iud 1 
 Haimodij Rhódum ap ulfas Rho jjcüm ^. 
"n hofpitium publicéinuitaffent,in —— 


v. 
E 


facris etiam. "ers i liec T 
s UOMIUMNMA T" du aA 
E CTS raid Mas UAE ἡ 

TA B oo oes 
seem το 9 18 

(d δὴν Vi khe 
US 6i 8 

T P Ps Ss 


á ONE 9) δι M 3 eU pt AT Qu 
assa b) «8 2 KXgit CBS κα 


| .ET STATVARIA, 
(| LIBER 'SECVNDYS. 
— "De origine Plaflices, to» Pifture. 

τος | (CAPVT qe is 


Li 


^» LasrricEN antiquiffimam effe 
ζῶ cx co apparet , quód Eufebius zz 
Chronice, & S.Epiphanius , Seru- 
^ chum filium Ragau e tribu Ia- 


qm m hl 

X fRatuis ornaífe volunt.Ipfum Tara patrem Abrahz 
᾿ἀγιλιατοποιὸν, ὃς ftatuarium fuiffe aiunt, & ἀνεοιαν- 
τοπλασίαν amo πηλύργέάς, ftatuariam à figlina ortam 
afferunt. Sed omnino tenendum plafticen,ftatua- 
illico iei alacorams pi&uram à Deo tra- 
. ditas plené hominibus,cüm arca feederis exftrue- 
retur,cap.3 1.Exodi:Primi plaftz,& ftatuarij,Befe- 
leel,& Ooliab. In Italia vetus ars fuit,quum Her- 
cules ab Euandro in foro facratus fit, apud Pli- 
fiium; Philoftratus ἐγ Helladia. (eu prozmio Iconum: 
qiu ζωγραφίαν ϑεῶν εὕρημα εἶναί φησι » τὼ o γῇ εἰδὴ 
870 cu T6 λειμῶγας αἱ ὧραι ἡράφυσι. Quicumque pictu- 
ram , inquit, non amplectitur , non modó verita- 
tem , fed & cam , quz ad Poctas pertinet , iniuria 

fapien 


phet; primum omnium viros fortes , 


hore prata pingunt, tum v 
in cxlo apparent. Ícruta 
ortum imitatio vtique eft 
tüm, Natureque cogna 
tes viri repererunt ,' ῬΙΘ ΜΑΣ » ὅτ, licen ΜΕ - 
lantes. Et plaftices idiot z [unt fpecies. 
Nam ὃς fingere,ex luto, o,vel 
ere fit Moi ἃς Lyg ains afiümve 
atque ebur polire , & "fiaipticz plaftice ef 
| dinem vocat BÜbancálá. At iétura colo 
| quidem conftat,fed non hoc folum. cfficir. P l 

! cen Philoflrarus his verbis diuiditin q io 
| néra , vt in primo ex lüto , in altero: 
| imagines fiantjin tertio abb flint, ma 
| expoliantur. Denique áacfilhunur fculi 
| pictura. Zn lib.2.de vita -Ζ4ροϊϊοπὴ, cap. 104. 2t t 
| λξώματα συ Ϊκεράγνυσι ὁ ὁπόσαι dia. τὰ κυανᾷ, τοῖς βᾳ 
᾿χείοις. ῬΙέξατα ats colores mifcet intet, {Ὲ omnes, 


h mE QeAs 
enftiffimum inuen- 


lido;fdque imitatíonis caufa,vt per- €os canis; : : 
τ equi; aut hominis i imaginem. exprimahr, áut 
quiduis eorum;quz fub. Sole fünt. Quineriam. 
lis ipfius aliquando fi milicüdinem referunr. Didu- 

| ra igitur quedam imitatio eft , nihil aliud. Nifi 
enim hoc efficiat, ridicula quzdam tes videbitur, 
colores temere difponens. | Idem poftea. oftendit 
parri eA φύσεως τοῖς ἀνϑρ δοῖς. ἥκειν, Thu peat 
9j t τέχνης. Dnitandi facultatem bominibus à natura 
| aduemre , pingendi peritiam ab arte proficifa, Pi&ura 
| non ex coloribus dumtaxat quia vnüs tantüm 
Gg 3 color 


autem: fap ien- , 


; 
! eeruleum viridi ; album. nigro » rubicandum ἢ pal : 


color veteribus illis fuit d. paulatim pluribus | 
vfi, quinetiam. lineamentis a ibutdan abfque || 
vllo:colore fzpe pingunt;quam pi&uram ex vm- n 
bra dumtaxat , laminibáfque conftare dicendum | |! 
eft. ὃ δὴ σκιᾶς τε See) καὶ ἃ φωτός, Τῇ ipía enim rei | |: 
fimilitudo cernitur, etiam forma; men$;pudor, ὃς 3 
᾿ audacia, αμην. coloribus tales affe&us careant. | | 
Neque veró fanguinem,neque comarum,outpu- - 
befcentis lanuginis florem non exprimit. ἀλλὰ μο- 
γοδο πως ξωυτιϑερῆνα τῷ Té ξανθῷ ἀγϑρώπωῳ" $0125 i, τῷ ἢ 
λάκῷ. Std quamuis f impliciter y? vno modo Mer ta 
fini .bominzs., aut albi fumilitudinem. vepre[entant. | 
Quinimó fi Indum ex his quenidam albis linea-- i 
mentis defignauerimus,t tamen quafi nigrum afpi- ὁ 
cientibus fe offert , quia nares fima , erecti capil- 
. lorum cirri » genarum eminentia, labra turnentia, | 
ἡ eRuih "juve , ὃς ftuporis. imago quedam oculis 
E nigro füfcat ea, quz ab oculis alba | 
tur, atque illum, qui piduseft, Indum | 
e δόλος Quare non iniuria dixcrim cos,qui 
bos m aliquam afpiciunt , μιμητικῆς facultate 
imitandi , quam à Natura accepimus , indigere. 
. Nemo enim re&é laudabit equum pi&um , nifi 
qui animal mente intucatur , cuius fimilitudinem 
piura expreffit. Neque veró Timomachi Aiacem — | 
furentem re&é contemplari quifíquam poteft, nií 
illum mente confpiciat , interfectis apud Troiam 
armentis,moeftum fcdere;ac de propria morte co- 
itare, Plaftice proprié dearte; qua figuli ex ar- 
gilla,& luto figilla fingunt,exaudienda eft.Gallice 
dicitur Zmagerie;Icones,7ableaux de platte peinture; 
Statuz znez, flatues de fonte,de quibus Plinius lib. 
34.de ftatuis figlinis Jib. 5 ;. de (imulacris marmo- 
reis 


5 


E AR 
w 


rium dé immu 
! | Regibus harum artium 
iJ ἤραντο * Peas » E 
ἐς αὐτί t ἐχξήσενσο ἀοιςοδήμ m 


Plinium lib. 36. cap. 5. Mert. 1 
voldrinsacbilium: haec: to orl 


| ciades D ναι φωνὰν ρὸν ue ἼΟΙ 
| quemdam;qui de pi&uris antiquisf ripf 
| tamen anc 


pe Tii vas qua. in 
pus €A4 PV το τῇ E 


nu : fine coloribus adumbrare. creta 
wirec carbone , terra (anguinea , vel. ga 
poN6Juuya , quam Plinius lib. 54- eap. 1 
plumbi,& argenti communem effe ait; a 
loribus adhibitis pingere. Delineatio illa f 


loribus fit-in charta;tela;aut ligno: non colorato. ! 


Gallice dicitur , Pourtraire , griffommer. Pictoris fty- 
lus , feu: cretacea graphis , eft. fruftum oblongum 
rubticz:, aut térrz fanguinez ,aut catbo oblon- 
gus , aut plumbea graphis, feu defienatrix galena 
pictoris, vulgó dicitur » crayon , charbon , crayon de 
wine de plomb de mer , marquamt. de gris. Opus gra- 
phide adumbratum , calice. aut plumbo de- 

Gg 4 fignata 


"i " 1" Mn , V y. 9. - ; 
figna a pi tura  Rudis, ἐξ. pognis defignat o: ἢ 
totius o T ie LAN τὰ vel rubrica impo- - 


lite. defignatum opus » premiere iic BM del'ou- ἢ 
Mrage t total, (ans figure. dt membres.Primus enimtan- | 
tüm animi conce tus delineatur, oculi,digiti, alia |. 
membra graphicé ,.& diferté non exprimuntur. - 
Mox eriam carbone oculidigiti;nares adumbran- — 
tur; quia quod carbone expreffum eftfacilé dele- ὦ 
tur,autreformatur. Quz dicitur totius, ac par- | 
tium expreffior fada. carbone , aut rubkica figu- 4 
ratio ; Ἢ eu expolita. graphide operis de(ignatio, 
quum | principibus,ac palmariis ductibus informis | 
figurationis carbo fuerit inductus, ὃς obliteratus. . 
Tandem expreffz figurationi membrorum Tubri- — 
ca vmbras adijciunt , & graphidem expolitione 

abfolu nt. Gallicé rem ita interpretor: Aerirer, 

on pour ier , eff faire feulement. le maistre traiti de 

la chofe pourtraitte' ce qui fe fait auec. le crayon , e 

πὸ (e perd quand on efface les autres traitls, alors on 

P'appelle de[Jein, c ordonnanct. Eft igitur prima de- 

fignatio future picturz,qua in breue colligi po- 

cef 3f acu, aut veruculo pungatur, vt fupra telam 

impreffam, aut fundum applicetur. Tunc autem 

dicitur ; puncta, vulgà Poncis.. Pingimus autem, 
cüm colores adhibemus , poftquam rudi Minerua 
carbone,rubrica,vel galena,fine, coloribus adum- 
brauerimus. Quidam penna delineant . & de- 
fignant. Quod non víquequaque facile cft , quia 
laterculum;aut rhombum,id eft,re&um, aut obli- 
quum quadrangulum tenuiffimis lineis cancel- 
latim fecari oportet, quz fe interfecent,vt vmbra 
fiat figuris, quz dclincantur. In rudi illa defigna- 
tione, quz carbone fit;aut creta , vtimur cretacea 


graphide, 


IOS 


tice carbone,plumbo, plum 
egula , amufli , vulgó. 
quierre , compas. Circino rotun 
figuras ad amuffim exigimus. In pi&ura , que fic 

'oloribus , vtimur penicillo , qui fit ex fetis porci; 
[rel ex pilis afini. Proprie peniculus, & penicillus 
audam fignificat;aliàs fit ex cauda fuis;aut gruis, 
iut ex goffipio, feu xylo. Interdum penicillus an- 
suftior eft,& longior.fed incidit,& dicitur vulgó 
'rancbet , ronnunquam latior eft ad leniendas , ὃς 
molliendas vmbras , vulgó dicitur bronfes , fit. ex 
uris Armenij pilis , aut ex fetis porci..Item le- 
gula legendis coloribus ; qui probé triti funt, & . 
culullus Samius, feu guttus teftaceus vt colores 
triti vel in aqua , vel in oleo nucum protropo 
collocentur. Colores ex oleo collocantur in pu- 
gillati axiculo pictotio,cürd manus intereà,vt fir- 
metur , bacillo innitatur. Legula vulgó dicitur. 
l'amaffeite , cululli: Samij , feu teftacei. vocantur 
premens axiculus pi&torius, /a palette. Co- . 
loresautem à pictoribus varié mifcentur , cerun-- 
türque in abaco - (eu forma faxea ex lapide por- 
phyretico fitmiffimo ; vnde terendo nihil dete- - 
ratur. Habent item coticulam pigmentarij tritus, 
quz vulgó dicitur sonlette. Mifcentur autem. co- 
lores cum oleo nucum prodromo limpidiffimo ad 
diuturnitatem, vt ab iniuria pulueris,aéris,& hu- 
motis farti fint. Interdum pro oleo aliquid aque 
'admifcetur , vt meliàs colores in abaco pigmen- 
| tariz triturz terantur , ὃς in vnum quafi corpus 
 vranfeanc. Vulgó dicitur peindre en defframpe. Sepe 
colores teruntur cum glutino; quod fa&um eft 

Gg ᾿ς ex 


δον pora: squo- aliquid. luminis colo 
accedat. Mifcentur fimul tres,aut quatuor colore 
é quibus vnus aliquis fuauiffimus cfllorefcit. D 
luta fandataca, vulgó vernix;fit € liquida iunipe i 
lactyma , Íeu gummi;dat nitorem , & gratiam ta- | 
bulis pictis ex oleo. Aquarij fubactus picture nihil | 
fublinitur; os peint en -defframpe [ans coucher aucun 
premieve couleur. Ad olearij fuba&tus pi&uram lin- | 
teum ptriüs temperatur,& expolitur glutino;icón- 
que diagraphicis lineis exaratur linteum ad. olea-| | 
riam picturam albo priüs macetatur bis , térve,: 
deterfümque olearij pigmenti fecundo; ait tertio | 
ilitu imbuitur , ; quam vocant imprefJi onem. : ui 
parietem recens: gypío. inda&um , feu albarium 
opus pingunt, dicuntur peindre a 4 frais. Habent in 
.chatta diagraphica operis lineamenta;quz recenti 
eypfo admouent , & acu , vel veruculo gypfum 
compungunt,vocatur porcif, tum eidem gypío co- 
lores inducunt , qui alte imbibuntnr; vt nonnifi. 
gypfo collabente exuri poffint, Interdum paries 
recens gypfatus penicillo coloratur,tum vernculo 
compungitur in varias imagines , vt colores i intus 
(abeant. Colores autem;qui adhibentur,non funt 
vulgares , & artificioft ,fed ὁ terra vatij coloris. 
Album fit ἃ calce;nigrum e carbone trito,tubrüm | 
ὃ terra fanguinea.Itáque colores non euanefcunr, 
nifi cementum deftruatur. Penicilli,quibus vtun- 
tur,funt oblongi, vt abundé colores contineant,& 
crebró fiunt é pilis aíini. Coloribus oleum , glu- 
tinum , gummi non adhibentur , fed aqua ditm 
taxat. Interdum. vitrea fpecularia pinguntur , & 
diagraphici operis compundcta charta ex arche- 


typo 


qqaus le mortier , ci ayant. ipit ce qu on veut 
tar de plaftre auec la pointle du fer. Nt. recens. al- 
Jarium compungatur,czmentum, autgypías cac- 
i pone perfunditur , & paries vbi gypfo recenti in- 
uctus e(t,ferro varié delineatur;ac. compungitur. 
t pingas ex oleo, telá, aut tabula priüs belle ím- 
fprimatur,& praparetur, deinde colores cum oleo* 
nucis protropo triti tabellz , vel tela, rubrica, 
»lumbo,;carbone delineatz. Nri gerant 
ifüant eminentiora, alia reductiora, quzdam attol- 
lantur,aduümbrentur,rotundentur;molliantuz.Mi- 
[nium ,chryfocolla fublinatur ; quia quo crebris 
xabellam fubleueris , fplendidiorem , diuturnio- 
rémque feceris. Pi&turam igitur vmbra : opacant, ἡ 
[mox pi&urz vmbris aduerfum lumen obtendanr, 
tum idoneam concurtentium colorem armogen 
| pi&urz adhibent,& apto nexu extrema variorum 
'colorum inter fe committunt.Gallicé, ils placezt: des 
rebauts, € ombrages en leur lieu. Rebaut e[H-le lien. ou 
| on donne le iour e qui eff. le plus clair. Ombrage eft la 
coulesr. plus obfcure, AArrondiffemert. eff cet ombrage 
qu'on fait aux- colemnes. Lumen fit ex: coloribus 
| claris,& floridis,admiffo die. Vmbra ex obícüris, 
quz in columnis rotundatio vocatur. Tunc opus 
dicitur inchoatum , ebauché Gallicé, quod finunt 
fenfim ex(iccati , vt deinde iterüm nouos co- 
| lores floridiores, vegetioréfque jtidücant , quibus 
| veltium natiua elegantia exprimatur , vulgà. vo- 
cant draperies,ee linge eft bien drapé.les plas bien esten- 
dus,ces draperies font bien faitles, Yn &quario fübactu 
gluüuno 


De id 9 αἱ T tsi τ γι yer ; 
glatino vcantur, quod fit ex corio,aut membrana - 
pergamena;vt colores imbuantur.Pi&tura aquari? A : 
vno illicu: perficitur , nec vt pi&ura ex oleo in- 
choatur , vt- poft perficiatur. In. aquario (δαΐδας 
colores'funt rudiores;denfiores,minus triti,quà 
inoleario.Lumen datür,cüm in membrana pictu- 
ra in breue colligitur, & colores adhibentur pud. 
riffimi,clariffimi ; fimpliciffimi ; belle triti. Emi- ! 
nentia , qui vocantur exaltationes , rebants, fiunt o 
ex auto, & atgento molito, feu trito. Colores im^ | 
buuntur gummi. Per opricam quz longé abfíce- 
dunt;propé accedere videntur, vt pafcant oculos, ^ 
& in breue colliguntur.Qua vulgó dicuntur gro- - 
tefques, Arabe[aues funt pictoris cogitationibus íuis ! 
indulgentis exerrationes, qui penicillo ad flores, 
coronas, ferta, fatyros, aues, animantia , infantes 
aduinbrandos , vt eum animi fert impetus , abu- 
titur ; ludit in vagis fuis; & errantibus allucina- 
tionibus, & in iis manus requiefcit. Noftra etate 
pictores floruere;qui Apelli,& Protogeni palmam - 
przriperent : Michael Angelus Bonarora in deli- 
neatione , quz fit rubrica fine coloribus. Raphael 
V.tbinus in coloribus fuauiter admmouendis. Par- 
mefanus inuentione orines fuperabat. Tabula illa 
numeris omnibus abfoluta eft ;in qua figararum 
inuentio felix eft. Adumbrario fine coloribus, & ῦ 
delineatio rübrica , vel galena füauiter arrider; 
proportio, &'optica,omnéfque afpe&tus belle fer- 
uantur. Coloribus nihil deeft, omnia leta, & dul- 
cia occurrunt , veftes natiua fpecie éxpretfe , non 
per vmbram,& receffum;fed in clariffimo lumine 
pofitz.In'aquario illitu picturam primüm exfic- 
cati oportet , cui deinde penicillus é — co- 
Ores 


Beihus ewidpns pingunt, calamo effin- 
unt , penicillo , & coloribus exprimunt, adum- 
rant, delineant, defignatam creta Ípeciem colo- 
ant. Primüm quidem rudibus lineamentis pi&u- 
z vinbram quamdám informant, mox confu(am 
onis fpeciem diagraphicis. lineis diftinguunt, 
i hut iconico opere vultum exprimunt,& viul, fpi- 
antí(que hominis fpeciem effingunt, Equuleus 
ictorius , cantherius pigimentarius vocatur quo. 
ela pingendaduftentarur. Fundum,& tabellas im- 
xreffas. vulgó vocant. Vt poffis i inaurare,aurum in 
uluino feca,& difcinde acie cultri;tum coloribus. 
| Mipce lie We manh ΑΕ vii moist: vla 


NOV YE 


| ; a t:i2a adf Br o τ AS cy , 
de  Coloribus. - iiim 
ἊΣ Men tret 
COOAPYT. M pepe 
! TE note. τῆς. 1 LP. DEQMe- 


va "δ δουν γαρόνοναι zui Jiafiriphuss his& noftri. 
ἴων coloresadiiciamus. Pictores hodie de- 
| cem habent palmarios colores. Primuseft, album 
plumbeum quod in fodinis plumbi reperitur. Se- 

'cundus , caeruleum 4Egyptium , azur fin outre ma- 
vin. Caxuleum Neftorianum, azur le ple fin. Οα- 
 ruleum Puteolanum. Tertius ; purpureus  cocci- 
neus, Venetus, /ague de P'em[é, Quartus , minium 
 Hifpanicum vermeillon d Effagne. Minium mine- 
rale, diluitur ad colores; liquatur ad. | pigmentum; 
| Aliud minium eft fa&itium quod e fandice , & 
purpuriflo conflatum. eft. Qnintus, cinereus ci- 
neraceus. Sextus, niger ὁ carbone. Septimus, fla- 
us, 


 fpanicurm , viride terteftre ; fanguis draconis , In-- 


T M M JM 


 uus;aureus;(yncerus, ἐσ mafficot, fin iaune, O&tauus, 


menius vulgaris, rubrica, feu creta. rübra, parzto- |' 
nium, milinum, mafficot; omnibus aliis auterius. 
eft, ceruía víta, arfenicum rubrum, minium, terra || 
ad vmbraás , vitriolum : floridi veró minium Hi- | 


f ope quet 


: r : 2 : ἐν 
dicum, rofaceum. Ceruffa fit ex aceto & plumbo. 


Ex ebore vftofit nigrum qno víus Apelles. Ebur 
vítum aceto maceratum fi arferit in radio folis ! 
non deletur. Ex terra vmbrz pi&tores vmbras.in- | 
ducunt. Ochra alia flaua eft; alia dilutior, & fub- 
nigra. Cerutfa optima Afiatica dicitur purpurea, | 
Sandaracha ; & ochra in topafo rübri maris na- | 
fcuntur, apud Plin. 4b.55 . cap.6. Diofcorides lib.g. | 
c. 122. Color eius ad Cinnabarim accedit. eu4«&- | 
ado xa τακορὴ, πυῤῥὰν εὔϑρανξον, ὠὑλέαντον τε X, xa ara; | 
i, κιννεβαρίζασειν Tl) χρόαν. Scyricum fit € finopide; 
& fandice miftis. Armenium , lapis chryfocollz | 
modo infe&us cft ; optimum eft quod maximé vi- - 
ret,communicato colore cum czruleo.Viride Ap- 
pianum chryfocollam luteam imitatur. Anulare 
candidum eft , quo muliebres pi&urz illuminan- 
tur.  Diofícoridi uA (ge enum: xpeiey » πυκνὴ xot 
βαρεῖᾳ. Rubrica fciopica optima » denfa , grauis, 
optima ὃς ZEgyptia, ὃς Carthaginenfis. ἄλιθ9» £u- 
zeCis lapide caret, friabilis. Praeter vmbram eft 
aliud quiddam ex vtroque conflatum , qui dicitur 
tonus colores feparans. Armoge eft commiffura 
colorum. Tela quz coloribus exprimi debet, in 
tabulato 


| un Grzcis ir Air ἡ 
Deribas fpecie crucis in. quo ex ai ΜΠ fimulacra , 
IDeorum,aut hominum ad exemplum e n 
afi pud Pollucem lib.7.cap.a. Hi funt colores, ἀνε 
λον, purpurifum 3 Os £oy, purpureis color : edawyor, vi- 
π΄ ΡΣ χρρκοειδὲς » CI'OCEHÁ 5 XURMGy. 5 ceinlené y κιννάζαει, ἢ 
ilinnabari ; £evev ,  fiuluss i $ φαιὸν » fufcus. d 
Jubflammeus s sdonóeauir ; fubfufcus y λάνκὸν, albus ;. ue 
l uy » niger τι μελαμξαφὲς á dangratia ; ὃ Lud φαιόδχωϑα:,, 
l minare, Colores γεύματα. φάρμακα, vn. Partes 
artis Vavzv. meni, effici ; 3 ὐσνλραφὴ; depiciso ; Ν᾽ μὰ Ὁ Vmn- ^ 
ha; σκμαγραφὴ » Adumbrario, Penigioas oeaeis » San- 
ngagis " κηρὸν E274 macerarc 5 qu ai ^ mfiere ; χρώ- 
B ee xepáuuu colores temperare.N ide. Optimi penicilli 
pi&orij hodie fiunt ὁ pilis tenuiflimis erinacei, 
vel muris Anneníj: ad colores ex olco ritos adhi- 
bendos , fed ad aquarij (uba&tus. picturam peni- 
cilli optimi. fiunt, é nefrendis feu | porculi. fetistc- 
[nerrimis quibus cauda veftita eft. Caragraplia in 
[picturis dicuntur obliqua imagines ex vno tan- 
j| tum latere.fe oftendentes.. Plinius ἐδ. 5 ς. cap. 8. 
| Catullus epigr. 22. Catagraphos Thynos comme- 
morat. Calice  Allafontes verficolores vitrei fue- 
| re. Vopifcus Aureliano... Calices tibi allafontes 
verficolores tranfmifi , quia vitrum vario colore: 
pingebatur ; necenim alia materia fequacior, aut 
picurz accommodatior, Strabo lib.€. fcribit fe 
audiuiffc à vitri opificibus effe in Zgypto quan- 
dam terram ad vitra opportunam, fine qua vitrei 
calices non pinguntur. & Roma multa  reperiun- 
| tur ad colores & facilitatem. pingendi vitri »χαϑό- 
«pé JY χρυσαλλοφανῶγ. 


dx 


TADSUE INVE, οὐ OD SU dab DS. 
γιά, δ᾽ Statuavia, | 


-.--.---.--.- 


"o 9De Piffura ἘΣ 


T rl 
1o 


Ue oc I V. 


lih. v. cap. 26. quum nauis nitro feférta; δὲ 
»- diis maris in atena expofita rcpentino incen-: 
dio arenas in vitrum mutaífet, Vitra autem iam: 
olim pingi folita effedocet Martialis lib. 14. 3 
Non. (umus atidatis plebeia toreumata vitri, | 
- ANostra nec ardenti. gemma fextur. aqua. 
Sed Plinium audiamus ἐδ. 56. eap. 26.Fama eft. 
appulía: naue mercatorum nitri quum Íparfi pet 
littus epulas pararent j'nec effet cortinis attollen- 
dis lapidum occaíio;glebas nitri é naue fubdidiffe, 
quibus accenfis permifta arena littoris , tralucen- 
tes nobilis liquoris fluxiffe. riuos. Ex vitro liqua- 
ro maffz fiunt , ex maffis rurfus funditur in offi- 
cinis,tingitárque. Et aliud flatu figuratur ; aliud 
torno teritur;aliud argenti modo celatur. Fit & 
tin&ure genere obfidianium (ex obfidio niger- 
rimo lapide) ad eícaria vafa,& totum rubens vi- 
trum, atque non tranflucens, Gzmatinon appel- 
latum. Fit. album; ὃς murrhinum, aut hyacinthos, 
fapphirófque i; imitatum , & omnibus aliis colo- 
ribus. Nec eft alia nunc materia fequacior , aut 
etiam pictura accommodatior. Maximus tamen 
honos in candido tráflucente,quam. proxima. ery- 
ftalli fimilitudine. Obfidiani lapidis fit mentio in 
Pande&is Florentinis;& apud Arrianü. Martialis: 
Nullum foliicitant bac,Flacct, toreumata furem, 
ZVec numinum calidis bac vitiantur. aquis. 


Lib. 


| 
| 
| 
| 


DUM Li. JH. Cs REG E 
ibn. Κ épigtaramm. E 
Tolle , puer , calices, tepidid, toreumata Nil 
Lib. 14. 
«44 τὺ ingenium Nili , quibus iui pla. 
Dum cupit , ab quoties perdidit auclor opis. 
Veteres igitur vitrum pinxere, & hodie vitru 
vulgó pingunt, ὃς (anguine dtaconis, aut aliis ce 
loribus penicillo delineant,tum in fornacem per 
quindecim, aut viginti dies vitrum ita pictum 


Ízpe cum iactura opificum » nunquam f ine pé- 
xiculo ia&urz , quia opus nimio igne perit , mo-- 
dico non imbibit colores. Confule fuper ca re 


hyali colorem, Jib. 4.Georgic. 

Hyali fetnro fucata colore. 
Alexander Aphtodifzus » ὥσσερ dY' ὑΐλε ἐμφαίνᾳ τὸ 
ἐυανϑὲς χρώμαϊ Q-,vt per vitrum fleridos colores offendit. 


"De malto ; | fe 7  encauito.. 


w DM 4 
Tr d 


N^ ux E^. ^ s. EL | ^ 
c € AY Wt vv zd 
! "^T PT EA 3h. ἘΠ T 
Naftafius Bibliothecarius Smaltum vocat, 
quod veteres encauftum di dixerunt, pigmen- 


tum metallicum , encauftum icum , vulgó 
Email ,liquati , coloratíque metalli pigmentum. 
De (malto Latinis verbis ea tibi reddam quae 
Gallicis Viginerus vir doctus ad Philoftrati Ico- 
nes expofuit. Encauftz vocantur Emailleurs , qui 
liquatis metallis colores inurunt. Qui encauftum 
auro agglutinant,& metallicum pigmentum auro 

inurunt, 


'conijciunt, donec colores penitüs imbibantur, 


vitri opifices. Virgilius vitreum ipe Y | 


i UE NONIUS ὁ πομπῶν, 
5 4 'DePictiuraeg Statuaria, 

jnurunt;aut liquenti;coloratóque metallo aurum - 
' inducunt , dicuntur parfondie ,ou. parfonder l'email, . 
^de faire fondre, οὔ" attacher (ur l'or dans le fournean. 

- Encaufto czlatum opus , encauftico emblemate 

|. ^ defctiptum opus , encauftici operis cruftam vo- 

.". » camus lefongne emaillée,emaillure.Encaufticum igi- 

/"tur opus fite vitro , & metallis , que inter fe Na- 
^. . turz Íponre mirifice confentiunt. Vitrum , quod. 
* φά encaufticum opus adhibetur, non € filice ; aut. 
-fago aut tribulo paludum , vulgó dicitur Salicor, | 
fieri debet , fed & petra , feu lapide, vt vitrum il« | 
luftre , fplendidum, ὃς cryftallinum fiat, vnde en- 
caeítum efficiatur imerallis inurendum ; cineres ἃς 
filice;aut tribulo,é quibus fit vitrum ,( vulgó vo-- 
catur Ja. fonde ) diffoluunt in aqua calida, & feg-- 
mentis panni candidi adhibitis, aquam puram, & 

claram in vas fnppofitum tranfmictunt,vulgó di- 
cunt filtrer, Quidquid fordium eft in cineribus; 
fubdit in priori vafe, nec per pannum tranímir- | 
titur. Sed aquatantüm puriffima,& limpidi(fima, | 
quz modico igne in íalem candidum concrefcit, | 
quum humidum aqueum exhalarit, vulgó vocant | 
fel -Alcali , qui arenz , aut lapidi, feu faxo purgato | 
admixtus, & minio perfufus in fornacem vitri | 
mittitur. Mininm illud aut minerale eft , feu me- | 
tallicum , ant fa&titium € plumbo vfto, vulgó vo- 
cant 2» plomb calané.  Calx illa rubra plumbi fit 
igne vehementi, & claufo,ne in acre exhalet, 
up ἀντιτυπίας, aut ignis reuerberatus,& in claufo 
vagus,ac errans vocati poteft. Vitri artifices vas | 
quoddam ὁ terra candida pingui ; cum offibus 
arietum tritis, & aliis medicamer-is capaciífi- | 
mum ,& ampliffimum fingunt , quod nullo igni | 
quamlibet | 


y: 4 


, 


i" 


"6 dx τ: "a — MA — 
.11. αν... my c 
quanilibet violento corrumpi, aut diffolui poffit. á 
Vas illud in fornacem mittunt; & in media col- 
locant,;cineribus vitro faciendo aptis plenum,qui - 

vi ignis liquefiunt , mox ferreas virgas in vas 

illud ardens immittunt , quibus materia illa pin- 

'guis, & liquida adharefcit,é qua vitra fiunt. Sal 0 
igitur ille Alcali minio perfufus in capedine ter- ο 
rea fex totos dies flammis ardenti. perfeuerar;prí- 
| mo, & altero die materia illa miniara flauefcitj — ^ 
tertio, & quarto virefcic ; duobus aliis albefcit; & 
acris colorem induit, ac cryftallina efficitur, € qua 
fiunt adulterinz gemma; ὃς encauftum; feu fmal- 
tum. Cryftallina illa materia , vt cogatur , ὃς con- 
crefcat , calcem metallicam.& plumbo , ὃς ftanno 
Cornubieníi puriffimo. in fornace reuerberante 
conflatam adhiberi neceffe eft, vc ftannum en- 
cauíto , feu (malto afferat foliditatem , & corpus, 

ne fit pellacidum.Sine plumbo nullumumetallum 

in vitrum tranfire poteft. Quum igitur materiam 
illam cryftallinam , & calcem plumbi , ac ftanni, 
vtramque tenuiifimo pulueri fimilem inter fe 
miícueris, & quafi patulura panem, aut fubactam 
maffam ex iis effeceris,foramen in medio fodies, 

vt exhalet inutilis humor, & per fe fenfim exfic- 

cati patieris,tum maffam illam exficcatam in for- 
nacem vitreariam mittes, eoufque dum liquari 
incipiat , mox é fornace extrahes , & reftrigcícere 
materiam fines ; tandem in vafe terreo,quod igni 

non foluatur , liquefcere fubie&o igne fines , fpu- 
mam pinguem fupernarantem cochlearibus fer- 

reis extrahes,donec vigintiquaruor horis materia 
'feruens purgatiffima,& limpidiffima fiat.Hoc tibi 

erit fmaltum album ; quod quocumque colore 
Hh.» imbui 


"m tus 


Ma. ΣΝ ca a 
16 DePidura,es Statuaria, 
imbui poterit. Si ímaltum illud cum cryftallo in | 
puluerem contriueris , & in fornace vitrearia li- Ὁ 
quefeceris,& mgtallicam cautem,fcu petram fub- 
terraneam metallicam, vulgó dicitur fapbre, adie-7 
ceris, exiftet nigrum fplendidum.Si addideris ar-- 
gentum vftur cum fulphure , ceruleum Turqui- 
» num effeceris; fi zs in laminas tenues fecueris,& 
per quinque dies vfferis,& in fmaltum illud inie- | 
ceris,efficies virens. ZEs ter vítum tingitur íÍma- 
tagdino pellucido. Czfium, glaucum, violaceum, 
cinereum , fiunt € fmalto illo , cui metallicam 
petram vario modo temperatam admifícueris. 
Si nitrum , feu falem petra indideris , colorem 
margaritarum exprefferis. Smaltum rubrum cla- 
rüm principatum inter alia obtinet. Flauum bra- 
&colatum argento addito effeceris , vulgó iaune 
polle, luteum. paleatum, item luteum aureum, lu- - 
teum mali Punici. Sed luteum citrinum fit ὁ fer- — 
tugine anchorarum, quas vis maris arrofit, aut ex 
croco ferri,quem cx aceto ftillaueris.Smaltum eo 
firmius, lztius, ὃς integrius eft,quo diutiüs ignes 
patitur. Rubrum effeceris , fi &s in calcem re- 
da&um vi ignis, vitro ,feu fmalto candido inie- 
ecris vnà cum ramentis fetri , & auripigmento. 
Plus vitri inieceris, rofeum fplendidiorem effece- 
ris, vulgó dicitur igcarzat , eft murex dilutus , vel 
oftrum dilurius.Plus plumbi indideris ( caue ftan- 
num admiíceas ) minus erit fplendoris. Rubrum 
clarum efficics , fi plumbum, & argentum viuum 
auro infuderis, item fpiritum zris,& fulphur zris 
incombuftibile. Zris illius tin&ura víque adcó 
fatura eft , & eminens , vt colorem auri natiuum 
augeat , & exaggeret ; fed color ille exaggeratus 
igne 


Bd PALLA e een 


* 


ita tinctum quafi folium pyropis fubijcitursaurum 
enim;,quod fuluo tingitur,corpore aris adhibito, 
femper nigricans, liuidum, & marcidum eft , quia 
fubítantia zris,quz per fe nigricat;nigris maculis 
liberari non poteft,fiue radas , (iue coquas ; fiue 
gummi, & fandaracha aues. At-aurum, quod tin- 
gitur fpiritu eris, eft vereram orichalcum, ὃς ele- 
étrutm, vnde pocula fiunt, quz venenum, fi quod 
iniectum fuerit ; indicant , & produnt. Hoc item 
aurum fpiritu eris exaggerarum,vi folius plumbi, 
non alterius metalli, in vitrum conuertitur,vnde 
fit ímaltum,feu encauftum rubrum clatum.Immó 
aurum vi plumbi fit volatile ; aut in oleum mu- 
tatur, quod vitrum aureum vocatur, quo S. Ioan- 
nes in Apocalypfi pauimentum czlcíftis Hiern- 
| falem , quafi tefferis vitreis ftratum effe teftatur. 
Hebrzi vocant Hamzal, vnde vox Gallica email & 
Italica fmalto.S. Hieronymus aurum illud vitrum 
vult effe ele&ttum Ezechielis. Non ita pridem ar- 
gentumafperum , ὃς fyncerum cum are, & plum- 
bo excoquebant , & concorporabanr , vt rubrum 
clarum exifteret, quam ZVelluram vulgó vocarunt, 
quum in grana argentum liquefa&um ; & in 
aquam iniectum concideret. Smaltuin auro , ar- 

E^; gento, 


^ 


18 De Pictura ,E9 Statuaria, - 
gento,ari,non aliis metallis inducitur,& inuritur. 
Item vitro;& teftis fictilibus.Immó nuper reperta 


ars inurendi fmalto marmora, & duriffimos la- | 


pides, ita vt ignenon violentur. Vt metalla, & ex 


metallis colores inuras,fmaltum in minutiffimum . 


- puluerem in mortario ferreo duriffirno tere piftil- 
lo ferreo,cum modica aqua:meliàs enim in mor- 


tario res fuccedet,quàm fi in porphyretico lapide | 


tereres. Colores , qui ex metallis inuruntur , hi 


funt, niger , violaceus , viridis , ferrugineus , feu | 


cafítaneus,vulgó tazé,cinereus,caruleus,feu glau- 
cus , rüber clarus, luteus ex auro ; qui omncs co- 
lores pellucidi funt ἃς fplendidi , cüm albus , δὲ 
ceíius Turquinus (int opaci. Cüm triueris hos 
metallicos colores in mortario cum modica aqua, 
effunde quidquid eft aquz;& puluerem illum te- 
nuiffimum in patella vitrea reponito, cui tantum 
2ffunde aquz fortis,quam € nitro, & vitriolo fub- 
iecto ighe ftillatitiam cfficiunt , vt pulueribus in- 
natet , cófque tegat. Et toties pulucres illos aqua 
forti imbatos, aqua fontis limpida lauato, donec 
ea nihil fordium trahat, fed nitida,claráque exear. 
Aqua fortis pingue metallicum purgat;aqua fon- 
tis limpida,fi quid terre admixtum erat, abluit, & 
tollit.Simaltum tritum in aqua limpida facilé inte- 
grum feruatur , extra aquam fordes concipit. Pul- 
ueres ifti legula zrea colliguntur , vulgó vocant 
palette de cuyure,& operi humilioris forma ( vulgó 
onurage de baffe taille) magna cura, & diligenti 
opera inducuntur, vt alij ab aliis fegregentur , ne 
Éorté puluerum , ac colorum confufio, & pertur- 


bario fiat. Cüm probe collocati fuerint, chartam | 
vulgarem aqua madcfacito,& inter manus aquam | 


expri 


1 NM 
4 


[o 
.. 1 z* 
QE 


MT o^ etr 
| exprimito , vt charta fit loco fpongia que hu- 
ἢ mido exufto fialtum exficcet , quod ficcam 
|! ]tius, & hilarius eft,quàm madidum. Illa pulue- 
| ram collocatio dicitur vulgà prima pellis. Cette 
|! couche (e nomme la. premiere peau. Dcinde fmaltam 
laminz fcrrez impoficum paulatim in fornacem 
intruditur, vbi exardefcit , donec liquefcere , & 
moucri incipiat: cum enim e fornace deber edu- 
il. ci, vt refrigefcat , mox adduntur fecunda & tertia 
| puluerum collocatio; & opus fornaci ; & igni 


Y 


'vchementi permittitur,donec (maltam plane co-. 


loribus inu(tum fit. Tum ὁ fornace opus edu&tum 
expolitur lapide idoneo , ὃς abíoluitur Samio la- 
pide,quem vulgó Tripoly vocant.Id cemporis opus 
inter manus expolire dicunt , polir .4 la main. Vt 
encauíto eminentia cuiufuis figure, vel opus tu- 
mens ,ac in vmbonem plus minus elatum inu- 
ratur , acinos pyri aqua limpida madidos fumes, 
illi(que fmaltum irrigabis,quod vi(cofum fa&ut; 
& quafi glutine illitum facilé operi adhzrebit , 
aliter non: adhztefceret vmboni , ἃς ex(tantibus 
fignis , aut prominenti figure ; cüm tamcn nullo 
negotio fmaltum fundo vaforum , ὃς operum hu- 
milioris forms adhzrefc&, vulgó dicitar ouurape 
en bo[fe, eu demy-bo[fe, ou plein velicf. Alind eft,quod 
vulgó dicitur ./e creux de la ba[e taille, Rubrum 
clarum non adhzrefcit nifi auro.Rabrum opacum 
in argento, & «re probé collocari poteft. Catera 
encau(ta,feu (malta auro,argento,& ari inhzrere 
poffunt. Tunc dicuntur auro adglutinari , metal- 
licum pigmentum auro inuti , liquenri , colo- 
ratóque metallo aurum pingi, defcribi, diftingw:, 
encauítum auro illiniyobduci. αἱσὸ dicitur glace 


Hh 4 l4 


, 


1.0 JDe Pidura,S Statuaria, Ὁ 


bg un 


la befongne , quia fmaltum eft quafi glacies cans. j 
dida;aut colorata. Vbi encaufto metallum inuftum 


/ 


eít, opus eft abíolutum. In pluribus encauftis, feu. 
fmaltis admiícetur vitriolum, minium,vel humus ἢ 
plumbez venz , vulgó mime de plomb , fel AMlcali, ὦ 
de quo fuprà egimus. Crocus Martis , feu ferri, | 
nitrum, natiua , vel fa&itia erugo rafilis , verd de 
gris. Magnefia, vel manganefia, feu pierigot , 8c 
rupes metallica, quz fub agris arentibus, & maci- 
lentis nafci folet, vulgó fapbre. Hzc nos 6 Vigi- | 
nero viro docto mutuati fumus, & quz ille Gal- 
lico fermone explicuit, Latine confuetudini red- 
didimus,& infrà plzraque alia reddemus. 


*De Encanto , [cu Smalto. 
ΡΥ UE CMS 


Vidam negant fmaltum illud quo vulgo 
ytimur,veteribus norum fuiffe.Fugit eos ra- 
. tio. Philoftratus enim /ib. 1. Zconmm. ἂν ew Snpuse, 
ita loquitur. «fei xe) É τῷ μειρακίῳ ψεαψίος χαλοὶ; X 
χαλὰ éAmmddiorre , QC. qipscr ὃ αὐτὰς ἵπποι ὥδα- 
aM ἄδεις de ἄλλῳφ λκος me, X, Earsosy X, μὲ- 
λας X, φοῖνιξ, ἀργυφοχάλενοι ἢ ψικτοὶ, X, χρυσοῖ τὰ φά- 
λαρά. ταῦτα φασὶ τὰ χρώματα τὲς ἐν ὠχεαγνῷ βαρζάρες 
&Deiv τῷ χαλκῷ διαπύρῳ, τὰ ) συωϊουιῶς, καὶ λιβεῶς » X; 
σῶζον ἃ ἐγράφᾳ. Adolefcentis latera cingunt iuue- 
nes pulcri , honefti ftudiofi , quos equi ferunt in- 
ter E omnino diffimiles , alius albus , niger alius, 
aut flauus,& phoeniceus, frenis argenteis, aureis; ' 
ac vario colore diftin&is habenis. Aiunt enim bar- 
baros in Oceano habitantes iftos colores zri in- 
fundere 


picta funt feruent, Non abludit à Philoftrato Pli- 
nius 4.34. c.17. Plumbum , inquit , album inco- 
quitur zris operibus Galliarum inuento , ita vt 
vix difcerni queat ab argento ; eáque inco&ilia 
vocant. Deinde & soe d ibconucre fimili mo- 
- do coepere, equorum maxime ornamentis,iumen- 
torümque iugis. Omnis ratio encaufti, feu fmalti 
| pendét à metallis, & vitro quz inter fe mirifice 
conueniunt , quia Solis efficientia conquiefcit in 
auro , artis vis in vitro. Sol vnit homogenea; fe- 
| gregat eterogenea ; & caduca , ex qua vi aurum 
coníurgit; quo nullum corpus fub czlo perfectius 
ignis nofter femper fepazat scerbge dbi nec vi- 
trum efficiat, Lignum,pannum,flores;herbas,car- 
nes,quiduis denique vrito, & in cineres redigito, 
cineres deinde in catillum obruíz (en la coupelle) 
cum plumbo iniicito, argentum rcpereris, ex quo 
extrahes aurum in aqua nitri , & vitrioli , qua di- 
citur , eau de depart , cau forte. Itaque aurum iure 
dixeris foetum Sols; itrum ignis ὀφηβυνημα:υοά 
vtrumque ignis vim patitur inuiolatum. Materia 
vitri eft cribulus littoralis , vulgo (alicor , foude , cui 
ne vi ignis euolet tantillum arenz admifcetur, 
aliquid enim in vitro eft volatile; aliquid fixum, 
vt & in àuro, Vide Plinium /ib. 5. c.19. lib.36.6.26.- 
Suprà de fmalto pluribus egi , de auro vitreo 
Joannes Cap. 21. ἢ πῦύλις χρυσίον χαθαρὸν , ὁμοία ἑαλῷ 
καθαρῷ " ὦ ὃ πλατεῖα ὁ πολεῶς χρυσίον χαθαρὸν, ὡς Va 
AQ- διαφανής. Iob 28. Non adzquabitur ei δατατή, 
vel vitrum. Nellura qua vulgó dicitur hoc. mo- 
do fit, fume tibi vnciam vnam argenti , duas zris 
purgatiffimi , tres plumbi. Liquato argentum , & 
gH h* ; «s 


FS 
“ 


Wt Ma tM. uou. s NOT MI 
ni» DePidura Statuaria, 
«sin eodem va(e vt contundantur,tum plumbum 
addito , & carbone moueto , vt plumbum fpuma | 
liberetur , & tria illa metalla in vnum corpus | 
tranfeant.- Vas terreum pugni magnitudine ful- 
phure.viuo femiplenum quod in puluerem triue- — 
ris habeto, & in id metalla illa mixta , fufáque in- 
iicito, & os valisobturato argilla, & linteolo , & 
omnia commoueto , manibus víus donec refri- — 
geícat , vt omnia in vnam maffam tranfeant. Vaíe 
fra&o mallam illàm funde , & liqua in calice au- 
zatiz fufure inie&o borace , & fufionem iterato, | 
donec maffa fracta tibi placeat; Hac cft nellura 
qui auro & argento tantum adhibetur , quam ὁ 
verbis Gallicis Vigineti Latinam tibi dedi. 


" 


"i. 
- ,ἃ 


EL 


*De Plaffice, Sculptura eo Statuaria. 
| U(DAPWYTCGVILCO 


T. quz in ftatuis aut fculpturis verfatur, 
in duo membra tribuitur. Aliud enim eft quod | 
eminet in opere zreo , lapideo ligneo , quódque ; 
exftat fupra planam fuperficiem , vulgo vocatur 
bfc, eminentia, anaglyphi exftantes partes. Ana- 
glyphum, anaglyptum, owaurage en boffe , aliud dici- 
tur cauum quod opponitureminenti , & anagly- 
pho. Vulgo ouurage en boffe, on relief, l'autre, onurage 
creux, Anáglyphi, feu eminenis duo funt genera, 
aliud plenum anaglyphum , le plein relief, quoties 
imago vel fimulacrum numeris omnibus abíolu- 
tum cft, vndequaque rorundatum , ex fe aprum, 
non aliunde, cuiuímodi ftatuz omnes , aut capita 

vcterum 


ΤΥ ΚΡ ἢ, 3 Mos f wb 

i» ! vh ἢ ͵ " 2 P 
"wii: Lap Pa 
UD. 


UN inar "n 
veterum quz Romz intus; item vafa Corin- 
thiaca. Romz Adonis, & Meleager Franciíci Nor- 
chz., Apollo Tufculanus à Belueder, Laocoon Va- 
ticanus , cum duobus filiis ex folido marmore , ὃς 
monolitho, Cleopatra ; Hercules Echionis Ache- 
 nienfis in atrio palatij Farnefiani, Hercules Capi- 
το] πὰς ex ere , Marcus Aurclius | equo infidens, 
d Venetiis quadrigz in propylzo Diui Marci. Alte- 
rum genus anaglyphi vulgo dicitur , demi- boffe , ou 
[ bafe r ille , femiplenum anaglyphum prout magis, 
minüfve fculpcura eminet fupra fuperficiem pla- 
nam cui infidet ;, cuiufmodi funt duz columnz 
Romz Traiani & Antonini Pij anaglyphici ope- 
tis , vatiis figuris exfculpte ; & anaglypha trium- 
phalium arcuum, & monumentorum varij operis 
anaglyptici t marmora,nummi aurei,ar gentei;zrei. 
Quod ad canum feu profundum fculpturz atti- 
nct, lecrenx,on le: graucures, alize alius aliis exícul- 
puntür, & inciduntur, cuiufmodi Onychas , Aga- 
thas, Calcedonios , /Emathyftas ; lafpidas multos 
exfculptos , & incifos videas. Onyches, Sar dony- 
ches, vulgo cornalines, quia firmiores , & zquiores 
funt aliis , & zquius inciduntur fine vllo fragmi- 
ne , aut tumore ἃ fculptoribus libentius vfurpan- 
tur. Nudiuftertius Roma vifus eft adamas ftem- 
mate Lufitaniz infculptus , cuius indicarura fuit 
fex millium coronatorum. alius infignibus Hifpa- 
nig Ículptus , qui triginra millibus aurcorum 
aftimaretur. Adargas autem non inciditur nifi ἃ. 
fcipfo. Materia vero plaítices,& fculpturz, pofita 
eft in auro, argento, ere, ebeno,ebore,ligno,mar- 
more,lapide;argilla,luto figulino;cera mixta pice, 
calce, gypfo, cerufa. Statue prima teftacez fuere 
é terra 


| WANN c ATE EM I to 

14 JDefPiduragg Statuaria, 

é terra figlina. Primus plaíftes apud Plinium fuit 
Dibautades [ib.5 $.cap.12. Statug primum Diis po- 
fite , deinde viris fortibus re bene gefta , Olym- 
pionicis Harmodio, ὃς Ariftogitoni zrez. Quare 
Antiplion orator rogatus,quod zs ad ftatuas effec 
optimum à Dionyfio tyranno , refpondit zs illud 
ὃ quo ftatuz Harmodio , & Ariftogitoni pofitz 


e(lent, optimum fuiffe. ideo Antiphon iuffü Dio- - 
nyfij eft intezemptus. Deinde quiíque arbitratu Ὁ 


fuo (ibi imaginem pofuit , qui honor víque adcó 
euiluit, vt Agefilaus,.& Cato ftatuz honorem rc- 
pudiarint. Morem autem ponendz imaginis an- 
tiquiffimum effe difcesex Eufebij lib. 3. de prepa- 
vat. Euang. N bi Moyfem vetuiffe ait , ne imagines 
adorádz proponerentur.Vnde fequiturante Moy- 
fem imagines fuiffe quz adorarentut. Plinius ipfe 
lib. 5 4. cap.7. prodit Euandti atate longé ante Ro- 
mam códitam in foro Boario fimulacrum Hercu- 
lis pofitum in cultu fuiffe. Numa Iani fignum in 
eodem foro pofuit, quod tamen Plutarchus in vi- 
ta Numa mendacij arguit , qui negat 160. annis 
poít Numam vllam Roma ftatuam;aut imaginem 
graphicé pictam extitiffe. Epicadus apud Macrob. 
Eb. .Saturnal.cap. y 1. narrat Herculem interempto 
Geryone ín Hifpania cüm rediiffet in Italiá focio- 
rum fuorü quos in ea expeditione amifitfet fimu- 
lacra; vel figillaria propofuiffe ; ornatu folito ve- 
ftita, quz poftca in fluuium profluentem deiecc- 
rint , vt mari quifque in fuam patriam veheretur. 
Eos Ennius vocat Argzos tutulatos. Dionyfius 
Halicarnaffeus fa&um mollit ,aitque, cüm Itali 
viuos homines Diti mactarent, & capita , Hercu- 
lem inftituiffe ; vt pro viuo homine quem Graci 

φῶτα 


a 


φῶτα vocant , lumina » ὃς ofcilla in profluentem 
fluuium proiicerent, & capita allibrum. 
i, κεφαλὰς idv, 3, τῷ πατεὶ πέμπετε φῶτα. 

Ea vocaruntofcilla. Diodorus Siculus Athiopes 

f primó imagines reperiffe vult, à quibus ZEgyprij 

B rem didicerint. Lactantius //b.2. cap. 11 .evzer. Pro- 

B metheo fimulacrorum originem attribuit , qui 

| Pandoram ex argilla fecerit, & igne rapto ὁ Solis 
rotis animarit. Hoc igitur in hac re tenendum, 
. homines primüm carbone , & cretacea graphide, 
l| auc le crayon , rudi Minerua lincas duxitfe , vulgó 
vocant griffomner , deinde excuditle , fculpfitfe, ra- 

| fiffe ebur , natiuis coloribus animaffe. In pictura 
vulgari pauca funt, quz notes , pr&ter manum 
pi&oris,& colores. In plaftice;ftatuaria, fculptura 
plura miramur. Ante omnia defignatio fit operis 
graphide cretacea;carbone,vcl calamo,;feu penna, 
cuius víus difficillimus eft ; quia figure, quz funt. 
intra αἰειφέρειαν, Gallice je ponrfil, tenuiffimis,& cre- 
berrimis lineis incidendz funt cancellatim obli- 
quis quadrangulis, & rhombis, a lozanges, on petits 
carreaux, vt vmbra fiant, & aliquid albi , ac vacui 
relinquendum, vt lumen inducatur.Hzc defigna- - 
tio, quz fit calamo, vtilis eft in zreis cabulis, vt 
poftcà fcalpro. incidantur , aut .ftylo ferreo fcul- 
pantur , & rypis excudantur pictura fuauiüs , ὃς 
teneriüs incilz , que dicuntur de taille douce. Pin- 
guntur autem calamo znez laminz nigro quo- 
dam,quod fit. € fumo nucum, ὃ nucleis mali Per- 
fici,vcl pomi Perfici duracini;admifcetur aliquid 
gummi draguntini ;in quo genere primas tenuit 
noftro (cculo Albertus Darer Germanus. Rem fa- 
ciliüs expediueris graphide ex terra fanguinea , vt 
vmbras 


E 


n6 DePiduragg Statuaria, 
vinbras efücias in vacuo , & ceruffam aqua mace- | Ὶ 
ratam cum gummi Arabico adhibeas ad lumen, 4 
nift forté defignatio illa rudis fiat in charta alba, " 
vel pelle pergamena: Hzc ratio familiaris cft iis, . 
qu natiuas ,feu iconicas imagines pingunt, & 
defignationem operis mica panis albi, vt volunt, 
emendantr, quz deinde pro exemplari, feu arche- 
typo- futura elt , maxime in fculpturis eminen- | 
tibus, in quibus nifi pi&or abunde verfatus fue- 
ric, humi |o ,nec in planis illis pictaris excel- 
let ,en platte peiniure 5 quia. Ículptura docet con- ^ 
trahere , cogere, coarctare longitudines, eáfque 
in-breue colligere 5 in cauum ; & profundum re- 
trahere ,aut attollere quz funt in plano, vt emi- 
neant , /es raccourci[ferens , les venfondremens , les vele- 
uemens en on plain. & efficere,vt quod eft in plana 
faperficie, emineat,& ex(tet, quafíque foras extu- 
beret, Plinius /b.5 s .cap.10.A pelles pinxit Alexan- 
drum Magnum fulmen tenétem in templo Ephe- 
fiz Dianz,viginc talentis auri, id eft, centur vi- 
ginti millibus aureorum noftratium ; digiti emi- 
nere videntur; & fulmen extra tabulam effe. In 
hoc genere noftro zuo excelluit Michaél Angelus 
Bonarota, vnde agnoícas eminens illud , quod 
foras fe proijcit;pituram peperiffe,vel inftituiffe. 
Nihil in hac arte difficilius, quàm hominem per- 
fe&i(fimum animal ad viumn coloribus expri- 
mere , fiue in. plana fuperficie, fiue in exftanti: 
quare priüs vultum creta defignant , mox arche- 
typum faciunt ; & quum omnia fecerint, vix affe- | 
quuntur quod volunt. Michael Angelus fculpen- | 
di, & pingendi arte nobilis, fatebatur fculpturam 
pi&ura longé difhiciliorem , itaque longe plura 
natiuis 


ΡΠ. τ 


" E. nm μὰ zo "jT s τ j 
t tinis coloribus pi im fculpfit.Admirabe- 
ris Iudicium extre ) €o pictum in facello 


Sixti in palatio S. Petri, fed Prophet ab eodem 
in fornicibus graphice picti longe admirabiliores 
funt, quum iuítam magnitudinem excedant. Sta- 
tuariam difficiliorem faciunt diuerfi afpectus fta- 
tuz pleni anaglyphi,l« iuerfité des veués qui fort ea 
ne flatue de plein velef, qui a: fa rotondité accomplie. 
Plana pictura non exigit tot afpe&us: Deinde 
 Ículptura legem dicit proportionibus , ὃς Íymme- 
| triis, feu menfuris architecturg, que fumuntur ὁ 
| corpore humano. Qui tamen fcienter homine, 
aut quoduis animal expingere poteft, longe fzci- 


gulz , & citcino parent , quàm animalium linea- 
menta.Nihilominus quia tota edificij delineatio, 
Ícu ceconomia pender à conceptu architedti , qui 
eft quafi princeps,ac palmarius operis parens, hic 
plurimum cft laboris , dum id agitur, vt propor- 
tiones , quz fumuntur à corpore hominis , obfez- 
uentur. Minori enim negotio inuenimus, quànr 
exprimimus, aut imitamur ea, qua funt; Ideo 
nemo architectus nobilis effe. poteft; qui fcul- 
pturz, & ftatuariz non fit peritus. Inde cft, quód 
Micha£l Angelus multa emendari feliciter ; quz 
in fabrica S. Petrià Brumante, & Sangalio primis 
eius fabrice archite&tis peccata eranr. Parifiis in 
fabrica arcis Lupare Clanius vir. nobilis , archi- 
te&turz fciens, multa intus,& foris peccauit, quia 
fÍculpturam vix à limine falutarat, In Gallia nobi- 
liffimus flatuarius fuit Iacobus Angolifmenfis, 
fiae marmor. fcalperet , fiue zs funderet , cuius 
anno 1 5 jo. defignatio S. Petri palmam przripuit 
Romz 


Ἰὰς zdificium defignabit, cuius lineamenra re- 


ἐς T 


"toi AP Pm LAE 1 ides (A es M ios 
18 JDePicura,g Statuaria, 
Rom Michaeli Angelo;fculptorum omnium iu- 
dicio. Hodie pro miraculo in Vaticana Biblio- 
theca tres efügies maxima ab co ficte e cera | 
nigra feruantur , quarum prima viuum hominem 
delineat, altera hominem cute nudatum, cum 
mufculis,venis;arteriis;fibris fpirantibus;tertia eft ς 
f keletos, cum folis offibus,& tendonibus,quibus E: 
offa coagmentantur. In crypta Meridonica prope | 
Parifios Autumnus marmoreus ab co ícalptus | 
omnes in admirationem rapit. Non co inferior | 
fuit Parifiis Germanus Pillon;cuius edes pone Pa- 
latium Curiz centumuiralis Sequanz affitas , vi- 
fere me memini, vbi tot ftatuas tam affabre factas 
ex marmore;ex zre,ex luto, tot anaglypha plené, 
aut femiplené extantia , fub annum Chrifti 1589. 
vidi, vt me vix vípiam in Europa plura; aut admi- 
tabiliora vidiffe profitear. In marmore fcalpendo 
ícalpra facilé hebetantur , vt nifi admoueantur 
igni, ὃς perculfa incudibus reparentur, obtufa , ὃς 
inutilia maneant. Et nifi penitàs fculptor filum 
marmoris,& venam fcienter explorer, & ferro fc- 
quatur, in irritum laboret. Michael Angclus Ro- 
mz fexagenarius corpore imbecillo , ὁ duriffimo 
marmore plus fquamarum,& Ícorize Ícalpro, qua- 
drante horz deijciebat , quàm quatuor alij iuue- 
nes, & valentes marmorarij, duabus horis diruere 
potuiffent;quia filum marmoris fine errore feque- 
batur.Marmorum autem magna cft varietas. Vidi 
marmora in finibus Andium ,quz ícalpro facile 
cederent , more lapidum molliorum , & tempore 
durefcerent. In Cznomanis paffim Ecclefiz , & 
templa columnis marmoreis,quz fplendore mar- 
mori Pario, vel Synnadico non cedant, exor- | 
nantur. 


CI ἴο e eo onum sali 


»y| za iníinodi T f 


armorum duriffimum ,. 


aigro. Deinde porphyreti: | 
albis variegatum. Vidi (qoe cenis 
S.Ioannis porphyreticam. columnam Pifis có de- 
latam , ferro , & igni contumaiffimam. "Tamen 
I orphyreticam fcalpro. cedit, (i (epe acicm. ferri 
igni , & aqua reparaueris. Franseiftus; enit del 
Tadda Florentinus é porphyretico lapide ftatqas 
plures veftitas fecit, in quibus plus eft opetz, 
quàm in nudis;plura item capita;vultüfque.Is pri- 
mus e(t aufus daritiem lapidis porphyretici noftro 
zuo vincere , fub: Cofmo Medicis. 1l. viro incom- 
parabili. Romz in campo 5. Georgij prope cam- 
pum floreum coloffus eft ' porphyreticus , capite 
| tamen 2reo. Item propter 5. Agnetis. vdem cuppa 
| quadrata ingens porphyretica vifitur ; extra moc-- 
nia vrbis, quod vulgó Bacchi fepulerum vocatur." 
Foris flagellis vitium, & hedera corymbiata cum 
vatiis auibus inter(itis elaborata eft. Et in Bccle- 
fia. S.. Agnetis plures funt: meníz porphiyretice 
parietibus inclufz. Ad pantheum Agrippz quod 
hodie Rotunda. indigetatur , duo vaía funt in- 
gentia , variis imaginibus fcalpta; ,inter'duosleo- 
nes ὁ marmore Numidico ftriato; coloris cinérei, 
feu leucophzi , quod non minus ferro contumax 
eft, quàm porphyrcticus lapis. Lydius item lapis; 
| quo argenrüm, & aurum exploratur, duritie por- 
 phyreticum equat. Ex Lydio Japide coloffus eft 
Hermaphroditi i in palatio S.Georgij. Marmor fer- 
pentinum ícalpi non poteft, ex eo. ramen fa&tz 
| Ii funt 


no -De Picfura,zd Statuaria 
funt menfz, quum metallica quadam fpecie, 
vulgó dicitur Emery. in puluerem redacta, & lerr 
tenui(fima fenfim aliquid ex eo crodcretur. lua. 
-enim ferra, & arena minutiffima fecantur mar-- 
mora in cruftas. Alius lapis cftleucophaus oculis: 
gratus,maculis albis,& nigris fparfus, inclufus in. 
pulpito S.Mariz Maioris, quem quidam vocat la-- 
pidem marmaridum , qui duritie non cedit por-- 
phyretico. Emeti foffile eft metallicum & genere: 
chalybis , quo aciem enfium artifices ferri expo- 
liunt;fed priüs in puluerem minutiffimum terunt, 
Huius foffilis miror neminem meminitle vete- 


τ 


tum Nofter Robfardus meminit, ^. - 
Ert P'oneri. des lames acevées : 
Frappé menu des flames etberées. i 
Marmoris genus quoddam eft, quod dicitur gra-. 
natum , quia in eo funt grana, Calcedoniorum; 
 emerici, Agatharum varij coloris, quibus fparfum | 
eft. Eius duo genera funt : alterum, leucophzum, 
 cuiufmodi funt tredecim cólumnz Panthei Ro-. 
mz in porticibus: alterum , rubro granatum , ex. 
quo facti obelifci,& cupa balneares;é quibus vna. 
vifitur Romz ante palatium S. Marci , & pro fo-. 
tibus S. Saluatoris Laurentini.In infula Elbana 
maris Hetrufci fodinz funt marmorum grana- 
torum , vnde concha ingensallata, quz vifitur 
hodie Florentiz in Palatio Pitti , excipiendz 
aque falientis € fonte. Nonnulli putant obelifcos 
Romz faáitios effe , non effoffos ὁ latomiis , feu 
lapidicinis. Sed Strabo , & Plinius latomias af- 
fignant;é quibus exfe&i funt. Maximus obelifcus 
erat centum viginti quatuor pedum , minimus; 
o&oginta octo. Quoddam marmor cft vulgó 
dicum]! 


Lib 1. Ca V ^ 
dili Geile; & elegan: :iliehe Pl, al- 
bum,é quo multa capita , & ftatue Romz vifi 
tur , fed fcalpro contumax eft. ldeà ftataarij li- 
bentiüs vtuntur marmore Pario , quod cedit fcal- 
pello,& i iniuria pluuiz, vel aéris x i 

iis: verficoloribus. Florenti in Ecclefia s. 

intij in facello Mediceoruf Micl | 
|lus (us: eft- in-ftatuis- gentis Medicez n 
Carrarienfi albo , quod nullis maculis i 
ibus fparfum eft. Ibidem in. erypta fi 'terrane 
ciuitates . & vrbes Hetruriz , quz in. ditione 
magni Ducis funt,tanta marmorum varietate, tot 
.emblematum , & teffellarum , támque verficolo- 
fibus cruftis fant, vt nihil in toto orbe admirabi- 
lius,aut magnificentius videatur, Libet hic fübij- 
cere pauca de ppicHiian ie v aoo ὑρεϑονια 
poffunt. 


Ep. x Nun. 


*De  Marmaribur. men 
JCAPYT. mue ἐν 


Via: marmora die iter lapides 2 δ qnibus 
ftatuz fiunr, de iis agamus, Marmora dici à 
fplendore, & μιαρ μερυγῇ ἡ volunt. Strabo lib.g. e 
λεϑὺ; πλάκες» X eu Aaa, ὥςε πὰ πλεῖσαα D ἐκωριπῶν py 
Solidzcolumnz , & laminz magni operis ὲ Στ 
. vrbe Hetruriz Romam feruntur. lib; va. pag.197. 
Synnas & μεγάλη πολίς. xloyég μογόλιϑοι μεμύλρι πλυ- 
σιάζοντες τῷ ἀλαξα-τίτῃ λίθῳ χα! ποικιλίαν, Sit pat- 
ua vrbs eft vnde columna magnz ex vno lapide, 
' alabaítro varietate fimiles afferuntur. Cüm peo- 
li a uincias 


dj De Pitf JL AL 
uincias. difpoliant. soma menolithias aufe- 
hon ait Laberius, folidum naui να: Maro νον 
at Iib.6. e/Eneid. - Hid. cud 
- Selidod, domani: ἐν ai UN 
Quomodo marmor paretur ad tectoria , inia yi- 
truuium /ib;7.c. j. Fabium declamat. 9.graues cru(tz, 
lop di lacentes columna.Sidon.s Epitbalamio, 
Hie lapis efl de quinque locis, dans quinque colores, | 
i cdithipt P brygius,Pariu, Panus, Lacedemon, | 
vel uatioiigpauion n eburnus, natis: 
Statins, jns 2:5 
o Purpura fola cano: Phrygia quam Symados. anro 
- dpfe cruentamit maculis lncentibus attin. 
Seneca , Numidicas cruftas vocat epiffol. 86. vet. 
GL. πλακωϑεῖσαν οἰκίαν. incrustatam demum, malim | 


interpretari , teflellis: fe&ilibus ἡγαδνάψουθι 


Statius {ῤ.2. Syl. 
—— Hic Graijs penites. defetla metallss 
᾿ Saxa quot Eos veffperfit vena Syenes, 
Synnade quot maesta. Phrygia. fodere [ecwres 
Per Cybeles Iugentis agros, vbi marmore picto 
Candida purpureo diflinguitur area gyro. 
Ehe e myilei cafus de monte. Lycurgi 
QQuod viret, & molles imitatur vupibus berbas 
Hic Nomadum: Incent. flauentia (axa, Tbafofa s 
Et Cbios, c gaudeni fiutins fietiare carystos. 
Strabo lib. 8. λατομίαι aile πολυτελὲς T gx ruta is ἐν 
τωνάρῳ παλοωμαὶ, γεωςὶ 3 P7] o τῷ quà eru “μέταλλον 
ἀνεωξάν τινες ὠμεγοδές. Seneca. Iib. de benefic. 4. Cru- 
fte marmoris ipfa qua fecantür lamina gracilio- 
tes erant, Ea enim gracilitas quia difficilis ; pre- 
tium augebat, Plinius /ib.3 6. cap. 2. * 3. Craffus 
orator fex columnas marmoreas, ὃς Hymettias in 


palatij | 


| bari 
ipeent us, & Scyllis Crete Lapis parius dici- 
ur Avytéms, quia ad lucernas cederewir.. Scalpen-. 
i marmoris ars. trecentis: triginta. duobus annis 
atuatiam & picturam faperauit, qua fub Phidia 
antüm ceperunt Olympiade 85. verficolores ma- 
ule apud Chios. inuentz. Secare. marmor. in 
cruftas Cares docuerunt. Crufta mar 
es primus operuit Mamurra  prafectus fabrum 
Caíaris. In viliffimo liminum vfu -Numidicum. 
marmor primus pofuit Marcus Lepidus anno: vr- 
bis 666. MocilonfbOpdteil: aut (idis glebis po- 
fitum. Marmor arena fecatur , fetra in. mecs / 
linea premente arenas , verfandóque tractu ij 
fecante. ZEthiopica arena ad id. "poc eft. Si- 
| donius Epitibak Müriói jii 109 ibo tup s misi 
| Poffes Córyfolitbi fuluus difulgurat viaddin. 
 Murrbina ;Sardomyches, dini, Jberus; Ifi, 
- Indus, Chálcidicus, Scythicus, Beryllus; ' debates, 
"Attollunt duplices argenti cardine valuae, 
Per quas incluft lucem: vomit vmbra finaragdi. : 
Limina crafus onyx ernflat. proptérque byacintbi 
Carula concordem | jns seruit m 
Idem Cvm Ea x Y ves iiu : meldet) rino 
Cedat puniceo phtiófur liwer inan 0 0s 
Symnados, c Nomadum qui -PNopimiorqpun C 
Colli, e berbofis qua - vérnant mar γά Ὁ 
Candentem iam nolo Paron, i iam talo Ca ?; 
Vlior eft vubro qua. pendet. purpura. faxit. pode 
Idem lib. epi(t. Qus MÓN, 
ἑρκόγλυφα. Statius lib.1. Syl. Maie S apti 
Hic Libyeus, Pbrygitque filex , bic dis aai 
pu virent, bic flexus omyx, ei concolor alto 
11. 9 Vena 


9 Á » συ 
3: ANS UU : QM wan W ou. CDM Mon 
d "e 3 ! mc ! " 
4 


"T ^ PRINT y ^f Ὶ Ma : " "i j E AE Ἔ, à X | 
54. De iem 69 St M d 
- Vena mari, vupé[gue nitent, quis purpura fepe Ὁ 


OEbalis, c Tyri moderator liuet abeni. — 
Khdibc uo. 0 PRA 
(Et que faxa pares [ecat, ci aue punica vupes, — 
- Qua viridis Lacedemon babet , maculofag, Synnas. 
Statius, — — SOM ἡ 
 ANon buc ἀνέ Ta[us , aut vndofa Caryftos, 

Maret. onyx longe, quevitura, exclufus ophites, 

. Sola nitet. flauzs Nomadmm decifa metallis: 
Purpura, [ola cauo Phrygia quam Synnados antro 
Jpíe cyuentauit maculis: lncemibus “τ. 
μα, Tyrus nincas. fecat, e Sidonia rupes: 

Οὐκ locus Eurote *yiridi.cum regula longo 

Synnada distintlu variat. 
Lampridius i5 Z4lexandro Senero: Marmor porphy- 
reticum,& Lacedemonium. Ifidorus lib.16.origzn. 
Lacedzmonium marmor viride cun&tis eft hila- 
tius. Ophites ferpentium maculis fimilis eft. Au- 
guftzum , & Tiberinum in ZEgypto. Purpurites 
BxcwiTw, alabaftrites. Statius: 

Mons Lybss, Iliacu[a, nitent, ei ulta Siene, 

Et Chios,ec& glauca certantia Doride (Axa. — 
Caffiodorus b. 1. var. Difcolorea crufta mar- 
morum gratiffima pi&urarum varietate texantur. 
Epifl. 2. lib. 1. Sidonius : Non illic quidem Paros, 
Caryftos, Proconitfos, Phryges , Numidz , Spar- 
tiatz rupium variatarum pofuere cruftas , neque 
per fcopulos Zthiopicos, ὃς abrupta purpurz ge- 
nuino fucata conchylio fparfum mihi faxa furfu- 
rem. mentiuntur. Prudentius /ib.2.i2 Symmachum: 

INatiuum memo. (copuli: mibi. dedicet. strum. 
Signis é matmore , gemmí(que etiam poliendis 
Naxium diu placuit ante alia. Ita vocantur cotes 

» - jin 


Vide Plinium hb. 16.c4p.7. ἐδτν τς QN apt 
cola putat murrhina vafa fieri ex onyche Arabiz, 
Male. Onyches Germanie fudines dicti,ex quibus 
potoria vafa. Praxitcles marmoris gloria fuperauit 
etiam femetipfum. Lygdini i in Tauro reperri, Ala- 
bandici ad. purpuram. 1nagis inclinant. Lucull un 
marmor. in atrio Scauri collocatum , aut potius 
marmoris Lucullei columna duodcquadragenum 
pedum. Hymctiij dharmotis columna fcx in L. 
Craffi« oratoris Palatina domo. Plinius lb. 56 .cap.5. 
putat fcalpendi . marmoris artem cum Olympia- 
dibus ccpiffe , longe a antiquiorem. pi&ura, & 
ftatuaria , quarum vtraque cum Phidia cocperit 
Olympiade octogefi 1ma tertia , quod ; ab eo fcri- 
ptum miror,cüm idem fcribat,in Chi  intüla Ma- 
lam fculprorem , ἃς filium eius Micciadem fuitfe 
Hipponadis ctate,quem cettum eft vixiffe Olym- 
piade 6o. Idem ait proanum ] Male fculptorem 
floruitfz Olympiade prima ineunte. Sculptores 
marmoris qui. foeditatem vultus in marmore cx- 
prefferint , iidem ὃς (calptores fuere , ἃς ftatuarij. } 
Nónulli hodie reperti qui marmora proxime imi- 
TT 4 tentur. 


56 *De Picfura;eg Statuaria, 
ventur. In menía enim plana illinunt. gluten figus. 
lorum , deinde glutini afpergunt gypium contri. . 
tum in puluerem. Sur la colle ils font ne couche de 
plaftre pulueriz.é, & variis coloribus imbuunt;dein- 
. de in mena cadem illinunt gluten alterum , & ἢ 
gypfum friatum variis coloribus tin&tum afper- 
gunt. Idem tertió faciunt , & quod eminet in fu- | 
perfici dedolant & leuanr. Exequat id opus mat- 
motis cp lle & duritiem. 


e» di T 


AM Gemmu, €5 Lapilhis. 
CAPVT IX 


Ts gemmis , & iooillis hodie luxuria exfültat, 
quás varié fculpere ars fculpturz ; docet. j 
- ANtmo eff tam fordida, (θ᾽ vltima fovizs, qui mon. 

^ Fentilet asTinum duitis fudantibus aurum. 

Video vniones nó fingulos fingulis auribus com- 
paratos. Iam enim exercitatz aures oneri feren- 
dofunt. Inmnguntur inter fe ; & infuper: alij. binis 
fuperponuntur. Non fatis ποῖος infania viros 
fubiecetát , nifi bina , ac trina patrimonia fi Áingulis 
auribus pependiffent, ait Seneca. Quare vxor tua 
locupletis domus cenfum auribus gerit? Sed à 
corruptis moribus , ad Nature miracula diuer- 
tamus. ἰός πα τὰ ἃ inexpugnabilis du- 
ritia eft; nec fecari adamas , aut czdi , vel teri 
potett, fed incurrentia vltró retundit. In gemmis 
fales funt , verruczque non eminentes at feffiles. 
Cryfaallis fibihde occulta fubeft vomica preduro 
centro falem vocant. Aliz gemma ferro funt con- 

" tumaces, 


" 


ali int.Primà ftatim fcalptura in 
juibu vjvsughitin a: um videas, in aliis lauor 
lllaterum mucrone gratior  eft.Clemens lib.a.Peda- 
ori, cap. 11. Lapillos infe&katur liuidos , pallidos, 
naris inhofpicalis cie&tamenta;aut terra ramenta, 
πελιγὰς y] χλωρὰς » ᾧ ὃ ἀπεξενωμδϑης ϑαλάοσης τὰ ὃκ- 
Ῥεράσματα, X, ὁ γῆς τὰ ety una. Amethyfti;inquit, 
& ceraunitz, & iafpides,& topafius,& Ímaragdus. 
Iv puXiimi αἱ euapayd (g- ἐμπολημα πιμηΐφατον.. Milefia, 
merx pretiofiffima , margarita pretiofa. nafcitur 
lin oftreo (mili pinnismagnirudine, pifcis etw. 
ingens. Tertullianus de Genefi : 
z Prafi us biic nomen eft, ili det cw e an 
Lib. 1. in Marcionem : Lygurius, onychinus, chry- 
Wfoprafus.Petronius:Carchedonios ignes lapideos. . 
e vd de anima : . Cerauneis . emmis 


etie odiis eo bns Diii maxi- 
mé Sole in rubrum exco&us. Dionyfius de fitu 
lorbis : Ad Zgeum,i inquit,mare funt Thraces. | 
ἔγϑα μμελ!οσοζότοιὸ x σκοπιὰς παλλίνμιης.. 
Qus?) àscexGey χαλὸς MÜ(-, οἷά m aeu. | 
Vbi ad fpeculas Pallenes altricis apium | lapis 
A(terius nafcitur;pulcher fideris more fulgens, & 
flamme ignis , qua in lucernis micat, quc 
Idem ad Riphzos i inquit, 

& δυφαὴς. ἤλεκσρθ- ἀέξεῦ. οἷά TM αὐγὰ, 

plume. ἀρχομβνης. ᾿ 
Electrum [uauiter lucens augetur , qualis Luna. flen- 
dor voe Sapphirum Ioui, & Saturno fa- 

EX. crum 


eh DAMM ect lgni« 
ficare ; ideó in factis literis fub pedibus. Dci q afi 
- opu s lapidis fapphyrini.Smaragd us Vranie virgini. 
virginitaté Map He cci Vig 


ΟΠ flellatus ἑαέβιάε fulna 

ΠΕ πῇς. ΠΑΡ ΡΣ ΠΝ MR 
Te:tullianus: Gemma tardé terohrur, vt niteat 
fubdolé fubruuntur . ; vt floreant ; anxie foran 


ore nz 

tur, vt pendeant. He ychius : μηφιζάϊς λίϑος τις δε, 
Vneutods vu] Θ- xaic?). Meriz.ena lapis qui fi affer- i 
gatur aqua,incenditur. lta lacrymae Mariz Magda- 
lenz cor eius la ideum incendetunt.Androdamas. 
lapis as,& argentum ad fe trahit. Corallium i in 
mari planta 'eft, aére contactum lapis. ] In. Silaro. 
ligna lapidefcunt. Plinius, & Paufanias : In Troa- | 
deI "erperenis flunius lapidibus agros conferit. 
Aiunt €os , qui ἢ ferunt cylindrum in Sypilo ig 
templo Cybeles, fieri φιλοπώτοραρ, amantes patum. | 
Debuctat Ptolemzus Philopator cylindrum P 
| 


tuliffe , ne parricida. εἴπει. Cariftius lapis texitur, | 


igne purgatur. Matdobzus : 
| Gemmis mmi nomen pofi were ἢ t 
Quód jn, sos ia gunmi t " Ζ ad inílar, | 
De lapidibus vide Solinum cap. 1 1. Plinium ἐδ, 
37. CAp. 4. (δ᾽ $. €? 9. (f 10. 224. dein lib. 52. 
e2p.2 .Diofcoridem lib. s.Solinum cap.4.65. 45.12. 
42.50. 8. IGidorum lib. 6. cap. 15. Orpheum ἐδ. de 
lapidibus. Tzevzem. chil.G. cap. 8. .& Mardobzum., 
Lapidum genera, & nomina plura. Adamas, A cha- 
tes, Ale&orias, Amethyftus, Androdamas, Abfin- 
thos, Asbeftos, Alabandina, Beryllus, Carbuncu-| 
lus, Chryfolithus , Chryfoprafus , Chryfopatius, 
GbolidoniusyGotnealds, Chalgphonos, Chiyfo-. 
leétros,| 


E es, 


| 


CHWGEIR Cap IX. δὰ 
&ros, Chalazias, Chelonites, Corallium , Cal- 
edonius , Cerauneus ; Cryftallum , Dionyfiades, 
&ites,Enhydros,Gagates;Gala&tites;Hieracires, 
lienia, Hcliotropia, Hepheftites,ZEmatites, Exa- 
fontalithos, Hyacinthus » Tafpis, Iris, Lyncutius, 
-ipares,Magnes,Molochites,;Medus, Onyx, Ori- 
es,Ophthlamius,P&therus;Pyrites,Pyropus, Pra- 
ius, Sapphyrus, Smaragdus ; Sardius , Sardonyx; 
yelenites , Sagda , Topafius , Thecolithus, Vnio; 
Zlenchus,Margaritum. Sunt & alie gemmz apud 
arios Auctores. Ammianus ἠδ. 23. Conche den- 
1üs ofcitando ex lunari afpergine concipiunt. , 
Inde grauidz edunt margaritas binas , & ternas; 
yel vniones,quz dicuntur conchulaz, fingulas pa- 
[iunt al:quoties , fed maiores; vide finem 4. 25. 
| ipe lib. 1. eleg.2. 

Littora natiuzs. per[udent pitla. lapillzs. 
etus opinio fuit, in littore rubri maris geminas 
omnis generis nafci , quare Poeta dixit, 

ANox C erytbrazs "Thendss fignanda lapsus. 

[n achate Pyrrhi , nouem Muíz , Apollo, & lyrz, 
tibiz, citharz, ac inftrumentüm omne Mufarum, 
᾿ ὃς Apollinis à Natura expreffum. In. marmore 
(e&o laurum,filenum, pifces, caput Panis reperta 
Ícribit Plinius //b. 36. In alio marmore fe&o re- 
pertum oleum fragrantiffimum. In alio Neapoli 
adamas immenfi pretij. Theophraffus de lapidibus: 
διωνομκασμᾶμαι λεϑαχομίαι παρίωντε » Ὁ TRYTENIUDY. .» ἃ 
Mor, X, ϑηξαχικῶν, X, ὡς ὁ «fei αἱ γυπῆον “ἀλα Cucine , X) 
ὁ m) ἐλέφαντ ὅροι g- ὁ χερνίτης 5») ἐν ᾧ mim φασὶ X, 
᾿δαγεῖον WA Àj ὁ me- Guo» τὸ χρώματι, x, τῇ 
σπυκχγότητι τῷ παρίω. INoliles [unt lapidwime in. Pavo, 
Pentelica, ChioyT bebss, in e/Egypro alabattrites ci» qui 

| είς 


τὴ 
db 


oc Pario, ivo: fpinis, Be liparites lapides funt. Acha- | 


| avegeud]i τὰς ἂν χύχλῳ ϑυρί 


ig | DAP. ed Sr BS. 
fimilis efl cori, Chernites 171 quo iacere , ἜΗΝ (am 
peplo imuolurum y c Pars fimilis: colore , eb denfitate. | 
tes ab Achate fluuio Siciliz di&tus.S.Hieronymus | 
ait amethyíten; quo omnia venena faperantur, i ia | 
nido aquile reperiri. Lapis conchites Mcgaris | 
Adis y κα i, ἄλλε χίθε μαλαχώτερ(): » albus omni lapide 
naolltor ., ait Paufanias p4g.45. Philo im Caium :| 
; d ena üben τοῖς ὑάλῳ ἢ 
Adbkm. Jlatarios Sbasiweius. λίϑοις, » οἱ τὸ DE φῶς od 
ἐμποϑδέζεσι , yeuóy dU elpyum » ὦ 2 ἀφ᾽ wAÍu Φλογ uv. 
Jufft feneilrasi in ambitum lapidibus muniri. pellncidis,. 
fimilibus vitro albo , qui lucem non impediunt , ventum. 
autem probibent , ci Solis ardorem. Eft lapis fpecu- 
laris,Phengitis;Domitiani apud Suetonium. Mu- 
lieres geftarunt t gemmas ex auribus pendulas.Eu- 
ftathius vocat ἕρματα ema ; inaures. labenalis: 
Min virides gemmas collo circumdedit. ei cium, 
uibus exten[is gmagnos commnfir. elenchos. 
Bling lib. 9.cap.3 $. Elenchos faftigiata longitu- 
dine digitis (ufpendere;& binos,ac ternos auribus 
Gens gloria eft. Seneca iz Hippolyto: 
eoe nec niue lapis 000000005 
τ Diducat aures. Indici. dbnum maris... 
Cazcilius: Tum ex aute. eius faga domi. 
habeo. Homerüs: «0; 099 

oo f dU ἄρα ἕρματα ay. 

. €» χερήτοισι λύφοισι ey ue, μωρόεντα. i 
| once in Seuero, cüm quidam legatus vnio- | 
nes duos vxori eius per ipfum obtuli(fet , magni. 
ponderis ὃς inufitatz menfura , cüm pretium non 
inuenirent , inauribus Veneris eos dicauit.- Pro- 
copius /ib. 1. Peroíes Pería margaritum maximum 


& 


P4 


ec Íc 

ni en Id repertum erat j cai pifce; quem. fe- - 14 

ajquebatur canis marinus captus amore margárii — 

iffulgentis inter aquas. Pifcator càm. canem "cibo 

llintentum vidiffet, natatu lecutus in lit- 

itus iecit, fed ipfe tam i celeriter redire ad littus non 

potuit quin à cane OMA mince hib.1 6. 

glrig* Martiis, «οὐ vites a 

Sardonychas, fmmaragdos, diana id. 

Portat in dier. Sut. Seuere , mes. 

jMardobeus, . . ET LE n 

|. 4nmmulus vt gemmam Anis apiid; bains a 

^ Dicitur in primis fefe Prometheus vfum; ^ 

| | Cancaféa rupis quem Incida fragmita ferro | : 

| Inclufiffe ferant, digitóque recepta tulife. — 
Vide Dion. Chryfoft, LOIN Tu eve lib. 8. 

| e/Etbiepice: Hilos. 50000 ) 

|^ σωτάρζιίων qopeson py pn ápty bola. ud 

| Pantarbam fevens ne time impetum ignzs. Vide Athe- 

nzum ἐφ. 5. Scholiaftes 'Ariftophanis ad Bubes, 

Ἰφαρμακοπώλες πιμάλφεις, sap Ἃ αίθες moves - 

| exor Tur. "Pharmacopolas pel. dapi des m 

Theocrit. Tayl. E82. nd iL 

| ^ avdhs ἴσον ἔχειν aem τόμα; ἀμνὸν roin 

edioy") μὴ φαῦλον ἐτήτυμον diit tolg pu d 

| O: babere firme ILydio lapidi quo. argentarij: a: 

| aurum fyncerum, non adulteratum.. — 


3 "a T P [4 3 P. 
ἢ muy Spkioyey epi QA ar “πυρὶ. λᾶαν, 


τύτϑον ὅ ὅτ ᾿ éd uio?) ὀληῤῥανθέντΘ. t [D 

πίω ὡπὸ ϑρηϊκίε νομμέες πϑταμοῖο φέρον). 
"ut Thracium lapidem cim accenderzs qui aqua riga- 
: tus 


dus fplendee » €um aute. extinguit Mere olei offas 
fum. Paflores buac lapidem ἃ Thracio fluuio ferum, 
.Philoftratus ἐκ "moribus. Margen , & Sardium 
lapides commemortat ; αὶ Hd pius 5 ead. .Bdel- 
lium lapis eft cap. 2. Genef. ὁ ἄνϑραξ λιϑὸς megenity, 


carbunculus lapis Prafinus.. Martial. hib.6.. i 
Siccos. pinguis. omyx. anbelat. efus, $8 
Et. flamma 1enus .calent ophita, c o 
Et. certant vario decore faxa, vot 

" M m Phryx aut. Libys altius cecidit. 


- Anthalog. ls 
εἰκόγα πέντε βόων μικρὰ λίϑος εἶχαν dum co 23] 
Imaginem quinque bours parums. lapis taspis. babuit. 
Vide Nonnum in Dionyf lac.lib.g 4.94.3 21.529, 
τὴ E ξανϑὸς ἢ dace ἐπέσρελᾷ » τῇ 5 σελίωης T 
de λίϑον παλίλάκον » ὃ ὃς “ὑκεράοιο. Duuye — - | 
- λειπορίμης μινύϑε! » 3, ἀἐξεῦ, 
“Ἅϊιεγα flam iaípas incurrebat , altes, lapidem wi 
babebat , qui luna deficiente minuitur, angenie augetur. 
Perf. fatyr.a. 
Heec baccam concha. vafiffe. 
Vide Strabonem 4.6. Plinium lib.9. cap. 3$. Mars 
tianus Capell. ἐδ... 
Lychnins, aftrites, ceraunes, (cythas, iaifzs, 
Dendrites, Heliotropios, Sydalzs. 
S.Hieronymus ad Demedriad. episfol. Vt taceam de 
inaurium pretiis , candore margaritarum rubti 
maris profunda teftantium, Ímaragdorum virore, 
cerauniorum flammis, hyacinthorum pelago. Vi- 
de Heliod. Iib, 5.» /£tbiop. Philoftratum ib. 5.de vita 
"Apollon. p. . ente finem. S. Hieronym. δαχτυλιοποιοὶ 
dicuntur inclufores qtii gemmas annulis inclu- 
dunt. De Pantarba Philoftratus ἐδ. 3.4 pollon. c.1 4. 


my mi pen. 


ὁ 


77) apes. Tantum ipfi iritus ineft , vt intumeícat 
terra , & plerunque fcindawur vbi concipitur is la-- 
llpis. fugit;nifi ratione & prudenter trahatur. Nos 
foli quibuídam facris a&is, ac dictis Pantarbam 


et enim ignea,radiis micans; quod fi die iam orto 
a(piciatur B4» vis ὀφθαλμὸς unpaptyde μυρίος, 
"Mes oculos infimtss fulgoribss. Lumen quod im eo 
pide eft fpiritus eft admirabilis virtutis. Quic- 
quid enim prope eft fibi conciliar & trahit. Imó 
fiquofcunque lapides in mare ὃς fluuios deieceris 
Jac fparferis , fi cám demiferis codem , omnes fui 
fpiritus virtute recolligit ita vt coaceruati lapides 
tanquam examen: apum illi fubiaceant. Cep. 15. 
ἁλίσκεν, καὶ λίϑος onc: μαργιρὶς ἐν ὀρράκῳ χώκῶῷ 5 vetpdl az 
Fw ἔχεσα τῷ opp. Cap. 16. Vnguento perfufa 
o(trea (cfe aperientia inebriantur. Tunc ferreo«fty- 
lo perforata quafi faniem quandam emittür,quam 
| venator ferreo latere excipit; qui in varias formas 
Jexcauatus eft. Ea fanies poftea lapideícit ; atquc 
[in modum naturalis margatitz albus ille fanguis 
[concrefcit, xw 5 μαργαρὶς μά λώκὸν ἐξ ἐρυϑρᾶς 
διιλάίηης. Solinus cap.58. Smilaces in ipfo Euphra- 
tis aluco legitur gemma ad imaginefn marmoris 
Proconefij, in medio glaucum vt oculi pupilla in- 
ternitet. Cap.3 9. de Sagda lapide. Myetiidis Ípirat 
I nardi fuauitatem, Mithridax ;, Thecolithos , Am- 
mochryfos. Excidit draconibus Dracontias lapis, 
| Molochires, Androdamas,Pzderos.Cap.4 2.cap.46. 
Pyrrhites , Kalazias , Echites, Dionyfias. Cap.5«. 
; Adamantes lymphationes abigunt , venenis refi- 
| ftunt, 


truimus,quz no&te tanquam ignis diem accendit, 


gd : uy. WT ἀν ἌΝ 

funt , vanos metus pellunt. Nunquam vltra; 
magnitudinem nucis auellanz repertus adamas,. 
Cap. 2.9. In oculis hyznz lapis cft hyzenius, ἢ ai G | 
lingue hominis fubditus fuerit , przdicar futura, | 
Nazamonireslapis apud Neosiübasifaseuinc dg 
nigris venulis. Ad Hammonem lapis legitur tor«| 
tuofus,inflexus,qui Hammonis cornu dicitur,ful- | 
gore aureo, fubie&us capiti prediuina fomnia re-| 
prafentat.. Seneca deco&tum calculum. in. fma-| 
ragdum conuerti ait epiff.9o..Immó. hodiéque] 
inuenti lapides co&ilescolorantur. Theodoretus] 
Dialog. de prouidentia : πῦϑεν ἔμαϑε φύσιν ὑάλε 5 Te] 
αὐτὸν ἃ Jupes διαφορὰν ἐπαίδιώσε ; τίς ἀωτὸν iX uen | 
πίω τοιάνδε. ψαίμμον τῷ πυρὶ load! osx, » dj ὅπως 5 Ày 
£m πόσον ; Liuia cryftallum centum quinquagintz 
librarum in Capitolio dedicauit ; apud Plinium; 
Solinus cap. 20. Cyanis lapis in Scythia czruleo| 
coruícans. Q. Curtius //ib.. 8. Gemmas, ὃς marga-*| 
ritas mare Indicum littoribus infundit;neque alia 
illis maior opulentiz caufa eft , vtique poftquam] 
vitiorum commercium vulgauere in vltimas gen-| 
tes:quippeztimantur purgamenta zftuantis freti 
pretio , quod libido conftituit. Solinus cap. 5 9. 
Hyacinthus plerumque violaceo diluitur;aut nu- 
bilo obducitur; aut albicantiüs in aquaticum celi-| 
quefcit. Optimus ille tenor, fi nec denfiore fuco 
fit obtufior, nec propenfa perfpicuitate derectior, 
fed vtroque temperamento lucis, & purpurz mo- 
deratum fuauiter florem trahat. Hic eft; qui fentit] 
auras, & cum czlo mutat , nec zquiter rurilat;| 
quum aut nubilus, aut ferenus dies. In os miffus] 
magis friget, ícalpturis minimé accommodatus, 
vt qui atttitum refpuat. Vbi hyacinthus, ibi &| 

. chryfo| 


| | m lapidem lux celat, 
prodit obícurum. Nocte igneus eft, die pallidus. 
Gemma autem generantur inter faxa é fucco 
Émerallico. In ventre. faxorum duriorum fzpe 
famethyfti, ὃς carbunculi reperti. Gemma nobiles 
inter metalla auri,& argenti reperiuntur: Adamas, 
fopalus , fimaragdus ad auri naturam pertinent; 
M fapphirusad argentum ; carbunculus,amethyftus, 
jpyropus ad ferrum. In cryftallo nihil eft metal- 
: licum. Lapilli inter metalla funt , vt glandes in 
animalibus , vt nodi in lignis, vt femina in plan- 
tis , vc vertucz in vultu, vc ngui in corpore, vt 
fungi in arboribus: Lapilli frigidiores funt vitro, 
lidcóque attactu linguz ab Indis cognofcuntur. 
Eorum fplendor minus hebetatur lumine can- 
f delz,quàm vitrum.De lapide Dracontio vide So- 
linum cap.3 3. Peeanites in Macedonia concipien- 
| tibus; parientibus prodeft;apud Solinum cap. 14. 
Il Cap. 22. Callais gemma in. Germania viret. pal- 
I lidum , nihil decet aurum iucundius, id eft, auro 
f inclufa nihil iucundius. Cap. 7. Lyncurius fuccini, 
ἢ colore fpiritu feftucas attrahit , dolores renum 
fedat, medetur Regio morbo. Coralium dicitur 
Gorgias Metrodoro , refiftit typhonibus » & ful- 
| minibus. Achates in Sicilia ad Achatis fluminis 
ripas. In. Creta Coralliachates corallo. fimilis. 
Cap.56.Molochites in Arabia virens iuuat contra 
ἡ infantium. pericula. Iris in mari rubro , fpecie 
cryftalli. Sexangula , radiis icta Solis , rutilo acris 
repercuffu , celeftis arcus ex fe iacit fpeciem. An- 
4$ drodamas mollit iras. Pzderos lapis Arabicus 
jJ eryftallinum lucet ; rubet purpuram. Arabica, 
genus lapidis, eft neruis vtilis. Apud Trebellium, 
ML. Kk vniones 


hryfolampis apparet, 


vniones Cleopatrani. usvóxowi ect 

μεγάλῳ. Apud τόνε τααρν μα... υκκῇ al 
- pouem , monolinum eft filum vnum, quo marg 
εἶτα nouem erant infertz. Margarite enim vi 
cantur albz ab Anaftafio s» Leoze Z7. lapidew 
quemcumque ad caudam afini fi alligaris n 
tudet. Petronius: - di 

| Quo margarita cara, illic P. 
adn vt marrona onerata phaleris pelagits,&c.. 

Apud Iulium Fi irmicum lib. de mysier. Yn myfteri: 
dicitur ϑεὸς ἐκ πέτρης. Apud Tertullianum /ib. 2. ἡ 
Marc.Ligurium onyclinus,chryfoprafus.Aliis. d 
citur lyncutius. Tzetzes chiliade 8. cap. 195. ^4 
βασιλικὸς καὶ πεντελήσι}. , ad ftasuas vtilis. Vide £z, 
375. 376. Solinus cap. 56. In Taprobane conch| 
rore matutino concipiunt vniones , & quum li 
nares maximé liquuntur ^fpergines , ofcitation 
quadam hauriunt liquorem oncapitum.. Nu 

uam in concha duo fimul vnioncs reperiuntu 
Vltra femunciales inuentos negant. Concha gr 
, gatim natant, certa cxamini dux eft , qua fi capt 
eft, etiam quz « euaferint in plagas reuertuntu 
Sub Sylla primiim Romam illati funt vniones 
Lollia Paulina Caij Principis coniux tunicam ha 
buit ex margaritis fextertía Vnedinp tunc 
zftimatam. Ld 


Lo ——— 


De De Lepidi. | 


CAPWT' X 


A D foffam Marianam littus lapideum eft, in 
quo Herculem contra Albionem , & Ber- 
. giora 


Gabinus ; & Albanus igni: (ont imperuij. Thales 
ipud Diogenem Laértium--me£rG- τοῖς dxpdszie 
-uradidbvas d Ane), TeuspipA«Qe on ois ἃ 
μαγνήτι d Q-, αὶ ὃ nAteree Primus dicitur ammas dediffc 
| [mammatzs , coniectura capta ex magnete lapide , e 
iWlecivo. Lapis triftis in Attica fuit , vbi fedit Ceres 
in&lium quzritans;lib.4.Faftor. Ouidius. Apud Pau- 
ifaniam- Megaris: Anacletta. petra, cui infidens 
';Ceres filium inclamauit. Lib. 2. Aetamorplof.Oui- 
p|dius : Lapis index, in quem mutatusufticus , qui 
indicarat boues Apollini à Mercurio abaéctas. 
HApud Paufaniam, lapis facer in "Treezeniis, quem 
bofuerunt: illi , qui Oreftem. ζκάθηραν δὴ φόνῳ ἃ 
lunzeéc, à matris czdc.Megaris lapis fonans;in quo 
Ar ollo citharam repofiut , ad ictum pulfus cuiuf- 
"cumque fidi cinat , ait Martianus Capclla. Apud 
aPautan iam: apis ἀργὸς albus eft in Laconibus;cui 

TEE reftes furore liberatus. eft ; ideà lapis 
NAI plage Auzni lapis 
| | ortui areícant ,. αὐαίνον). 
Iouem lapidem Romz iurabant. Batyli culti à Ia- 
deis, qui volare, & per fe moueri dicti; Betylum 
| fafciis inuolutum Saturnus pro loue dicitur deuo- 
raffe. De lapide fonanti Ouidius lib. 8. Metamorph. 

Regia turis erat. vocalibus addita muris, — 

In. quibus auratam proles Latonia fertur 5 

| Depofuiffe. byram, faxo fores eis inbafiz. jÀ 

De lapide Adarce, Antipathe, Afio;Pyrite, /Ema- 
tite, Schifto; Gagate, Thracio,; Arabico; Gala&tite, 


et 


Kk 2 Meli 


Melitite, Morachtho, feu Galaxia, feu I ucog 
phide;Thy&te, Alabaftrite,feu Onyche, lapide 

Mico Meiphire;Sbledite, Dite SH aca E» 
vide Diofcoridem Iib. s .cap.1 5 0.65 fequentibus. 


(m *De Status eeu fufis. Ὁ 
Lj CAPE νης, Ὁ της 


JA Ρυὰ Paufaniam ἐπ 24readiczs , Recus Phi 
4 M filius, & Theodorus Tceleclis Samij ; priij 
areas ftatuas fuderunt. Ánte eos laminas rudi: 
nerua coagmentabant pro ftatuis. Is Theodor 
Ímaragdum czlauit PolycratisSamij. Terra vn 
proplafíma,feu fufilis operis rypus,exemplum;pr 
totypon, archetypon, protypon efficitur , non 
argilla pinguis, & equabilis , cuiufmodi ea e 
vnde fi&ilia fiunt;quia facilé funditur, & fatifci 
fed terra eft arenoía , qua vtuntur ad furnos c 
ftruendos,& fundendas campanas, atque adeó c 
" tapultas, feu bombardas cormentarias. Si argill: 
vteris , admifceto cineres purgatiffimos , aut are 
nam tenuiífimam. Terra hzc exficcatur , conte. 
ritur in puluerem , excernitur cribro , feu incer: 
niculo farinario;tami,tum admifcetur tomentun 
lanicium , feu leuconicum , bosu*re , & omnia im. 
buuntur aqua;vt in vnum corpus tranfcant,vapu. 
lántque virga ferrea, tum per quatuor menfes ma 
cerantur , & compurrefcunt fimul , vt rationem 
vnguenti cuiufdam mollis obtineant. Ita terr: 
poterit pati ardorem metalli, nec fatifcere , aut 
diftumpi. Cüm ita formatum fuerit protypon & 
tetra; 


j | wed MOM. xiva ΡΨ Ὁ ΠΡ 
Ἶ TEE ΛΩΝ pA 


εκ μμοηῆβη μονῇ figuram arbitratu. tuo, leni igne 
: pques ; quz contrahetur tranfuerfum forie vn- 
lj1em;aut plus; minüfyve ; ideo e im, vbi opus etit; 
-Pformabis; & rügas,qua coicrunt, dilatabis, 
.Jonec iuftum modum aflequatur , & iterum co- 
es igne leni per gradus augente, & indufium. 
-|ereum digiti craffitudine intus adhibebis ; vte- 
'[fque ad eam rem inftrumentis ligheis;& ferreis; 
t demes quod exuberabit. Scd omnia ifta, qua 
|iciunt ad: praxim , fcriptis committi non pof- 
ijt , quum ab vfu, & tra&atione pendeant , ma- 
imiftróque, & manu; atque oculis egeant , fine 
ljmibus artis huius przcepta expediri. non pof- 
nt. Videre licet equum Parifiis in ponte nouo; 
reum cui Rex'Gallie Henricus I V. infidet; 
'lorentiz miro artificio conflatum. Coloffi illi 
(/queftres non ex-folo zre conflati funt , fed ali- 
id ftanni Cornubienfis admifcetur vt facilis 
ies fufüm fluat;ídque tum vocatur bronze. /Es ΤΟ γε 
ipriumyes Corinthium, fi aliquid auri, vel argenti 
udmifcetur ; es du&ile , es regulare , fi flauefcit; 
prichalcum indigetatur.Si cum centum libris eris 
imifceantur viginti pondo ftanni putgatiffimi, vo- 
:atur metallum , vt in campanis, & tormentis 
igniuomis fieri folet. Foffa, vbi prototypon po- 
nitur,adeó longa,& lata effe debet,vt abfit à pro- 
|typo vndequaque- pedem vnum in. quadrum. Ita 
locus erit hinc inde laterculis igne coctis fartus 
tectus , quibus omni ex parte muniri debet pro- 
plaíma, feu archetypon, ne humido corrumpatur. 
4Es autem cum ftanno fufum debet lento agmine, 
& leni fenfim. intromitti , ne opus nimio ardore 
pereat, aut liquor fluens aberret, exundétve.. Sed 
| DUE, 3 hzc 


? : 2 WOCHE RR eet 
ao. De Picture Statuaria, 
hzc omnia pendent à praxi. Quamprimüm igitur 
foffa munita erit laterculis , & terra ficca cribri f 
póllinario tranímitfa , debet ignis admoueri for: 
naci,ne typus, fcu prorypon aliquid humidi ad {6} 
rapiat. Tubus, feu canalis , quo tranfmittitur α8}} 
fufum;deber effe latior,laterculis crudis;fed ficcis ' 
manitus,deinde excoquatur catbonibus admotis, |! 
& tandem cineribus liberetur, ne metallo fufo 
adinifceantur. /Ima pars fornacis tegi debet la- 
terculis bene co&is, ne ardore metalli fufi colli- 
queícant.Qui vitri fornaces ftruunt, eiufmodi la- 
terculos fcienter legunt;experientia docti.Fornax| 
autem zri fundendo debet vho;aut altero die leni] 
priniüm igne;deinde per gradus augente excoqui, 
vt commode ficcetur, ne fluxum zris liquidum; δ᾽ 
limpidum tnoretur. Iam veró effigies auri ; & ar-| 
genti fiunt ὃ laminis y diis argenteis, quz fors 
mantur , & vapulanr fupra typos reos , qui pri- 
müm cauis gypfeis fuerint infufi.Sed deinde (cale 
pellis,& calis reformantur,& accurantur.. Hac in 
arte Phidias alios omries fuperauit. Confule Vigi- 


^ 


nerum Do&orem meum. | ' 


————— 


"De smulrandi, flagnandii eg ferrumi- 
manda operibus metallici. 
CUP WoEEOPTI. 
He partem Turifconfülti non fatis expe- 
; diunt , quia fabricam & plafticem ignorant, 
Verba Caffij funt apud Paulum : Fertuminatio per | 


candem materiam facit confufionem,; plumbatura 
3 
veró 


| Graci vocant σμυαφίω,᾿ 
Galli foudure, Plinius 40.36.c4p.25. Ruinarum vr- 
[bis ea maximé caufa quod furto calcis fine ferru- 
ijj mine fuo czementa componuntur. Ferrumen auri 
i] dicitar Chtyfocolla. Gellius 4b. 13. eap. 2 $. tan- 
quam ferrümine immiffo fucatior verfus, Plinius 
ἢ 1.3.6. Vitrum fülphuri incoctum ferruminatur in 
ἢ lapides, id eft , glutinatur in formam lapidis. Lib. 
-34« cap. 15. Calcis vfum bitumen prebuit , ita fer- 
ruminatis Babylonis muris. Pomponius, Si tuum 
Ícyphum alieno plumbo plumbaueris , alienóve 
argento ferruminaueris , non dubitatur fcyphum 
tuum effe , & à te re&e vindicari. Plinius Ab, 10. 
cap. 33. de picis oua fua é nido in nidum depor- 
tantibus, furculo fuper bina oua impofito, ac fer- 
tuminato alui glutino fubdita ceruice , medio 
seque vtrinque librato, deportant alio. Ferrumen 
e(t gluten. Lib. 11. cap. 57. De offibus canum que 
fracta non ferruminantur, quod deficiente euenit 
medulla. Lib.27. cap. 4. De herba quadam qua re- 
cente fi vratur, ferrum aut z5 ferruminari, Lib. 31. 
cap. 7. Carthis Arabie appidàgqiitos damáfqdt 
maffis falis faciunt aqua ferruminantes. Z5. 57. 
cap... Cryftalla infeftantur plurimis vitiis ,fcabro 
ferrumine,maculofa nube. Petron. ἐπ fatjr. Autum 
ait clauis ferreis ferruminatum. vocatur κόλλησις 
συωάφεια , rauu$». Ferrumen autem à ferro di&um, 
quod maximé glutinofum eft intus , & viícidum, 
ideo duz ferri partes diuulfz in ignem inieékz , & 
incude percuffz facile coaleícunt , ὃς inter fe iun- 
Kk 4 guntur. 


Me 


ιν. De Piclura,e2Statuaria, T 


guntur. Item crocus Martis, ὃς fquamz ferri, ca . 
menta facile, & firmiter folidant & vinciunt. La-. 
minas ferri tenues'in furno αὐπτυπίας pet 15. dies. ἢ 
in calcem redigito , feceris crocum Mattis pollini | 
cenuiffimo (imilem, fed rubrum. Lateres, vitrum, | 
carbones lapideos;arenam,;calcem, cum ferri cro-. ἢ 
Co conterito in mortario , cementum inexfupera-- 
bile feceris. Bolus Armenius , & terra figillata i 
fiunt in fodinis mcrallicis e vaporibus ferri , qui- 
bus nihil eft efficacius ad res deuinciendas, & ad- 
lutinandas. Ita cum ftannum & plumbum per 
a mollia fint, fi fundantur (imul ob infitum vifci- 
dum obdarefcüt. Quia plumbum humidum,ftan- 
num ficcum eft, Plinius Jib. 34. C4p.17. Stannum 
adulteratur addita eris tertia portione candidi in 
plumbum album. Fir & alio. modo miltis albi ὦ 
plumbi , nigríque paribus libris. Hoc nunc aliqui 
argentarium appellant. Plumbum album vocat 
ftannum Cornubienfe , x4ox716;» ; plumbum ni- 
grum 4z2Av€4w. Aurifices zs,argentum, aurum va- 
riis modis ferruminant. Tu eos confulito. Sed au- 
diamus Plinium 4.5 3 cap.  . Chryfocollam,& au- 
tiartifices fibi vindicant adglutinando auro; Et | 
inde omnes appellatam fimiliter vtentes dicunt. | 
Teiperatur autem ea. Cypria erugine, & pueri | 
impubis vrina addito nitro. Chryfocolla vulgo 
dicitur Borax,Cypria erugo vocatur, verd de gré. 
Aurum fermentatur , & adglutinatur Cypria xru- 
gine, fale Armoniaco;& Chryfocolla, vulgo dici- 
tur fouder l'ev ἃ chaud. 'Tria cnim ifta fimul terun- 
tur, & imbuuntur in capedine teftacea firmiffimz 
cerrz, cuiufmodi eft in Gallia Bellouacenfis,dein- 
de ex illo compofito particulz fumuntur quibus 
" aurum 


o dem ὭΡΗ po! addit , Teritur 
E are in Cypriis mottarii: a ferruminatur 
ihurum quod argentofum ἡ vocant. Can eft fi 
ddita fanterna nitefcit, é diuerfo &rofum contra- 
iit fe , hebetatiirque. & difficulter ferruminatur. 
Aurum argentofum vocat quod fufum. eft. cum 
rgento, aurum zrofum quod fu(um eft cum ere. 
-Banternatm vocat boracem,feu chryfocollam. Ad- 
dit Plinius: Id glutinum fit auro & feptima parte 
argenti ad fupradi&ta additis, vnáque contritis. 
Plumbatura autem dicitur quum ftanno & plum- 
bo candelabra, canterioli focarij rei ferruminan- 
tur. Denique addit Plinius eodem loco : Auri glu-- 
[tinum tale et,quod di&um eft, argilla ferro, cad- 
mia zris maffis, alumen laminis, refina. plumbo & 
[marmori , fed plumbum. -nigtum albo iungitur 
lipfámque album. fibi , item ftannum aramentis 
ftanno argentum. Fallitur Plinius, quia non con- 
uenit argilla cum metallo , itaque argilla metal- 
lum ferruminari non poteft. Per cadmiam intcl- 
ligit calaminam , cognatum merallis foffile , vul-- 
go mineral , quod reperitur in fodinis eris in agro 
Mediolanenfi ἃς in'Germania. Calamina yruntur 
vt cuprum in zs conuertant, quia ftrato cupri im-. 
ponitur ftraturn calaminz ; deinde ftrata ita exag- 
gerant, & in fornacibus fimul Jiquant. Stanni , & 
plumbi artifices refinam adhibent, vt vafa ftannea 
ferruminent. Refina item adhibetur marmori fer-. 
ruminando cum maftice. Vulgo dicunt zaffiquer. 
De plumbo nigro & albo. Plinius. lib. 34. tap.16. 
Plumbi duo genera, nigrum atque candidum à 
Gracis appellatum igov 7e». Iungi inter fe plum- 
[ bum 


bum nigrum fi εν κα θην ubt ign Wf fieri ἡ! 
fine oleo , ac ne album quideni fecum fine. nigro: 
Plumbi nigri origo duplex eft aut enim fua pro- 
uenit vena , nec quicquam aliud ex fe parit , aut. lr 
cum argento nafcitur , mifti(que venis conflatur. 
Eins qui primus fluicin fornacibus liquor ftan-: 
num appellatur , qui fecundus argentum. Quod |: 
remaníit in fornacibus galzna; quz portio eft ter- |: 
tia addita venz. Hzc rurfus conflata dar plum- | Ur 
bum nigrum , deductis partibus duabus. Hac |: 
Plinius: omnino nulla eft fodina argenti in. qua || 
plumbi aliquid noninueniatur ; quo meralla om- gi 
nia purgantur, Vt videre eft in catillo obrufe | 
(vulgo coupelle , cendréc) quo ab auro. & argento 
quicquid adulterini eft cuanefcit , & exhauritur. 
Habent praterea autifices aquam e nitro , & vi: 
ztiolo fortem , qua vulgo dicitur , eau de depart, 
qua fi quid argeriti οὔ auro mixtum eftin aquam | 
foluitar , quicquid éft auri deorfum fpecie arenz 
nigra defendit. Hocignorauit Archimedes apud ῦ 
Vitruuium ἐδ. 10. Qui aurum argento mixtum 
deprehendit i in aqua,quod aurum grauius & pon- 
derofius in anguftum cotat, & minus loci occu- 
pet, argentum leuius , plusloci. Confule Vigine- 
rum ad Philoftratum. Diximusalibi ftatuas, fimu- 
lacra, figna facta effe gypío; lapide , cera ,auro, . 
argento, ;ebore, ligno. Calliftratus fcribit ftatuam 
Memnonis é lapide vocali fi&am , ftatuam ZEfcu-. 
lapij ὁ ligno. Vulgo fiebant figna e cedro. Plinius 
lib.13.cap.$. Materia veró ipfi cedro zternitas, ita- 
que & fimulacra Deorum ex ea factitauerunt. 
Apud Paufaniam (imulacrum ZEfculapij Epidauri 
&rat ex auro & ebore. Porphyrius, Athanafius,Eu- 
febius, 


veneni lord (0; M n d M 
Homerum ,e thyo;vel thya arbore odotata, q que 
perpetuó virer. Hodie qui: funduht ereas, aut ar- 
'genreas imagines,exemplum fingunt e é cera, dcin- 
ul de ex argilla fingunt protypum aliquod , in quo 
. Cerea imago locctur. Et quum teftaceum illud 
protypum apté cum imagine cerea .conuenctit, 
ceram igne adhibito cflluere coguntjita protypum 
futeum (ynceriffimum intus fine fcro be; aur tu- 
more manet. Reperies ículprores, qui : in zs calo 
 quaícumque figuras excudant; quz deinde: pet 
Typographos in ferico;aut bombicino ex primun- - 
tur. Vulgó id fit in gratiam iuuenum »qui cüm . 
1 Do&otum laurea donantur, Thefes fuas in ferico 
expreffas "viris principibus: offerunt : ftemmata 
enim illorum in zre incidenda curant. Et ne 
' oleum, quo pi&urz illinuntur, in ferico. longiüs 
graffetur,& maculas efficiat;melle, & óthta prius 
laminas illinunt , & alia medicamenta adhibent, 
quz oleo terminos prafcribunt , ne longiüs va- 
getur in pannum feticum. Sed ad ftatuas redea- 
mus. Palladium Diodorus Siculus. fcribit fuiffe 
ftatuám ligneam tres cubitos altam , quz de calo 
lapfa fit, peffinuntem , & manu dextra gefferit 
haftam diit colum cum fufo. Plinius Jib. 3$. cap. 
1 f. Agrippa fontes , lacus, & alia opera ; qua ex- 
ftruxrat, trecentis ornauit ftatuis marmoreis, vel 
zreis. Hodie Romz in monte Quirinali vulgà 
AMente Canallo , vifuntur duo-coloffi marmorei, 
᾿ς quibus expreffus eft Alexander Magnus infidens 
Bucephalo.Eos Conftantinus Magnus Alexandria 
tranftulit 


tranftulit Romam , & in thermis fuis collocauit. | 
Aícribuntur Phidiz, ὃς Praxiteli. Sed Phidias lo- 
ruerat fub Pericle , centum &ampliüs annis ante | 
natur) Alexandrum. Rhodi fuit. coloffus zreus - 
Solis,cum hac infcriptione: .— * 

d ἂν ῥόδῳ κολοοσὸν ἑπάκις duo. 

χάρης Cm πήχεων ὁ xiv] Gr. i 
Rhodi centum alij coloffi minores, & feptua- | 
ginta tria millia ftatuarum;vt Plinius /ib. 34. cap.7. 
Zenodorus , qui decem annis Mercurium in Ar- 

' uerhis finxit , Romz Neronis coloffum centum 
viginti pedum fabricauit. Vt Suetonius:Beneme- 
ritis de Repub. ftatua pofita. Virgilius7. e7£peid. 

Feflibulo adstabant alizg, ab. origine. Reges, ᾿ς 

. Martia qui ob patriam pugnande oulnera pafft. 

Liuius ἐῥ. 8, Additus triumpho honos , vt ftatuz 

equeftres eis, rara illa atate res; in foro ponéren- 

tur.Locus ad ftatuas honeftiffimus fuit in roftris. 

Liuius ἠδ. 4. Legatorum; qui Fidenis σῇ erant, 
ftatuz publice in roftris pofitz.Ibidem fuit & (ta- 

tua Camilli, & altera Cn.Octauij, qui Regem 

- Antiochum circulo;quem ὁ virga duxerat; inclu- 

fit , coégítque, vt refponfum daret, apud Plinium 

lib. 3.4. cap. 6. In qua legatione interfecto Senatus 

ftatuam poni iuffit quàm oculatiffimo loco in . 

roftris. Ibidem ftatua Herculis iuuenis habitu | 

Graco, quem L. Lucullus Imperator de manubiis 

dedicauit. Fuit & ftatüa Sylle ex folido auro , vt. "ἢ 

ait Pdianus, cum hac in(criptione , Cornelio 

Sullz fortunato Imperatori. Augufto Cafari co- 

lumna pofita , in cuius vertice ftatua aurea eius. 

Appianus Iib. s . ciuil. 3, 631 κίον ἐν ἀγορᾷ χεύσε. 

ἡσᾶναι ud opas go». ὕπερ ἔχων εἰσηλϑε, καὶ πδεικειμένων τι 


͵ 
. 4topt 


a6 De Ῥιδξηνανε δέαίμαγία, — 


H 
j 


ἄγ ἡ mNUYr* 
Me aues NEN T 
I» "os 
' e x Ἵ 
ο e' ' 


Rom pofitam Horatio Cocliti ; aliam' Clecliz 
docetLiuius. Statuam rifui pofitam à Lycurgo 
docet Plutarchus. Pompeius triumpho Mithrida- 
tico ftatuam fuam ex vnionibus, & margaritis 
conflatam prztulit.. Anno vrbis 416. Menio, ἃς 
L. Furio: Coss. pofitz duz (tatux equeftres , vt 
Plinius ib. 34. cap. 6. Sepe pro ftatuis poneban- 
tur columnz. Ita columna Menio pofita , apud 
Plinium. Item columna Duillij; apud Florum ep;- 
tome lib. 17. Liuij. Plinius lib. 34. cap.5. Columna 
Iulij Czfaris ex lapide Numidico , alta viginti 
pedes, cum hoc titulo,Patri patriz. Ibidem fuit 
ftatua equeftris Cari pofita, cuius capiti addita 
ftella , vt in veteri nummo videre eft, item al- 
tera Augufto, Romz in feptima regione , vbi 
eft hodiéque via lata , fuere duo cqui zrei, 
quos Tiridates Rex Armeniz Romam aducxir. 
Vide P. Vi&orem in regionibus vrbis Roma: 
Statua Iouis Imperatoris , quam Liuius /ib. 6. ex 

Prenefte 


i 


* 


T 


. tolio Apollo;tranflatus à M.Lucullo ex Apollonia 


' theatri,talis & Tarenti fa&us à Lyfippo 40. cubi-- 


Ww cil S LA SE ATO PNNETL COMM : 
398. "De Picfuraeg Statuaria, 


Ἀν WE TN 


Pranefte deue&am ait à Quintio squi Pranefte | | 
vi céperat. Quintius eam dedicauit in Capito- |! 


lio;inter facellum Iouis & Minerua cum indice || 


rerum à fe gcftarum. Fuit alia Iouis ftatua Siracu- |t 
fis quam Verres fuftulit apud Cicer. lib.6. "err. lu- | f 
piter erat vexg» Ibidem Cicero duo alia fimulacra ἢ 
Touis fuiffe ait eiufdem operis , alterum in. Capi- |i 
tolio , quod Flaminius conful é Macedonia detu- | 
lit, alterum in oftio Ponti Euxini , quod aberat | 
decem milliaribus plus minus à Byzantio. Plinius 
lib. 5 4. cap.7.. Fecit & Sp. Caruilius louem qui eft 
in Capitolio. vi&is Samnitibus facrata lege pu- 
gnantibus, é pe&oralibus corum, ocretfque ὃς ga- 
leis, Amplitudo tanta eft vt confpiciatur à Latiario 
Ioue qui colebatur in monte Albano vt ait Dio- 
nyfius Halyc. lib. 4. Apud. P. Victorem in o&aua - 
regione fuit luuenis fimulacrum à Pompeio By- 
thinico confecratum. Plinius Jib. 34. cap. 8. ait in 
eadem regione fuiffe Mineruam Euphranoris in 
radicibus Capitolij à Q.Lu&atio Catulo dicatam. 
Idem lib. 4. cap.15. citra [ftrum Apolloniatarum 
infula vna 8o.mill.à Bofphoro Thracio,ex qua M. | 
Lucullus Capitolinum Apollinem aduexir. Z5. 5 4. 
cp.7. Moles excogitatas ftatuarum videmus,quas 
coloffos vocant turribus pares. Talis eft in Capi- 


Ponti vtbe 5o. cubitorum , 150. talentis factus. 
Talis in campo Martio Iupiter à Claudio Cafare 
dicatus , qui vocatur Pompeianus à vicinitate 


torum. Vide Strabonem ἐφ. 6. Fuiffe autem ftatua- 
riam familiarem Italie quoque & vetuftam, indi- 
cant Hercules ab Euandto facratus , vt ferunt, in 

foro 


4.29.4 
foro boario , qui triumphalis νι ei 
driumpbos veftitur habitu tri ali , preterea 


[anus geminus à Numa Rege 
que Tufcanica per terras dil 
a&titata non eft dubium. 


fGorth. lani Gemini cffigiem quinque pedes altam 


Cedrum, Quercum, Smilacem , Lotum. Mint d 
B crum Cyllenij Mercurij fait ὁ Cedro.. Hercules 


latio Conferuatorum hodiéque vifitur Hercules 
J ex zre adoleícens inauratus,nudus;exquifiti ope- 
tis ,qui dextera clauam , lzua mala aurea Hefpe- 
ridum mouere digitis videtur.Plinius /ib.56.cap.. 
Romz Praxitelis opera funt, Flora, Triptolemus; 


Fortunz fimulacra in Capitolio.Liuius ἐδ. 22. In 
zde Iouis Capitolini ait Victoriam auream fuiffe 
ab Hierone Sicilie Rege miíTam , pondo 526. 
Apud Feftum;Nixij Dij appellantur tzia figne in 
Capitolio ante cellam Mineruz , genibus nixa, 


dicant , capta Corintho adue&ta huc. Plutarchus 
in Camillo. & Valerius Maximus lib. 1. cap.8. fimu- 
lacrum Iunonis capite nutauit; & loquutum eft. 
Ad zdem Fortunz fuit Minerua Phidiz. Plinius 
lib. 34. cap. 8. fecit Phidias & aliam: Mineruam, 
quam R.omz ad edem Fortunz. /Emilius Paulus 

dedi 


fuitfe ait. Paufanias in Arcadicis imaginum mate- 
riam apud veteres fui(le ait,Ebenum, Cypreffuin, 


zneus Tarento delatus à Fabio. Verri cofo , alter 
Hercules zreus dedicatus à P. Sempronio:vterque : 
᾿ eft in Capitolio;apud Plinium Bep In Pa-. 

1! 1 P M 


Ceres in hortis Seruilianis,Boni Euentus,& Bone 


velut prefidentes parientium nixibus. Sunt qui - 


ΝᾺ 
a MUTA A 
v3 P4 cans 


τὰ (OD NATAT 
1397080. ; ἢ * 


PCI j| ivl 
ΩΝ; L1 ADU 


— fpe Ferramentis f ulptorijs. 


CUu CPU CSCTE V. 7 
TN primis vtuntur tnarculo, feu -tudite, & mal-^ 
.eo ferreo , qui nunquam fex pondo excedit. 
Fit & ferro molli,non aqua tin&o, aut incudibus; 
percuffo,ne fit lubricum,& lapfans fub manu ar- 
tificis, quz deber muniri chirotheca bubalina, & 
callum contrahat. Deinde funt cufpides ἃ cha- 
lybe fornacibus exco&tz, incudibus percuffz,& inf 
aqua gelida tinctz,vt fint firmiores. Tum celum; 
feu (calpellum cum mucrone adamantino 6 frag- ; 
mento adamantis , vt czlet , & fculpat gemmas. 
 Gallicé Cifeaux, Brettes d'une dent , ou de deux, Ron- | 
elles, Bec d'a[ne,Martellines, ou marteaux qui ont vne 
poiute d'vn coflé , ci vne plane de l'autre , des Bou-.— 
chardes en poime de diamant, des Raffes, Forets, T»e- | 
E V'ibrequins. Cochleata terebre , tenues tere- | 
ellz,trypanum.Confule Viginerum. In flatuaria: | 
autem id maxime feruandum, vt primum ex ar- 
-gilla exemplar, & atchetypum fiat τα magnitu- 
dinis, illádque diligenter, & follicité reformetur, | 
deinde marmoreum opus ad exemplar illud ftu- | 
diosé fcalpatur. Ita. dicitur Lyfippus duo exem-- 
plaría ex argilla feciffe , alterum ex ingenio fuo, 
quod domi'latebat;alterum in officina proftabar, 
quod ex iudicio populi quotidie reformabat; | 
i; demüm | 


| 


é 


F4 ui 
demum vtrumque exemplar propofuit , quorum 
alteram quod ex ingenio fuo. procuderat admira- 
tioni fuit ; alterum quod ex iudicio populi refor- 
mabat ludibrio ἃς rifai. Acqui; inquit ille,veftrum 
hoc opus eft quod damnatis. Quidaín (i ftatuam 
hominis fculpünt, ipfum quem exprimere conan- 
tur attente circumfpiciunt , habéntque pro arche- 
typo. Zcuzis càm Venerem Crotone pingere vel- 
] let, quinque virgines omnium pulcherrimas in 
confpectu habuit , vt é fingulis quod erat fpecio- 
| fiffimum excerperet. Sit ergo plaftes anatomiz 
peritiffimus , & humani corporis proportiones ad 
| vnguem teneat, ne à vero aberrans extra oleas fe- 
ratur, Sculptores malleo procudunt zs , aurum, 
argentum , czlo , feu Ícalpro cauant , excludunt, 
(culpant gemmas » metalla , ebur , vitrum , ligna, 
perforant calices , toreumata faciunt. Diatretarij 
funt, cauitores, canatores ; fculprores , (σα! ptores. 
' Vet. lapis; cauatores de facra via ; cauitari) , qui 
cauant, & perforant lapides. Vet.Gloff, κα 6/xeg- 
cauitarius, - Palladius , au0wpz2r ὃν λέγνσι xo ζισείφιογ. 
Cod. de excufat, avtific:. Pictores; ftatuarij , marmo- 
rarij, la&arij, (eu laecarij, cauicarij; vt cft in M. S. 
quos: Bafilicae expdxeive vocant à Sarla gemma, 
| quz apud Plinium facillime cft ícalpturz. Ideo 
| expetuntur à fcalptoribus ; ferróque includuntur 
nullam non duritiam ex facili cauantes. Ana- 
glypha funt czlaturz , ait Eucherius Ab. 5. Reg. 
| €4p.17. Calata funt vafa aurea vel argentca,fignis 
eminentioribus extra intüfque expreffa. . Hac & 
alio nomine fculpta vocantur vulgo, veleué en boffe. 
Apud Conftantinum Porphyrog.juvcée, ἀνάγλυρα 

L1 funt 


x 


5, am 


" ifetiiisiss dia fer la ar en ; culpta, - 
ΠΥ extent & emineant. foras. πίνακες pv Aug, 
- lances czlatz in tumorem. Vet. Gloff; 
Anaglypha vafa füperiüs Ículpta, —— 

vt emineant. Anaglypharius . . 
Ículptor qui eminentias 


^ ias & vmbones ᾿ i; 10 
ΘΙ efficit. ἡ 
ἢ ἀπ Ὁ 
: 
E LOTES, : 
i 
ἢ ὧν 
"- 
pU : ψι 
! bs A ζω 
js INDEX 
me 


A 
D arridé non nifi ex 


(εἰρίο inciditur, 
123 AM 
Amaffctte. 10j 
várabe[ques. 108 
"]Erarius, 4. 
Autuninus marmoreus in 
crypta Meridonica pro- 
|| pe Parifios. 128 
| Ez. ur fin outre marin. 199 
| B : 
| "Affe taille. 123 
Bec d'azistr. 160. 
Blanc. " 14 
Blanc zmneral. 14.22 
Bea. 14.22, 
Bleu d' Armenie. II 
Boffe. 122 


Boucbardes en pointe de dia- 


mant. 160 
Bourre. 14$ 
Brettes d'une dent , ou. de 

deux. 166 


VM. 


ET jer ] 


i. 


luxta phmerum pacinatmm. 


16 , 


ΣΉ κα 149 
Bron[fes. je; 
Brun, nj 
JElatura, . aá 4 
Calibz, | 748 
Canabi. * Es 
Catagrapha. 

Eorum inuentor. ibid. 
Cendrec, 154 
Cerz inurendz tatio. 
Ceris pingendi; acipidpa- 

rar inutendi initia, 20 
Ceftrum.. 1 n 
Charbon. J j 
.Chimetz , vulgà: e 

ques. j 3 
Cinnabrc. EP il 
Cinnabus. 48 
Cifcaux. 160 
Colores floridi, vel au- 

fteri. a NS 1 
Colores vífti, cur 12 


Colores fi iigliieo »con- 
ET 2 Wfarij 


125 I 
14 Ene 4 A 


E Ἢ E[iarlate, ὦ 
arlalrs 4. ἃ - X4.21] 


Crayon, - 
Crayon de mine di pleb de Ἑ -Elguerr. —— τος 


er , marquant. 4 e. Eup pompus , Arithmeti- ἢ 
ibid. N cus, Geometer, Var i 
Creufet. 117. - eximius. i 
Creux. ΓΜ 2 Excufor. : AN ^ ' 
Crux de la bae taille, 1 το F | 


3 An. m. ag 
D isi T 023 “ Ferraméta fculptoria. | 


Diburades primus ^ 160 


| plaftes apud. Plinium. Filrare. 114 
Vs. du^ — Fin iaunt. gc x10t 
y: ict | 107 Fortets. ^ 160 ἢ 
G 
“ἘΦ 4 de d 2 "I21 £4 '|Emmz. 136 
auforte. Ὁ "ibid. Glacer la befogne. 120 
EL auchurt, M 107. Godets,on σομάει. τος, 
Effigic s écera nigra ficta Gratignemens 4 3a 107 
à Michacle Angelo, in |  Grawures, 123 
Bibliotheca Vaticana, | 20a, pictura, Ἢ. 
128 — ov Gnffonner. ὦ 105 
Email. | 117 Grotefgues. ἡ 108 
AEmailleurs, 2413 m I1 
Emallhre. 6 —— x14 Yen. 14.22 
Emery. AGAM. 130 Jaune mintyal, 12 
Encauftum, aee Jaune paillé. 116 — 
21.113.120 Icaftice. 49 


4 Imagi 


do coeperint. m 
Lumen & vmbrz. — 1o 
,uti opifex: A quis. 


δι 


M hos quid. 48. 
Marmoris fcolpen- 


di ars flatuarià ὃς pi- 


&urá antiquior 133 
[armora viide dicta. t 31 
armorum magna varie- 
tas. ἢ i8 
Marmorarius qui. ' 4 
Ma[fiquot, |. — i10 
Makhiquer. 153. 
Martellines, —— 160 
7Mine de plomb. 120 
dMineral. 153 
4Moulette. m A0f 


Mufiuum opus quod. 24 - 


Mysargento czlando cla- 
rus. 40 


No. 


I 1.22 


A ad 


fis ui m 
dae velief. 


T ^ ^ ἌΝ 


des Mobo bid. 
DON 

MIU. hu 10j 

. Palette de cuiure,.— 118 


Patrhafius primus fym- * 
r Ἂν 
metriam peus dedit. - 
2.40 
Pauimenta vbi primó  fie- 
riceperinL ^ 2: 
Pede: en deftrampe. 105 
“Ῥείη 14. 106 


Penicillus vnde. fiat. 46 ^ 
Pergula qi 47 
ES. P a USE edi- 
je ficiorum eft. . ibid. 
Pa carrédux. |—— 12$ 
Phantaftice.. : T x9 

Pictores eximij in Italia. 
noftra etate fex. 2 


Pictores & ftatuarij clari. 
37 


Pi&ura in genére.. 4 
Pi&ura ex Polluce. 49 
LU Picura 


ἮΝ dndex. Rerum 


De qui vulgà vti- 


Ὁ: 
ds E ds 112 
de rationes ab opti-. 

ja vs Y 2 
Eius vmbrz, E NN 
lux, radij. ibid. 


Picture figmenta à à Poéfi. , 


ibid. 


Eius regula, circinum, 


linez , proportiones 
ac fymmetría ὃ à Geo- 


metria. ibid. 
Picurz laus. 7 
Pi&urz tria genera. | 42 
Pi&dure initia. ^ S.160 
Picture natiuz. 44. 
Honeftz. 45 
Turpes. ibid. 
Pierigot. 120 
Pinacotheca. . 47 
Pingere quid. 7 


Planches de cuiure en taille 
douce. ὦ 22 


Plaftes primus Diburades 


apud Plinium. 124 
Plaftz qui. ἀν MA. 
Plaftice & pictura in ge- 

nere, ibid.& 122 
Plaftices origo. 190 
Platoniz. 34. 
*Platte peinture. 126 
Plein relief. 119.122 


Plomb calciné. ito: 
Plumart. τοι j: 
Polir à la main. rini 
 Pommelt. r | tin 
Ponof. 10m 
Porte. en prec ama 
Pourfil. 1 Σήμ 
Pourtraire. 1 ojimu 
Premiere pet Yr|or 


rij lsuditur, 7 

R ti. 
"Aecoureiffernents, — Y aun 
Raffes. | 16yat 
Regle. τοὶ 4 
Rebauts. ΤΟΙ 
Relené en boffe. 1 Gb 
Releuemens en vn plain. 1 γ}} 
Renfrondemens. ibidii 
Refette. DP 
S "uu 


Ἢ Acellü. fubterraneut pu 
gentis Medicez Floby 
rentia in zde 5, Lau ἢ 


Salicor. 12 
Sapbre. 116.12] 
Sculptura. 12 


Sculpturá quz compre 
hendantür. 
Sel Alcali. 


m 
*» 


pulcrum Simandij Re: 


gis Egypti milliare 
vnum in ambitu con- 
tinens, ἢ 28 


gnum pro fimulacto. 4 - 


gnaículptorum. 46 
EL τι 4j994 
mulacrorum cultus. & 
ornatus. Y ἘΣ 
naltum, feu encauftum. 

113120: 0^9 
ude. — 1I4.I21I 
udure d'or. Tb 


»uder l'or à chaud, τς 
tatuz. 68.85 


Ts AM pro- E" 


rie, 46 
Talleanx de platte peinture. 


102: à 


atuz viris bene meritis .- 0. 


dari (οἰ τα. 019 
atuz zrez fufz. 148 


| $7.90 

tatues de fonte, 102 
tatuatia. - 122 
tatuaria vnde erta. 5r 
tatuarijclari. — 37.68 
iymmetriam pi&urz pri- 
| mus dedit Parrhafius. 
E 


Tablinum , feu Tabula- 
rium quid. 47 
Taille der. 12j 
Tama. : 148 
Thara primiió luti opifex 
$i de. 
ΡΟ de iy. 92 
qupey.. - 2 14g 
CFeepans. ς «160 
Tranchet. T Ὁ τὸς 
P. ν. 
.7 Enus nuda in publi- 
co exponitur. 42 
Fert. 22 
Verd de gris. 120.152 
Permeilog, Ὁ II 
Vermeillen d'Espagne. 109 
Fernix. 106 


Yeftes pica & textiles, 
4 

U'ibregquins. 160 

Vitrum vbiinuentum. 112 


POI NUES 


Wess won AX 
f à Lc ] 
τς | 

"Hd 4 di 
i Wyi 
“ 


— 09 


Pat. dou At E Wn 
6. ag. lege, εἶς lignum. - PT. 
67. 7. vifu quofdam mufculos. — 
79. 19. Íineíumulacro. - J- 

$6. 27. Wd alker E 
110. 7. meinum, ^" ^ 
113. 17. 9 vin. 


Oounct 
UH t 


7 fW nc 
AL JU T 


GETTY CENTER LIBRARY 


un v Vm 
* 1 , 
e 

^ ὅν, 


pup